INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Wiktor Andrzej Szeliński (pierwotnie Krauze)     

Wiktor Andrzej Szeliński (pierwotnie Krauze)  

 
 
1921-03-22 - 1984-07-17
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szeliński Wiktor Andrzej (do r. 1946 Krauze Wiktor Erwin), pseud.: Andrzej Pol, Pol, Tomasz Jar, Kobuz Syn, Miotła (1921–1984), inżynier, żołnierz Armii Krajowej, harcmistrz.

Ur. 22 III w Warszawie w rodzinie ewangelickiej, był synem Zygmunta Krauzego (1890–1985), podoficera armii rosyjskiej, po r. 1918 urzędnika szpitala wojskowego, następnie przedstawiciela handlowego firmy «Elektrolux», oraz Anny Marii Elżbiety z Szelińskich (1900–1990), 2.v. Mietke (po zmianie nazwiska: Mitkiewicz). Miał siostrę Irenę Klarę (1925–1981), 1.v. Kucharską, 2.v. Wyczańską, polonistkę, w powstaniu warszawskim 1944 r. łączniczkę baonu «Zośka», pracownika naukowego Inst. Badań Literackich PAN, a także siostrę przyrodnią Jadwigę Joannę Mitkiewicz (ur. 1942), psychologa.

Krauze uczył się w Gimnazjum i Liceum Zboru Ewangelicko-Augsburskiego im. Mikołaja Reja w Warszawie. Od r. 1930 należał do przyszkolnej 8. Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Kazimierza Pułaskiego, pełniąc m.in. funkcję zastępowego i przybocznego. W lipcu 1935 uczestniczył w Jubileuszowym Zlocie Harcerstwa Polskiego w Spale. Po zdaniu w r. 1938 tzw. małej matury kontynuował naukę w prywatnym Męskim Gimnazjum i Liceum im. Tomasza Niklewskiego przy ul. Złotej. Po wybuchu drugiej wojny światowej pełnił służbę w Pogotowiu Harcerzy i 6 IX 1939 opuścił Warszawę wraz ze swą drużyną w składzie baonu harcerskiego. Do Warszawy wrócił w poł. października t.r. i podjął pracę w rodzinnej firmie, Wytwórni Blach Dziurkowanych «Sito» przy ul. Wiatracznej 15. Równocześnie kontynuował naukę na tajnych kompletach i w r. 1940 zdał maturę. Od jesieni t.r. uczył się w Państw. Szkole Budowy Maszyn; odbył praktyki wakacyjne w Warsztatach Samochodowych «Mazurek», Warsztatach Motocyklowych «Zündapp» i Odlewni Metali «Geisler». Pod koniec t.r. wstąpił pod pseud. Pol do kierowanej przez Mieczysława Słonia («Juranda») na Pradze konspiracyjnej 78. Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Króla Władysława Jagiełły (krypt. CP-100 w strukturze Szarych Szeregów) i prowadził w niej szkolenie wojskowe. W swoim domu rodzinnym przy ul. Wiatracznej wraz z siostrą Ireną («Iką»), drużynową konspiracyjnej 78. Warszawskiej Drużyny Harcerek, prowadził lokal konspiracyjny Szarych Szeregów, a w domu letniskowym matki w Sękocinie – bazę szkoleniową. Od czerwca 1941 był zastępcą komendanta obwodu Organizacji Małego Sabotażu «Wawer» Hufca Centrum Pragi, a w drużynie kolejno: skarbnikiem (od 1 IX t.r.), drugim przybocznym (od 24 XII) oraz zastępcą drużynowego (od marca 1942); prawdopodobnie w tym czasie uzyskał stopień Harcerza Rzpltej. Uczestniczył w organizowanej przez harcerzy pomocy dla warszawskiego getta. Po ukończeniu w pierwszych miesiącach 1942 kursu szkoły podoficerskiej Szarych Szeregów o krypt. Wiarus (w okręgu Praga) uczestniczył od lipca (czerwca?) t.r. w II turnusie (klasa «A») Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty (krypt. Agrykola) i ukończył go 24 XII w stopniu kaprala podchorążego. Po reorganizacji Warszawskiej Chorągwi Szarych Szeregów «UL Wisła» był od 3 XI zastępcą Słonia w Hufcu Bojowych Szkół Praga. Latem 1943 odbył kurs podharcmistrzowski w ramach tzw. Szkoły za lasem i 15 VIII t.r. otrzymał stopień podharcmistrza wraz z pseud. Kobuz Syn. Od t.r. studiował na tajnych kompletach Politechn. Warsz.

Po aresztowaniu 13 X 1943 Słonia został Krauze dowódcą Hufca Bojowych Szkół Praga oraz zastępcą komendanta Okręgu Praga Organizacji Małego Sabotażu «Wawer». Awansowany w lutym 1944 do stopnia plutonowego podchorążego, objął dowództwo 618. plutonu, stanowiącego poczet dowódcy VI Obwodu AK na Pradze. Dn. 15 III t.r., po kolejnej reorganizacji Warszawskiej Chorągwi Szarych Szeregów, odszedł z funkcji zastępcy komendanta Okręgu Praga Organizacji Małego Sabotażu i został jako Tomasz Jar komendantem Bloku «Bazylika» (obejmującego obszar VI Obwodu AK na Pradze). Równocześnie był zastępcą Jana Wuttkego («Czarnego Jasia»), dowódcy 3. komp. w składzie baonu «Zośka», złożonej z trzech Grup Szturmowych: Żoliborza, Ochoty i Pragi. Sprawował też nominalnie obowiązki dowódcy plutonu «Jurand» Grup Szturmowych Praga. Odpowiadając za szkolenie wojskowe kompanii, uczestniczył w kwietniu i maju w lasach garwolińskich (wraz z żołnierzami plutonu «Jurand») w szkoleniach dla młodszych dowódców BCh; w maju prowadził także kurs drużynowych. Dn. 25 VII odszedł z dowództwa 618. plutonu, a w czerwcu lub lipcu przekazał komendę «Bazyliki» ppor. Jerzemu Jaczewskiemu («Kazimierzowi Bryzie»). W powstaniu warszawskim t.r. nadal był zastępcą dowódcy 3. komp. baonu «Zośka», którą dowodził harcmistrz ppor. Mirosław Cieplak (pseud. Giewont). Brał udział w walkach na Woli i Starym Mieście; w czasie obrony ruin getta został ranny. Po upadku Starówki i ewakuacji kanałami do Śródmieścia skierowano go ze Zgrupowaniem «Broda 53» na Czerniaków; uczestniczył tam w obronie przyczółka nad Wisłą oraz walkach w rejonie ulic Rozbrat, Okrąg, Wilanowska i Solec. Podczas próby przedostania się do Śródmieścia nocą z 22 na 23 IX został ujęty przez Niemców. Wysłany do obozu w Pruszkowie, zbiegł z transportu i ukrył się u rodziny w Sochaczewie. Następnie wyjechał do Krakowa, gdzie nawiązał kontakt z ostatnim Naczelnikiem Szarych Szeregów harcmistrzem Leonem Marszałkiem («Janem»); został jego przybocznym i 27 XII otrzymał stopień harcmistrza. Używał wtedy fałszywych dokumentów na nazwisko Szeliński.

Po zakończeniu działań wojennych wyjechał Krauze do Gdańska i od 15 VI 1945 pracował w Wydz. Transportu Spółdzielni Zaopatrzenia Pracowników Biura Odbudowy Portów «Dźwig». W październiku t.r. ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną AK. Włączył się w odbudowę harcerstwa i w l. 1945–6 był hufcowym Hufca Harcerzy Gdańsk-Rejon. W styczniu 1946 uległ wypadkowi samochodowemu; po półrocznym leczeniu zakończył 20 VII t.r. pracę w Biurze Odbudowy Portów i wrócił do Warszawy. Dn. 9 IX zmienił nazwisko na Wiktor Andrzej Szeliński. Jesienią został dyrektorem technicznym Fabryki Blach Dziurkowanych w Bykowinach na Śląsku, jednak wiosną 1947 ponownie zamieszkał w Gdańsku. Uruchomił tam Wytwórnię Siatek Ogrodzeniowych i Budowlanych, a po jej zamknięciu podjął w r. 1948 pracę w Polskich Zakładach Zbożowych. Zweryfikowany 15 VI 1947 w stopniu harcmistrza, został zastępcą komendanta chorągwi i kierownikiem Wydz. Organizacyjnego komendy Gdańsko-Morskiej Chorągwi Harcerzy (pełnił tę funkcję do r. 1948). W czerwcu 1950 wrócił do Warszawy, gdzie pracował kolejno jako kierownik nadzoru w Dyrekcji Technicznej Polskich Zakładów Zbożowych, główny inżynier Państw. Przedsiębiorstwa «Spichrze Zbożowe», naczelnik Wydz. Maszyn i Urządzeń oraz naczelnik Wydz. Inwestycji i główny specjalista w Centrali Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego w Warszawie.

Po przełomie politycznym 1956 r. wrócił S. do pracy jako hufcowy Hufca Mokotów-Zachód w odrodzonym harcerstwie i już w r. 1957 uczestniczył w szkoleniu kadry Warszawskiej Chorągwi Harcerzy na obozie w Karwicy. Współpracował z powstałym na początku l. sześćdziesiątych Hufcem Warszawa-Mokotów (od r. 1967 im. Szarych Szeregów). Był sygnatariuszem listu instruktorów Szarych Szeregów (m.in. Stanisława Broniewskiego, Jerzego Jaczewskiego i Józefa Piątkowskiego) do władz PRL w sprawie przywrócenia obywatelstwa polskiego przebywającym na emigracji przywódcom AK i Polskich Sił Zbrojnych. Od r. 1980 uczestniczył w pracach Komisji Środowiskowej Szarych Szeregów działającej przy Arch. Państw. m. stoł. Warszawy. Razem z Broniewskim i Piątkowskim organizował grupę seniorów Szarych Szeregów, która popierała odrodzenie harcerstwa przez porozumienie Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego. W październiku 1981 uczestniczył w Zlocie Drużyn Bohaterów Szarych Szeregów w Rogoźnicy (Gross Rosen), w miejscu zamordowania pierwszego Naczelnika Szarych Szeregów harcmistrza Floriana Marciniaka. Dn. 30 VI 1982 przeszedł na emeryturę. Zmarł 17 VII 1984 w Warszawie w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym, został pochowany 23 VII na cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim przy ul. Młynarskiej. Był odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych, Krzyżem AK, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Srebrnym Krzyżem Zasługi.

S. był dwukrotnie żonaty. Pierwszy ślub zawarł podczas powstania warszawskiego 5 IX 1944 (w prowizorycznej kapliczce przy ul. Hożej 15) z Zofią Jarkowską, pseud. Zofia (1922–1944), sanitariuszką, poległą nocą z 22 na 23 IX przy ul. Zagórnej na Czerniakowie. W drugim małżeństwie (14 IX 1946) z Krystyną Janiną z domu Murzyn (1921–2009), żołnierzem AK, miał trzech synów: Andrzeja Władysława (ur. 1948), dziennikarza, Piotra Zygmunta (ur. 1950), architekta, i Jana Tadeusza (ur. 1955), ekonomistę.

 

Enc. Powstania Warsz., VI; Głuszek Z., Szare Szeregi. Słownik biograficzny, W. 2006 I; Szulc, Cmentarz Ewangelicko-Augsburski; Szulc, Cmentarz Ewangelicko-Reformowany; – Borkiewicz-Celińska A., Batalion „Zośka”, W. 1990; Czarski A., Najmłodsi żołnierze walczącej Warszawy, W. 1971; Głuszek Z., „Hej chłopcy...” Harcerze Szarych Szeregów w Powstaniu Warszawskim, W. 2001; Harcerki 1939–1945, Red. K. Wyczańska, W. 1983 (dot. siostry S-ego); Instruktorzy w służbie Ojczyźnie, Warszawie, Dziecku 1945–2000, Oprac. R. Muranyi i in., W. 2002 s. 215; Jabrzemski J., Harcerze z Szarych Szeregów, W. 1997; Jaczewski J., W Bloku „Bazylika” na praskim brzegu, „Harcerstwo” 1994 nr 7–8; Jarzembowski K., Kuprianowicz L., Harcmistrzynie i Harcmistrze Związku Harcerstwa Polskiego mianowani w latach 1920–1949, Kr. 2006 (błędna informacja o zwolnieniu S-ego z ZHP z cofnięciem stopnia z 15 II 1948); Nowik G., Straż nad Wisłą, W. 2001 I–III (fot.); Strzembosz T., Oddziały szturmowe konspiracyjnej Warszawy 1939–1944, W. 1983; Szare Szeregi. Harcerze 1939–1945, Red. J. Jabrzemski, W. 1988 I; Związek Harcerstwa Polskiego w konspiracji: UL „Wisła” Warszawska Chorągiew Szarych Szeregów, X 1939 r. – VII 1944 r. (organizacja), Oprac. M. Michałowski, W. 1998; – Broniewski S., Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika, W. 1983; tenże, To nie takie proste. Moje życie, W. 2001; Kamiński A., „Zośka” i „Parasol”. Opowieść o niektórych ludziach i niektórych akcjach dwóch batalionów harcerskich, W. 1994; Pamiętniki żołnierzy batalionu „Zośka”, Red. T. Sumiński, W. 1970; Szare Szeregi. Związek Harcerstwa Polskiego w czasie II wojny światowej. Główna Kwatera Harcerzy „Pasieka”. Ocalałe dokumenty, Londyn 1982; – „Wiad. Urzęd. Naczelnictwa ZHP” za l. 1945–7; – Mater. w posiadaniu autora (Rozkaz Naczelnika Harcerzy L. 3 z 15 III 1948); – Informacje Juliana Borkowskiego z Muz. Hist. m. stoł. W. oraz informacje z administracji cmentarza Ewangelicko-Augsburskiego z W.

Janusz Wojtycza

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Andrzej Kijowski

1928-11-29 - 1985-06-29
krytyk literacki
 

Bernard Krawczyk

1931-05-20 - 2018-08-11
aktor teatralny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Aleksander Kuropatwiński

1871-03-21 - 1941-06-21
lekarz
 

Józef Prądzyński

1877-03-02 - 1942-06-27
działacz polityczny
 

Wanda Maria Moszczeńska

1896-04-03 - 1974-01-18
historyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.