Russel Tomasz (XVIII w.), architekt. Marian Morelowski podał (nie wiadomo na jakiej podstawie), iż R. pochodził z rodu przybyłego na Litwę w XVII w. «z dalekiego zachodu». Stanisław Łoza przytacza francuską wersję nazwiska Roussel, choć w źródłach nie znajduje to potwierdzenia.
R. uzyskał etat wojskowy w W. Ks. Lit., był określany «kapitan J.K.M.». Osiedlił się w Wilnie, gdzie 28 VI 1753 wszedł w posiadanie kamienicy przy ul. Rudnickiej. Wiadomości o jego pracach architektonicznych są skąpe. Dn. 9 I 1756 magistrat m. Wilna zawarł z nim kontrakt na nadzór nad modernizacją fasady ratusza, może jeszcze wg projektu architekta Krzysztofa Glaubitza, twórcy nowej wieży ratuszowej. Za doglądanie prac przy przerobieniach fasady z dekoracją sztukatorską, zwieńczeniem z wazami, orłem i koronami otrzymał 425 złp. Po pożarze miasta magistrat zarządził 31 V 1756 odbudowę spalonych kramów w obrębie rynku wg projektu R-a, który za «abrys» otrzymał 80 złp. Dn. 12 VII 1756 magistrat uchwalił wybudować «ciemne» kramy w rynku także wg projektu R-a. Zajmował się on wówczas również reperacją wnętrz ratusza i może dokończeniem budowy wieży ratuszowej. O pracach R-a w następnych dziesięciu latach brak wiadomości. Dopiero w r. 1766 na zlecenie Młożewskiego, archidiakona inflanckiego, «robił pomiary planów Stefanowiczowskich na Imbarach w Wilnie» (E. Łopaciński). Następnie R. zaprojektował na zlecenie przeora Benedykta Szczęsnulewicza kościół Dominikanów w Szumsku k. Wilna. Dwukondygnacjowa fasada kościoła łączy formy klasycyzującego rzymskiego baroku z miękkimi półcylindrycznymi wygięciami na osiach bocznych, znamiennymi dla nurtu borrominiowskiego w sztuce wileńskiej XVIII wieku. R. mógł mieć też nadzór nad budową kościoła (rozpoczętą w r. 1767, ukończoną w r. 1789). Kościół ten (choć częściowo zniekształcony przebudową na cerkiew po kasacie klasztoru w XIX w.) jest jedynym zachowanym dziełem dającym pojęcie o talencie R-a. Ok. r. 1768 budował w Wilnie pałac Ignacego Ogińskiego, marszałka w. lit., kaszt. wileńskiego i jego żony Heleny. Inne fakty z życia i twórczości R-a nie są znane.
Przypisuje się R-owi projekt pałacyku w Hanucie z ok. 1765 r., ufundowanego przez Tadeusza Franciszka Ogińskiego, woj. trockiego (M. Morelowski); jest to jednak atrybucja niepewna.
Łoza, Słown. architektów; Thieme-Becker, Lexikon d. Künstler (Z. Batowski); – Aftanazy R., Materiały do dziejów rezydencji, t. IVA, W. 1987 s. 114; [Giżycki M. J.] Wołyniak, Wiadomości o dominikanach Prowincji Litewskiej, Cz. 1, Kr. 1917 s. 215; Lietuvos TSR istorijos ir kulturos paminklų sąvadas, T. 1 (Vilnius), Vilnius 1988 s. 228; Łopaciński E., Materiały do dziejów rzemiosła artystycznego w Wielkim Księstwie Litewskim (XV–XIX w.), W. 1946 s. 97, 107; tenże, Nieznane dane archiwalne i wiadomości źródłowe do historii sztuki Wilna i b. W. X. Litewskiego od XVII do początków XIX w., w: Prace i Materiały Sprawozdawcze Sekcji Historii Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, T. 3, Wil. 1938/9 s. 81; tenże, Szkice z dziejów ratusza wileńskiego od XVI do XIX w., tamże s. 116–18; tenże, Wiadomości o artystach Wilna i ziem okolicznych, tamże s. 332; Morelowski M., Znaczenie baroku wileńskiego XVIII stulecia, Wil. 1940 s. XVII (fig. 96); tenże, Zarysy syntetyczne sztuki wileńskiej od gotyku do neoklasycyzmu, Wil. 1939 s. 306.
Jerzy Kowalczyk