Piątkowski Wiktor Jan, krypt. p (1841–1909), prawnik, publicysta. Ur. 23 XII w Olkuszu, był synem Jana, inżyniera komunikacji lądowej i wodnej obwodu olkuskiego, i Karoliny z Czajontowiczów. Uczył się początkowo w Pułtusku. Gimnazjum i kursy przygotowawcze ukończył w Warszawie. W l. 1862–6 studiował w Szkole Głównej Warszawskiej i otrzymał stopień mgra praw i administracji. Studiował również prawo, sądownictwo, a także filozofię, sztuki piękne i dziennikarstwo w Wiedniu, Grazu, Wenecji, Monachium, Paryżu, Brukseli, Berlinie, Dreźnie, Lipsku. Do r. 1876 pracował w Warszawie w sądownictwie jako sekretarz prokuratora przy sądzie kryminalnym, a następnie podprokurator sądów: poprawczego, kryminalnego, apelacyjnego, konsystorskiego. P. napisał kilka broszur i kilkanaście artykułów z dziedziny prawa, m. in. O czci obywatelskiej i jej utracie ze stanowiska prawa karnego w „Przeglądzie Sądowym” 1869 t. 2 (i osobno W. 1869), Zarys reformy śledztwa pierwiastkowego w „Gazecie Sądowej” 1889 nr 11 i 12 (był jednym z inicjatorów, redaktorów i współpracowników tego pisma); ogłaszał artykuły na tematy prawne także w „Niwie”, „Wieku”, „Gazecie Polskiej”, „Przewodniku po Warszawie”. W związku z reformą sądownictwa w Król. Pol. otrzymał w r. 1876 nominację na sędziego śledczego w Łodzi. Zwolniony na własne żądanie w styczniu 1885, został mianowany adwokatem przysięgłym i obrońcą konsystorskim. W t. r. otworzył kancelarię adwokacką w Łodzi.

Równolegle z pracą zawodową rozwijał szeroką działalność kulturalną i społeczną. W szczególnie trudnych warunkach (znikome podstawy materialne, nieliczna, zróżnicowana narodowościowo, wyznaniowo i klasowo inteligencja, grupa polska niezorganizowana, niski poziom oświaty, cenzura faworyzująca żywioł niemiecki) zainicjował ukazywanie się w Łodzi prasy polskiej. W końcu 1880 r. w odcinku „Lodzer Zeitung” pojawiły się jego szkice felietonowe po polsku. Dążąc do zorganizowania ośrodka skupiającego społeczeństwo polskie, od stycznia 1881 P. zmienił treść i formę szkiców polskich, zaprowadził, prócz ujętej felietonowo kroniki miejscowej, krótkie artykuły z różnych dziedzin wiedzy oraz beletrystykę. Pozyskał polskich współpracowników miejscowych i zamiejscowych. Od 1 IV 1881 rozszerzył odcinek przez dodanie w każdą sobotę arkusza, pod własnym tytułem „Gazeta Łódzka”, niezależnego pod względem treści i osobno redagowanego. Wydatki na pismo przekraczały możliwości finansowe P-ego, który zmuszony był zawiesić wydawnictwo (4 VI 1881). Dopiero w r. 1884 udało się polskiej inteligencji zorganizować pismo codzienne o charakterze informacyjno-literackim pt. „Dziennik Łódzki”, którego najaktywniejszą grupą współpracowników był zespół „Gazety Łódzkiej” P-ego. P. prowadził również ożywioną działalność kulturalną w Łodzi. Zorganizował Resursę Miejską z salonem dla wieczorów «muzykalnych i deklamacyjnych», czytelnię i salę bilardową, był inicjatorem Stowarzyszenia Spożywczego dla Urzędników m. Łodzi, Stowarzyszenia Pracowników, Filii Szpitalnej.

Od r. 1888 P. osiadł w Warszawie jako adwokat przysięgły i obrońca konsystorski. Nadal działał społecznie, był wiceprezesem Warszawskiego Tow. Muzycznego (WTM), ponadto współpracował z wieloma pismami warszawskimi: „Echo Muzyczne i Teatralne”, „Niwa”, „Przegląd Tygodnia”, „Kurier Teatralny”, „Gazeta Polska”, a także z berlińskim pismem teatralnym „Charivari” jako krytyk muzyczny i teatralny. Z jego inicjatywy powstała w r. 1889 w Szkole Muzycznej przy WTM Klasa Dykcji i Deklamacji. P. stopniowo rozszerzał zakres działalności i poziom nauczania Klasy – uruchomił całą kampanię prasową, by w końcu zrealizować upragniony cel i otworzyć Klasę Dramatyczną, którą kierował, a ponadto wykładał w l. 1899–1907 estetykę dramatyczną, w l. 1900–7 wymowę i deklamację, w l. 1903–7 historię teatru. Zmarł 15 X 1909 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim. Z zawartego w r. 1883 małżeństwa z Marią Józefą ze Ślósarskich miał córkę Zofię Marcelinę (ur. 1884).

Bibliogr. Warszawy, Wydawn. ciągłe 1864–1903, Wr. 1971; toż, Wydawn. ciągłe 1904–1918; Kaszubina W., Bibliogr. prasy łódzkiej 1863–1944, W. 1967; Suligowski, Bibliogr. prawnicza; Szczawińska E., Muzyka w polskich czasopismach literackich i artystycznych 1864–1900, Kr. 1964; toż, za l. 1901–1918, Kr. 1971; Roczn. Nauk.-Liter.-Artyst. na r. 1905 (Okręta), W. 1906 s. 197, LXIV; – Gostkowski Z., „Dzien. Łódzki”, Ł. 1963 s. 14, 15, 63, 64, 80; Kaszubina W., Czasopiśmiennictwo łódzkie, w latach 1863–1914, „Roczn. B. Narod.” T. 6: 1970 s. 213, 214; Księga pamiątkowa zjazdu byłych wychowanków byłej Szkoły Głównej Warszawskiej w 40 rocznicę jej założenia, W. 1905 II 33, 34 s. 6; Wilski Z., Polskie szkolnictwo teatralne, Wr. 1978 (fot.); – Małkowski H., Moje wspomnienia, W. 1958 s. 57, 60, 61; Owerłło P., Z tamtej strony rampy, W. 1936 s. 156; – „Dzien. Łódz.” na l. 1884–8; „Gaz. Łódz.” 1888 nr z 25 I; „Gaz. Sądowa Warsz.” 1873 nr 1, 1893 nr jubileuszowy z 5 IV, 1909 nr 43; „Kalendarz Łódz.” 1888; „Kalendarz Warszawski” J. Ungra na r. 1906; toż, na r. 1907; „Kur. Poranny” 1909 nr 288, 289; „Kur. Warsz.” 1909 nr 286 287, 288; „Lodzer Ztg.” 1880/1 (oraz dod. „Gazeta Łódzka”) 1888 (25-lecie „Lodzer Ztg.”); „Scena i Sztuka” 1909 nr 43 s. 14 (fot.); „Świat” T. 8: 1909 nr 43 s. 26 (fot.); „Tyg. Ilustr.” 1909 nr 43 (fot.); „Tyg. Pol.” 1899 nr 44; – WAP w Kat. ekspozytura Chrzanów: Akta metryk relig. ur., małżeństw i zejść paraf. Olkusz z r. 1841 sygn. USCO-OL (Kat.) – 66 s. 90; AP w Ł.: sygn. 56/1861 USC paraf. rzymskokat. Pajęczno, akt nr 40; USC Łódź Bałuty: nr 271/1/1883, 1.1071/1/1884.

Wiesława Kaszubina