Rafalski Walenty, krypt. W. R. (1824?–1894), bibliograf, księgarz, nakładca i wydawca. O jego miejscu urodzenia i rodzicach brak wiadomości.
R. otrzymał nieznane bliżej, gruntowne wykształcenie i przygotowanie zawodowe. Znał i rozumiał potrzeby wytwórców i użytkowników książek oraz innych wydawnictw. Z myślą o nich opracował samodzielnie i wydał dobry na owe czasy Katalog ogólny książek polskich drukowanych od roku 1830 do 1850, czyli za lat dwadzieścia jeden z oznaczeniem formatu, miejsca i roku wyjścia, nakładcy, ceny pierwotnej oraz dodaniem podziału naukowego książek niniejszym spisem objętych… (Lipsk 1852). Nie była to bibliografia kompletna, ale bardzo użyteczna ze względu na zgromadzenie szczegółowych danych o przeszło 4 tys. publikacji, uszeregowanych najpierw alfabetycznie, a następnie w układzie systematycznym. Dzieło R-ego wykorzystywali księgarze i bibliografowie łącznie z Karolem Estreicherem. W początkach lat pięćdziesiątych XIX w. R. zaczął pracować w składzie nut Rudolfa Fryderyka Friedleina w Warszawie. Tutaj zetknął się z Ignacym Klukowskim, z którym następnie do spółki prowadził księgarnię i wypożyczalnię książek w latach 1855–6 w domu W. Bujno u zbiegu ul. Senatorskiej i Miodowej 497c. Wspólnie wydali Katalog książek polskich w czytelni… (W. 1856). Razem z Klukowskim zaczął R. redagować i publikować nieperiodyczne wydawnictwo ciągłe pt. „Bibliografia Krajowa”. W ciągu każdego roku zamierzał wydawać jedną serię w dwunastu zeszytach, zawierających opisy publikacji z ostatnich lat w układzie alfabetycznym odrębnie dla każdego roku. Osobno zestawiał nuty, ryciny, wiadomości literackie i ogłoszenia oraz bibliografię zawartości czasopism, artykuły o drukarniach i księgarniach. Po wydaniu dwu zeszytów R. usunął się od udziału w pracach nad „Bibliografią Krajową”, a następnie wycofał ze spółki, której nakładem ukazało się przynajmniej kilka książek, m. in. Aleksandra Grozy i Seweryny z Żochowskich Pruszakowej.
Niebawem R. otworzył własną księgarnię z ajencją prenumeraty czasopism i wypożyczalnią książek w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 426. Utrzymywał kontakty z księgarzami-nakładcami i wydawcami krajowymi i zagranicznymi. Usługi swojej firmy rekomendował ogłoszeniami prasowymi oraz osobno wychodzącymi katalogami: Nr 1 katalogu książek polskich w czytelni… ogłosił w r. 1857 (W.). Własnym nakładem publikował książki dla dzieci, kalendarze, beletrystykę, podręczniki szkolne, informatory, bibliografie, katalogi swojego i cudzego autorstwa. Po kilku latach zlikwidował księgarnię na Krakowskim Przedmieściu, podjął pracę w księgarni Gebethnera i Wolffa na stanowisku adiunkta, a następnie otworzył niewielką księgarnię w Pułtusku, którą prowadził przez całą resztę życia, równocześnie gromadząc i opracowując materiały do wydawanych przez siebie informatorów gospodarczych. W r. 1872 opublikował Przewodnik dla kupujących na rok 1873 (W.). Potem do spółki z nieznanego imienia Jakubowiczem zredagował pierwszy „Warszawski Rocznik Adresowy Firm Handlowych, Przemysłowych i Rękodzielniczych z Dodaniem Kalendarza i Wiadomości Pożytecznych…” W l. 1875–85 wydał 10 roczników tego informatora, z upływem czasu nieznacznie zmieniając jego tytuł stosownie do zawartości i osobistego udziału redaktorskiego (tytuły ostatnich roczników zaczynały się od nazwiska R-ego). R. brał także udział w opracowaniu pierwszego polskiego „Podręcznika księgarskiego” (W. 1896) pod redakcją Teodora Paprockiego. Ukazania się tego dzieła nie doczekał. Zmarł w Warszawie po długiej chorobie 29 IX 1894. Pochowany został na Powązkach.
R. założył rodzinę, miał syna i przynajmniej dwie córki.
Estreicher; Bibliogr. historii Pol. XIX w., II cz. 1, 4; Bibliogr. historii Pol. 1815–1914, Cz. 1. Wstęp, W. 1939; Bibliogr. historii Pol. 1815–1914. T. wstępny, W. 1953; Bibliogr. Warszawy. Druki zwarte; Hahn, Bibliografia; Enc. Warszawy; Enc. Wiedzy o Książce; Bar, Słown. pseudonimów; Słown. Pracowników Książki Pol. (E. Tatarkiewicz-Hitczenko); – Estreicher K., Bibliografia polska XIX-go stulecia, „Bibl. Warsz.” 1862 t. 3 s. 347–8; Kmiecik Z., Przegląd periodyków fachowych w Królestwie Polskim (1864–1885), „Roczn. Hist. Czasopism. Pol.” 1971 z. 1 s. 39–40; Korpała J., Dzieje bibliografii w Polsce, W. 1969; Kras J., Życie umysłowe w Krakowie w l. 1848–1870, Kr. 1977 s. 173; Podręcznik księgarski, W. 1896 (Przedmowa T. Paprockiego); Starnawski J., Warsztat bibliograficzny historyka literatury polskiej. W. 1982; Tatarkiewicz-Hitczenko E., Z działalności księgarzy warszawskich drugiej połowy XIX w., „Księgarz” 1966 nr 2 s. 65–7; Tomaszewski E., Prasa Królestwa Polskiego i ziem litewsko-ruskich okresu międzypowstaniowego, w: Prasa pol. w l. 1661–1864, W. 1976; Z dziejów książki i bibliotek w Warszawie, W. 1961; – „Kalendarz Księg.-Liter…. na r. 1891,… 1892,… 1894…” St. Czarnowskiego i Centnerszwera; „Kur. Warsz.” 1856 nr 174 s. 910, 1894 nr 270 s. 6, nr 271 s. 3, 5, nr 272 s. 2; „Przegl. Pozn.” 1853 t. 16 s. 137; „Przew. Bibliogr.” 1894 s. 222; „Tydzień” T. 5: 1877 nr 45 s. 719; „Tyg. Illustr.” 1894 nr 40 (249) s. 223; „Warsz. Roczn. Liter.” 1871–5; „Wędrowiec” 1894 nr 41 s. 818; „Wiad. Bibliogr. Warsz.” 1884 s. 3; – B. Ossol.: rkp. sygn. 12737/III s. 553–560.
Jan Bujak