Piasecki Wenanty (1832–1909), lekarz hydropata, pionier wychowania fizycznego w Polsce. Ur. 16 VII w Magdalówce w pow. tarnopolskim, był synem Piotra, leśniczego, i Katarzyny z Bryłkowskich. Jako uczeń gimnazjalny brał udział w walkach we Lwowie w r. 1848, gimnazjum ukończył w r. 1851. Źle leczone zapalenie płuc spowodowało u niego kilkuletnią chorobę, w czasie której studiował z przerwami prawo na uniwersytecie we Lwowie (do r. 1859 ukończył pięć semestrów) oraz w l. 1858–9 przyuniwersytecki kurs chirurgiczny. Wyzdrowiał dzięki kuracji w przyrodoleczniczym zakładzie A. Rikliego w Veldes w Słowenii i postanowił się całkowicie poświęcić przyrodolecznictwu. W l. 1859–62 przebywał za granicą, odbył praktykę wodoleczniczą u K. Halma w Weid w Szwajcarii, gdzie poznał zasady fizykalno-dietetycznego leczenia, poza tym uprawiał gimnastykę i był członkiem Tow. Gimnastycznego w St. Gallen. Potem zwiedził zakłady przyrodolecznicze w Meranie, Gräffenbergu, Wartenbergu i Königswarte, a w Dreźnie pod kierunkiem M. Klossa uczył się teorii wychowania fizycznego. W l. 1862–7 studiował medycynę: od r. 1862 do 1863 na UJ, po krótkiej przerwie, spowodowanej udziałem w powstaniu styczniowym, na uniwersytecie w Pradze (1863–5), gdzie równocześnie ukończył świeżo otwarty kurs wychowania fizycznego i był na nim asystentem, potem w okresie 1865–7 ponownie studiował na UJ, gdzie doktoryzował się w r. 1870. W l. 1865–7 uczył już gimnastyki w szkole miejskiej w Krakowie oraz zorganizował dla studentów UJ – szczególnie medyków – kurs gimnastyczny.
P. – typ tołstojowski – stał się apostołem powrotu do natury, prostego i higienicznego trybu życia (był ścisłym wegetarianinem, abstynentem, wrogiem nikotyny i używek), w medycynie propagował przyrodolecznictwo, w szkolnictwie i szerokich kręgach społeczeństwa wychowanie fizyczne oraz pracę fizyczną (sam opanował ciesielstwo). W r. 1867 przeniósł się do Lwowa jako nauczyciel gimnastyki w pierwszym polskim oddziale «Sokoła», w którym od r. 1871 wykładał także teorię wychowania fizycznego, a od r. 1875 był dyrektorem miejscowego ośrodka (budynku, urządzeń, boisk sokolich). Od r. 1869 zasiadał też w zarządzie «Sokoła» we Lwowie, choć przejściowo – wobec zatargów z Janem Dobrzańskim, twórcą i prezesem «Sokoła» we Lwowie – wspomagał konkurencyjne Tow. Gimnastyczne «Orzeł Biały». P. wprowadził niemiecki, ale zmodyfikowany przez Czecha Mirosława Tyrsa, czteroczłonowy kanon gimnastyki sokolej (ćwiczenia wolne, ćwiczenia z przyborami, z pomocą współćwiczących, z oporem współćwiczących – tu m. in. zapasy, szermierkę) i miał zrozumienie dla rodzimych tradycji w ćwiczeniach ciała. Poprzez «Sokół» lwowski wykształcił pierwszą kadrę instruktorską na użytek ruchu sokolego, jak również szkolnictwa galicyjskiego. Sam w r. 1868 uzyskał patent na nauczyciela gimnastyki w szkołach galicyjskich, doprowadził do utworzenia przy Radzie Szkolnej Krajowej komisji egzaminacyjnej na nauczycieli gimnastyki, w l. 1873–81 wykładał pierwszy w Polsce teorię wychowania fizycznego na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu we Lwowie.
Równolegle P. prowadził zakłady wodolecznicze Karola Kiselki we Lwowie w l. 1871–80, Piotra Ganczarskiego w Zakopanem w 1875–80, także w l. 1877–81 w Sassowie i Morszynie. W r. 1879 założył we Lwowie Tow. Hydropatyczne i był jego pierwszym prezesem. Odkupił w r. 1880 od Ganczarskiego jego zakład w Kuźnicach (który zaraz sprzedał) oraz rozległą parcelę przy ul. Jagiellońskiej w Zakopanem; wybudował tu własne sanatorium pod nazwą «Klemensówka», w którym stosował leczenie przyrodolecznicze chorób układu nerwowego, niedokrwistości, przewodu moczowego, klatki piersiowej i w którym obok ciepłej i zimnej hydroterapii wprowadził masaż, gimnastykę leczniczą, helioterapię. W r. 1880 przeniósł się na stałe – jako jeden z pierwszych lekarzy – do Zakopanego. Gdy sanatorium jego wkrótce spłonęło, wybudował w tym samym miejscu większe na sto pokoi w szwajcarskim stylu pod tą samą nazwą. Stało się ono jedną z ówczesnych atrakcji Zakopanego. P. kierował nim do r. 1907, ale dość niepraktycznie, i powoli tracił klientelę na rzecz nowszych i lepiej zorganizowanych sanatoriów, jak np. swojego dawnego asystenta Adama Chramca; potem «Klemensówką» zarządzał jego syn Eugeniusz, który ją sprzedał po pierwszej wojnie; dom ten później spłonął. P. miał jeszcze w Zakopanem willę «Mazowsze». Zasłużył się dla Zakopanego, ułożył bowiem, wspólnie z Tytusem Chałubińskim, statut dla miasta jako uzdrowiska i doprowadził do uznania miejscowości za stację klimatyczną, założył w r. 1894 «Sokół», został pierwszym jego prezesem, potem członkiem honorowym, popierał taternictwo (w r. 1863 zdobył samotnie Łomnicę) i Tow. Tatrzańskie, którego był delegatem na Zakopane. W l. 1883–90 P. posiadał także w Krakowie przy ul. Sławkowskiej własny zakład gimnastyczny dla dzieci i młodzieży z działem kinetyki lekarskiej i w l. 1884–6 był członkiem zarządu «Sokoła» w Krakowie.
P. był długoletnim redaktorem lub współredaktorem „Przeglądu Zakopiańskiego”. Artykuły jego z dziedziny wodolecznictwa, zwalczania alkoholizmu i z zakresu wychowania fizycznego rozproszone są w „Przeglądzie Lekarskim”, „Przewodniku Gimnastycznym”, „Dzienniku Lwowskim”, „Gazecie Narodowej”, „Pamiętniku Tow. Tatrzańskiego”. Do ważniejszych prac P-ego, dotyczących hydroterapii, należą: Stosunek hydroterapii do innych metod leczenia (Lw. 1880), Kilka słów o Zakopanem, zwłaszcza pod względem klimatycznym i leczniczym (Kr. 1877), Zakład wodoleczniczy w Zakopanem (Kr. 1880), O kąpielach parowych i słoneczno-powietrznych (Kr. 1880), zaś z wychowania fizycznego pierwsze u nas Słownictwo gimnastyczne polskie (Lw. 1866) oraz O celach i zadaniach towarzystw gimnastycznych (Kr. 1885). P. zmarł 25 VIII 1909 w Linzu i tam został pochowany. Po drugiej wojnie światowej w uznaniu zasług P-ego dla Zakopanego nadano jego imię ulicy, w której sąsiedztwie znajdowała się «Klemensówka».
P. był dwukrotnie żonaty. W małżeństwie z Klementyną z Hendrichów miał synów: Klemensa (młodo zmarłego) i Eugeniusza (zob.), oraz córki: Wenantynę i Zofię, zamężną Majchrowiczową. Po śmierci Klementyny, która została pochowana na starym cmentarzu zakopiańskim, ożenił się P. w r. 1908 z nie znaną z nazwiska córką przyjaciela, Austriaczką. Małżeństwo to było bezdzietne.
Radwańska-Paryska Z., Paryski W., Encyklopedia tatrzańska, W. 1973; Kośmiński, Słown. lekarzów; – Finkel–Starzyński, Hist. Uniw. Lwow.; Grot Z., Gaj J., Zarys dziejów kultury fizycznej w Wielkopolsce, W. 1973; Hoesick F., Tatry i Zakopane, W. 1931 IV 88–92; Księga pamiątkowa dwudziestej piątej rocznicy założenia Towarzystwa Gimnastycznego «Sokół» we Lwowie, Lw. 1892 s. 21, 24, 28, 30, 33, 38, 81 (fot.); Talewski R., Początki i rozwój medycyny zakopiańskiej, Wr. 1971 s. 11, 14–16; – Album zasłużonych lekarzy polskich, W. 1925 s. 79; – „Gaz. Lwow.” 1909 nr z 31 VIII; „Nowa Reforma” 1909 nr z 28 VIII; „Przegl. Higieniczny” 1909 nr 10 s. 296; „Przegl. Lek.” 1909 nr 36; „Roczn. Nauk. Wyższej Szkoły Wych. Fizycznego w Kr.” 1967 s. 75–99 (fot., bibliogr.); „Ruch” 1909 s. 185; „Wych. Fizyczne i Sport” 1967 z. 4 s. 168–70; – Arch. UJ: W. L. II 57, 208; – Informacje Anieli Piaseckiej.
Stanisław M. Brzozowski