INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Tobiasz Morsztyn (Morstin) z Raciborska h. Leliwa  

 
 
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Morsztyn (Morstin) Tobiasz z Raciborska h. Leliwa (ok. 1624–1664), dyplomata, łowczy kor. Był synem podczaszego sandomierskiego Andrzeja (zob.) i Jadwigi Pobiedzińskiej, bratem Jana Andrzeja (zob.). Wychowany w duchu wyznania kalwińskiego uczył się, wraz ze starszym bratem Stanisławem, pod kierunkiem kalwinisty Waleriana Otwinowskiego. W r. 1638 obaj bracia, pragnąc okazać wdzięczność swojemu wychowawcy, dedykowali mu wspólny wiersz łaciński wydrukowany w wydaniu polskiego przekładu „Ksiąg Metamorphoseon…” Owidiusza dokonanego przez Otwinowskiego. Na dalsze studia wyjechali do Holandii. Dn. 6 VII 1639 zapisali się na uniwersytet w Lejdzie. W lutym 1650 wyruszył M. w orszaku Aleksandra Michała Lubomirskiego z pielgrzymką jubileuszową do Rzymu. W r. 1655 dostał M. urząd podstolego krakowskiego, wówczas także został pokojowym króla Jana Kazimierza, przebywał głównie na dworze królewskim. Dn. 17 III 1657 został wysłany przez Jana Kazimierza w misji dyplomatycznej do Danii; dn. 28 VII t. r. w Kopenhadze zawarł w imieniu króla polskiego układ z królem duńskim Fryderykiem III. Nadal pozostał w Kopenhadze jako rezydent króla przy dworze duńskim; informował dwór polski o sprawach duńskich, równocześnie zaś utrzymywał stały kontakt z bawiącym w Jutlandii Stefanem Czarnieckim, powiadamiając go dokładnie o przebiegu oblężenia Kopenhagi. Po wznowieniu w sierpniu 1658 wojny szwedzko-duńskiej zawarł 30 IX t. r. nowy sojusz z Danią. Król odwołał go z Danii jesienią 1659, o czym zawiadomił specjalnym listem króla duńskiego. Do kraju wrócił M. na krótko przed podpisaniem pokoju oliwskiego, przypłynął do Gdańska w kwietniu 1660. Powrót jego uczcił Joachim Pastorius panegirykiem („Heroicum ad Andream Morstein cum fratrem Tobiam praefectum revertentem excepisset”, Dantisci 1660). Sejm wypłacił mu za te poselstwa 15 000 złp. w r. 1658, 4 000 w r. 1659 i 3 000 w r. 1662.

Podczas pobytu M-a w Danii nad jego sprawami w kraju czuwał brat Jan Andrzej. On to wystarał się o przywilej królewski (datowany 12 VIII 1658) wyjmujący Tobiasza spod kompetencji wszelkich sądów z powodu legacji w Danii. Pozostawało to zapewne w związku z sytuacją w Chorzelowie, dziedzicznej majętności Tobiasza, wydzierżawionej kalwiniście Krzysztofowi Wiszowatemu i stanowiącej dość silny ośrodek kalwinizmu. W r. 1658 miejscowy proboszcz wytoczył M-owi proces. Zapewne także staraniom Jana Andrzeja zawdzięczał M. tenutę ostrołęcką przyznaną mu jeszcze w czasie pobytu w Danii 29 XII 1659. Po powrocie do kraju przeszedł M. na katolicyzm. M. podpisał tajny związek zawarty wiosną 1661 w Częstochowie w sprawie elekcji Francuza. Włączył się tym samym do stronnictwa profrancuskiego królowej Ludwiki Marii. Dn. 21 V 1661 otrzymał urząd łowczego kor., a 26 VIII 1662 został burgrabią krakowskim. W r. 1663 przebywał przy królu we Lwowie wspierając wraz z Janem Andrzejem starania swojego kuzyna Szczęsnego Morsztyna (zob.) o buławę polną litewską dla księcia Bogusława Radziwiłła. W jesieni 1664 był w Warszawie. Bezżenny, coraz bardziej cierpiący na malarię, od 5 IX t. r. przystąpił do rozporządzania swoim majątkiem czyniąc zapisy na rzecz brata Jana Andrzeja i bratanicy Heleny, córki Stanisława, wojskiego sandomierskiego. Testament spisał w Warszawie 15 X 1664 wyznaczając jego egzekutorami brata, kasztelana wojnickiego Jana Wielopolskiego, koniuszego kor. Aleksandra Michała Lubomirskiego i stolnika łomżyńskiego Ludwika Wąsowicza. Głównym spadkobiercą uczynił brata Jana Andrzeja, któremu przekazał m. in. Chorzelów oraz wzniesiony na gruntach starostwa warszawskiego (ob. tereny Placu i Ogrodu Saskiego) dwór wraz z ogrodem. Liczne legaty zapisał arianom przebywającym w Prusach Książęcych i Siedmiogrodzie. Równocześnie przeznaczył 30 000 złp. na budowę kościoła Bonifratrów w Warszawie polecając, aby go w nim pochowano, a do czasu ukończenia budowy złożono ciało w farze warszawskiej Św. Jana. Zmarł w r. 1664, między 5 a 18 XII, pogrzeb odbył się rano 23 XII w czasie sejmu.

 

Niesiecki; Uruski; – Czapliński W., Stosunki polsko-duńskie XVI–XX w., (w druku); Kersten A., Stefan Czarniecki, W. 1963; Kubala L., Wojny duńskie i pokój oliwski, Lw. 1922; Kukulski L., Dookoła „Pokuty w kwartanie”, „Pam. Liter.” R. 59: 1968 z. 2 s. 203, 205, 207–9; Pelc J., Zbigniew Morsztyn, Wr. 1966; Tazbir J., Arianie i katolicy, W. 1971; – Album stud. Academiae Lugduno Batavae, Hagae Comitum 1875 s. 305; Bibl. Starożytna Pisarzy Pol., Wyd. 2., W. 1854 V 113–49 (Testament M-a); Cod. Regni Pol. et M. Duc. Lit., I 377–82; Elementa ad Fontium Editiones, XX, XXXIII; Michałowski J., Księga pamiętnicza, Kr. 1864 (jako T. Morski); Oświęcim, Diariusz, 1643–51; Urkunden u. Aktenstücke, VIII; – AGAD: Arch. Radziwiłłów dz. IVa kopie, teka 1 nr 1 f. 331v., nr 7 f. 518, dz. V teka 218 (oryg. listy), BOZ nr 1046, 1047, Metr. Kor. t. 203 k. 309–309v., 324, 334v.–335v.; B. PAN w Kr.: rkp. 1065.

Tadeusz Wasilewski

 

 

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to tekst zaktualizowany, uwzględniający opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.