INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Władysław Jan Augustyn Stryjeński     

Władysław Jan Augustyn Stryjeński  

 
 
1889-06-20 - 1956-05-16
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stryjeński Władysław Jan Augustyn, pseud. Bystram (1889–1956), lekarz psychiatra i neurolog, major Wojska Polskiego, senator.

Ur. 20 VI w Krakowie, był wnukiem Aleksandra (zob.), synem Tadeusza (zob.) i Marii z Bobrownickich, bratankiem Kazimierza (zob.), bratem Karola (zob.).

Od r. 1900 uczył się S. w klasycznym gimnazjum benedyktynów w Kremsmünster w Górnej Austrii. Po zdaniu tamże w r. 1907 matury podjął t.r. studia medyczne na UJ; w r. 1911 studiował przez dwa semestry na uniwersytetach w Edynburgu i Paryżu. Jako student pracował przez dwa lata pod kierunkiem Adama Bochenka w pracowni badań układu nerwowego Katedry Anatomii UJ. Równocześnie z medycyną studiował na UJ psychologię i antropologię na Wydz. Filozoficznym (do wybuchu pierwszej wojny światowej). W l. 1912–14 był prezesem Tow. Biblioteki Medyków UJ. W grudniu 1912 pod pseud. Bystram wstąpił w Krakowie do Związku Strzeleckiego; zorganizował jego sekcję medyków i współorganizował jego Okręg Krzeszowicki. Od stycznia do sierpnia 1913 był słuchaczem Pierwszej Instruktorskiej Szkoły Związku Strzeleckiego w Stróży. W r. 1913 ukończył studia medyczne, ale dyplom doktora wszech nauk lekarskich otrzymał dopiero 28 XII 1914.

Dn. 6 VIII 1914 uczestniczył S. w wymarszu z Krakowa Pierwszej Kompanii Kadrowej; dowodził jej plutonem sanitarnym. Następnie służył jako lekarz 3. baonu 1. pp I Brygady Legionów Polskich: od 1 I 1915 w randze podporucznika, a od 1 IV 1916 porucznika. Kierował oddziałami dla legionistów w szpitalach Czerwonego Krzyża, od maja t.r. w Nowym Targu, od października w Rabce. Dn. 1 VI 1917 wrócił do 1. pp jako lekarz pułkowy i został odkomenderowany do obozów wyszkolenia w Zambrowie i Ostrowie. Po kryzysie przysięgowym został 12 VIII 1917 zwolniony z Legionów i podjął pracę w kierowanym przez Jana Mazurkiewicza Krajowym Zakładzie dla Umysłowo Chorych w Kobierzynie pod Krakowem. Dn. 1 XI 1918 został powołany do służby sanitarnej organizującego się WP i od 22 XII t.r. był lekarzem naczelnym 4. pp 2. Dywizji (od 17 IV 1919) w randze kapitana. Podczas wojny polsko-sowieckiej służył od 19 V 1919 do 25 III 1920 na Froncie Litewsko-Białoruskim. Następnie objął kierownictwo Wydz. Statystycznego w Dep. Sanitarnym MSWojsk. Awansowany 6 VIII 1920 na stopień majora, był w tym miesiącu w dyspozycji Dowództwa Okręgu Generalnego w Łodzi, skąd we wrześniu t.r. wrócił do Dep. Sanitarnego MSWojsk. Swoje lekarskie doświadczenia frontowe przedstawił w polemicznej rozprawie W sprawie artykułu prof. mjra Szareckiego „Kilka uwag praktycznych dla młodych kolegów chirurgów pracujących na froncie” („Lekarz Wojsk.” T. 1: 1920 nr 31). W sierpniu 1921 został odkomenderowany do Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie jako starszy ordynator jego Oddz. Psychiatrycznego. We wrześniu t.r. skierowano go do Szpitala Czerwonego Krzyża w Zakopanem.

Dn. 27 III 1922 został S. przeniesiony z wojska do rezerwy w stopniu majora i wrócił do pracy w Zakładzie w Kobierzynie, kierowanym wtedy przez Romana Zagórskiego, a od r. 1925 przez Juliana Morawskiego. Przez cztery miesiące r. 1924 specjalizował się z psychiatrii i neurologii u Eugena Bleulera w Klinice Psychiatrycznej uniw. w Zurychu. Wspólnie ze Stanisławem Kiełczewskim opublikował pracę O znaczeniu odczynu Spatza w rozpoznawaniu porażenia postępującego (Lw. 1925). W r. 1926 na VI Zjeździe Psychiatrów w Krakowie wygłosił referat Współczesne poglądy na schizofrenię („Roczn. Psychiatryczny” 1927 z. 5). Po śmierci Morawskiego (wspomnienie pośmiertne o nim opublikował w „Roczn. Psychiatrycznym” 1929 z. 9) objął w lutym 1929 dyrekcję Zakładu kobierzyńskiego. W Krakowie zorganizował ambulatoryjną opiekę psychiatryczną, m.in. w r. 1929 drugą w Polsce (po Warszawie) poradnię dla chorych psychicznie (w r. 1932 udzieliła ona wsparcia 106 chorym). Wspólnie z Adamem Gradzińskim ogłosił artykuł O opiece pozazakładowej nad psychicznie chorymi na terenie miasta Krakowa („Pol. Gaz. Lek.” R. 11: 1932 nr 48). Od r. 1931 studiował równolegle prawo na UJ i w r. 1936 uzyskał magisterium. W l. 1932–9 powadził wykłady z psychologii patologicznej w Studium Pedagogicznym UJ. Najwięcej czasu poświęcał jednak działalności organizacyjnej w Zakładzie; kontynuował jego rozbudowę (do tysiąca łóżek w r. 1936), podnosił poziom leczniczy i dbał o naukowy rozwój lekarzy. Dla ok. dwustu osób personelu tworzył atrakcje kulturalno-oświatowe (amatorski teatr, urządzenia sportowe, bibliotekę, wycieczki i bale). Dzięki S-emu Zakład w Kobierzynie był samowystarczalny gospodarczo; funkcjonował folwark, ogród i sklep, czynne były usługi rzemieślnicze, działało też przedszkole i zakładowa straż pożarna, a pracownicy posiadali ogródki przydomowe.

S. działał również w organizacjach społecznych i zawodowych; od r. 1929 był członkiem Zarządu Głównego Polskiego Tow. Psychiatrycznego. Na jego XIII Zjeździe, który odbył się w r. 1933 w ramach XIV Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich w Poznaniu był jednym z założycieli Słowiańskiego Tow. Neurologiczno-Psychiatrycznego. W r. 1934 współorganizował XIV Zjazd Polskiego Tow. Psychiatrycznego w Krakowie i Kobierzynie, poświęcony głównie psychozom reaktywnym i projektowi ustawy psychiatrycznej. W l. 1935–9 pełnił funkcję wiceprezesa Naczelnej Izby Lekarskiej oraz prezesa Okręgowej Izby Lekarskiej w Krakowie; był też członkiem Zarządu Okręgu Krakowskiego Związku Lekarzy Państwa Polskiego. W r. 1936 na Zjeździe Polskiego Tow. Eugenicznego w Krakowie wygłosił referat uzasadniający sprzeciw, z punktu widzenia prawnego, wobec metod przymusowej sterylizacji. W l. trzydziestych reprezentował polską naukę na międzynarodowych zjazdach poświęconych psychiatrii i neurologii, m.in. w Genewie, Lille, Antwerpii, Zurychu i Kopenhadze. Był członkiem Związku Legionistów Polskich i komendantem Krakowskiego Koła 1. pp Legionów Polskich. Przewodniczył od r. 1938 Okręgowi Krakowskiemu Obozu Zjednoczenia Narodowego i został z jego ramienia wybrany t.r. z woj. krakowskiego na senatora V kadencji Senatu RP. Uczestniczył w pracach senackiej Komisji Zdrowia. Ogłaszał w tym okresie dalsze artykuły, m.in. o zaburzeniach psychicznych inwolucyjnych (Stany przygnębienia wieku podeszłego, „Pol. Gaz. Lek.” R. 17: 1938 nr 43, odb. Lw. 1938) oraz o problematyce prawno-psychiatrycznej (Pojęcie niebezpieczeństwa dla porządku prawnego, „Czas. Sąd.-Lek.” R. 11: 1938 nr 3, odb. W. 1938). Opublikował też wspomnienia z czasów studenckich Przed dwudziestu pięciu laty („Księga jubileuszowa z okazji 75-lecia Bratniej Pomocy Medyków Uniwersytetu Jagiellońskiego”, Kr. 1938, odb. Kr. 1938).

Wybuch drugiej wojny światowej zastał S-ego w Warszawie. Wraz z administracją państwową został ewakuowany na wschód Polski, a następnie do Rumunii, gdzie internowano go w obozie w Buzau. Posiadając po ojcu także obywatelstwo szwajcarskie, opuścił Rumunię i zamieszkał w Genewie. Bezskutecznie starał się o przyjęcie do Armii Polskiej, organizowanej we Francji. W semestrze letnim r. 1941 wykładał w Winterthur psychiatrię, psychologię i medycynę sądową w obozie dla internowanych polskich żołnierzy, studiujących na Polskim Wydz. Lekarskim przy uniw. w Zurychu. Od lipca 1941 pracował w szpitalu dla psychicznie chorych w Wil (kanton Sankt Gallen). Wraz ze szwajcarskim kuzynem Aleksandrem Cingrią przetłumaczył na język francuski „Nie-Boską komedię” Zygmunta Krasińskiego („La Comédie non divine”, „Revue catholique pour la Suisse Romande” R. 17: 1942 nr 3).

W kwietniu 1946 zakończył S. pracę w szpitalu w Wil i wrócił do Polski. W ramach Państw. Inst. Higieny Psychicznej w Krakowie zorganizował Poradnię Zdrowia Psychicznego i objął jej kierownictwo. Po jej rozbudowie i przekształceniu w Woj. Przychodnię Zdrowia Psychicznego w Krakowie został 1 I 1950 jej dyrektorem; zainicjował organizowanie powiatowych poradni zdrowia psychicznego. W l. 1946–8 był też konsultantem neurologicznym w Ubezpieczalni Społecznej w Krakowie oraz biegłym sądowym w tym zakresie. Od r. 1946 był wiceprzewodniczącym Zarządu Okręgowej Izby Lekarskiej w Krakowie, a od kwietnia do października 1947 jego przewodniczącym. Działał w ruchu antyalkoholowym jako członek Woj. Komitetu Społecznego do Walki z Alkoholizmem. W r. 1947 podjął ponownie wykłady na UJ: z psychopatologii dziecka w Studium Pedagogicznym na Wydz. Lekarskim oraz z psychologii na Wydz. Prawa. W l. 1947–50 wykładał też na Wydz. Lekarskim w Uniwersyteckiej Szkole Pielęgniarsko-Położniczej. W r. 1951 rozpatrywano kandydaturę S-ego na kierownika Katedry i Kliniki Psychiatrii w organizującej się Akad. Lek. w Szczecinie; prawdopodobnie ze względu na jego przedwojenną działalność polityczną do nominacji nie doszło. S. publikował w tym okresie kolejne artykuły dotyczące higieny psychicznej (Norma w higienie psychicznej, „Zdrowie Psychiczne” R. 2: 1948 nr 2–4), szpitalnictwa psychiatrycznego (Sprawy szpitali psychiatrycznych w związku z projektem ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ludności, „Szpitalnictwo Pol.” R. 1: 1948 nr 3–4), psychiatrii dziecięcej (Zasięg i rozwój psychiatrii dziecięcej, „Pediatria Pol.” T. 24: 1950 nr 9) oraz alkoholizmu (Zagadnienia prawne związane z alkoholizmem, w: „Zagadnienia alkoholizmu w świetle referatów wygłoszonych na III Zjeździe Higieny Psychicznej”, W. 1950). Był też autorem pracy Uwagi sądowo-psychiatryczne na marginesie historii. Zamach Michała Piekarskiego na króla Zygmunta III („Przegl. Lek.” R. 5: 1949 nr 10). Do uczniów S-ego należeli Antoni Kępiński i Jan Masłowski. S. zmarł 16 V 1956 w Zakopanem, został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Był uhonorowany Odznaką I Brygady Legionów «Za wierną służbę», Odznaką Frontu Litewsko-Białoruskiego, Krzyżem Niepodległości (1933) i dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1938, 1939).

W małżeństwie zawartym w r. 1918 z Marią ze Świdów miał S. troje dzieci: Wandę (1919–1996), zamężną Vermessy-Gruber, pielęgniarkę, Tadeusza Andrzeja (1921–1995), zamieszkałego od r. 1944 w Szwajcarii, urzędnika Wysokiego Komisariatu ds. Uchodźców ONZ w Genewie, i Annę Monikę (Anemonę) (ur. 1924), zamężną Syrzistie, pracownicę biurową, zamieszkałą w Poroninie.

Pośmiertnie, w r. 1959, opublikowano dwie prace S-ego: Projekt ustawy psychiatrycznej i Tezy do norm prawnych w odniesieniu do psychicznie chorych („Ustawodawstwo psychiatryczne. Materiały do dyskusji”, W.). Dn. 20 VI 2005 odsłonięto poświęconą mu tablicę na budynku, w którym mieszkał na terenie obecnego Szpitala Specjalistycznego im. Józefa Babińskiego w Krakowie-Kobierzynie.

 

Fot. w Mater. Red. PSB; – Cygan W. K., Oficerowie Legionów Polskich 1914–1917, W. 2006 IV (fot.); Kto był kim w Drugiej RP? (fot.); – Bilikiewicz T., Gallus J., Psychiatria polska na tle dziejowym, W. 1962 s. 282; Brożek K., Władysław Stryjeński (1889–1956), „Gaz. Wyborcza”, dod. „Gaz. w Kr.”, 2006 nr z 8 VIII; Brożek K., Herczyńska G., Władysław Stryjeński 1889–1956, „Postępy Psychiatrii i Neurologii” T. 15: 2006 z. 3 s. I–VI (fot.); Gallus J., Dzieje Państwowego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Krakowie-Kobierzynie, „Przegl. Lek.” R. 23: 1967 S. II nr 9 s. 654, 657; Herman E. J., Historia neurologii polskiej, Wr. 1975; Jakubik A., Masłowski J., Antoni Kępiński – człowiek i dzieło, W. 1981 (fot.); Kronika izb lekarskich w Polsce w latach 1945–2005, Oprac. Z. Wiśniewski, W. 2005 s. 39; Majchrowski J. M., Pierwsza Kompania Kadrowa. Portret oddziału, Kr. 2002 (fot.); Milewska W., Nowak J. T., Zientara M., Legiony Polskie 1914–1918. Zarys historii militarnej i politycznej, Kr. 1998; Nasierowski T., Świat lekarski w Polsce. II połowa XIX w. – I połowa XX w., W. 1992 s. 56; Salwa W., Dorobek naukowy Państwowego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Krakowie-Kobierzynie w okresie pięćdziesięciolecia istnienia (1917–1967), „Przegl. Lek.” R. 23: 1967 S. II nr 9 s. 660–3; 70 lat w służbie chorym 1917–1987. Szpital im. Józefa Babińskiego w Krakowie-Kobierzynie, Kr. 1987 s. 75–6 (częściowa bibliogr.), s. 79 (fot.); Zieleniewski L., Sejm i Senat 1938–1943, W. 1939 s. 367 (fot.); – Almanach lekarski 1932, Lw. 1932 s. 286, 333; Karabin i nosze. Wspomnienia lekarzy i farmaceutów z lat 1914–1920, W. 1936 I; Pamiętnik XIV Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich w Poznaniu 11–15 IX 1933, P. 1933 II; Polski almanach medyczny na r. 1956, Oprac. Z. Woźniewski, W. 1957 s. 327; Rocznik lekarski RP na r. 1933/4, W. 1933; toż na r. 1936, W. 1936; toż na r. 1938, W. 1938; toż na r. 1948, W. 1949; Rocznik oficerski 1923, W. 1923 s. 1152, 1216; Rocznik oficerski rezerw 1934 [reprint], Londyn 2003 s. 213, 763; Sokołowski T., Rok 1914 w I Brygadzie. Fragment pamiętnika, „Lekarz Wojsk.” R. 28: 1936 nr 5/8 s. 413; Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej, W. 1924/5 s. 325; – „Dzien. Urzęd. Izb Lek.” R. 6: 1935 nr 7 s. 232; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Neurologia, Neurochirurgia i Psychiatria Pol.” R. 7: 1957 nr 1 s. 137–40 (A. Kępiński, B. Winid, W. Półtawska, częściowa bibliogr., fot.) – Arch. UJ: sygn. S III 218 (wykłady zlecone na Wydz. Prawa), sygn. S III 220 (wykłady zlecone na Studium Pedagog.), sygn. S III 246 (teczka osobowa S-ego); CAW: Akta personalne i odznaczeniowe S-ego, sygn. Ap 10682, 23628, KN 13.09.1933 r. (fot.); – Mater. w posiadaniu autora: Stryjeńska-Syrzistie A., Opowieść o rodzinie Stryjeńskich, Poronin 1997–9 s. 205–21 (rkp.); – Informacje córki, Anny Stryjeńskiej-Syrzistie z Poronina.

Krzysztof Brożek

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jacek Stryjeński

1922-11-21 - 1961-03-08 malarz
 

Jan Stryjeński

1922-11-21 - 1996-06-22 architekt
 

Karol Stryjeński

1887-11-15 - 1932-12-21 architekt
 

Tadeusz Stryjeński

1849-07-29 - 1943-06-03 architekt
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wojciech Jerzy Has

1925-04-01 - 2000-10-03
reżyser filmowy
 

Agnieszka Osiecka

1936-10-09 - 1997-03-07
autor tekstów piosenek
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Józef Okińczyc

1879-02-24 - 1954-09-29
lekarz chirurg
 

Michał Rowiński

1860-09-23 - 1925-08-25
filolog klasyczny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.