Richter Wilhelm (ok. 1600–1667), rzeźbiarz i kamieniarz gdański. Pochodził z Bielefeld w Westfalii. Po przybyciu do Gdańska w r. 1615/16 (albo w r. 1624) pracował jako czeladnik w warsztacie budowniczego i rzeźbiarza miejskiego Abrahama van den Blocka. Po śmierci mistrza (31 I 1628) prowadził (jako zapewne najdojrzalszy z jego pomocników) nieformalnie warsztat w imieniu wdowy i został przez nią wysłany do zleceniodawców epitafiów i innych dzieł, którymi byli m. in. Firlejowie i Zamoyscy. Przed lipcem 1628 uzyskał zapewnienie kontynuacji zleceń oraz przywilej królewski. W okresie wykonywania pracy mistrzowskiej (30 III 1628 – 20 VI 1629) ożenił się 4 IX 1628 z wdową po Blocku, Elżbietą. Dn. 24 II 1629 otrzymał obywatelstwo gdańskie i od 24 VI t. r. (do r. 1664) kierował przejętym po mistrzu warsztatem rzeźbiarskim i kamieniarskim położonym najpierw na Dominicks Plan (dziś Targ Węglowy), od jesieni 1632 mieszkał na Targu Drzewnym; dn. 26 II 1636 przeniósł warsztat na teren starego zamku (pokrzyżackiego) obok zakola Motławy przy przeprawie na Brabancke. We władzach cechu murarzy, rzeźbiarzy i kamieniarzy w Gdańsku był w l. 1630–5, 1642–4, 1647–8, 1653–60. Funkcję starszego cechu pełnił w l. 1631, 1635, 1644, 1648, 1656, 1660. W jego warsztacie kształciło się łącznie 32 uczniów, w tym późniejsi mistrzowie Kaspar Günther w l. 1641–6 i 1651–2 oraz Andreas Lorentz w l. 1660–2. U niego też uczył się w l. 1651–6 Andreas Schlüter (Schlitert). Przez ponad 35 lat działalności warsztatu R-a przeszło przezeń 6 czeladników miejscowych i 52 obcych.

R. pracując jako czeladnik u Blocka miał prawdopodobnie udział w rzeźbieniu dzieł warsztatowych, ale nie zostały one dotąd rozpoznane, choć przypisuje mu się udział w pracach nad fontanną Neptuna w Gdańsku, ustawioną już samodzielnie przez R-a na Długim Targu w r. 1633 (czasza i rzeźby kamienne tej fontanny zostały w końcu XVIII w. zastąpione przez obecnie istniejące). Po r. 1628 R. dokończył rozpoczęte w warsztacie Blocka «epitafia i inne pomniki», spośród których zidentyfikowano zachowany do dziś w kolegiacie w Łowiczu nagrobek arybpa gnieźnieńskiego Henryka Firleja, a hipotetycznie wskazano na ewentualny nagrobek bpa chełmskiego Jerzego Zamoyskiego (zaginiony). Dn. 6 VIII 1633 zawarł R. umowę z przedstawicielem szwedzkiego gubernatora Rygi Andreasa Erichssonna na wykonanie do wiosny 1634 epitafium i płyty grobowej; losy tych rzeźb nie są znane. W l. 1636 i 1637 opracował kamieniarkę, rzeźby i dekoracje bramy św. Jakuba w Gdańsku (zburzonej w r. 1895). W sierpniu i w grudniu 1638 przygotował preliminarz kosztów i potrzeb kamienia oraz rysunki i wymiary obmurowań kamiennych do śluzy przy Brabancke w Gdańsku, prawdopodobnie obrabiał ciosy do niej w r. 1639. Na przełomie l. 1639 i 1640 razem z czeladnikiem Georgiem Zeisigiem wykonywał płyty ołtarzowe i posadzkowe dla kościoła klasztornego w Kartuzach. W l. 1645–6 wyrzeźbił główny portal wejściowy do ratusza Głównego Miasta w Gdańsku (który został zastąpiony w r. 1768 obecnie istniejącym portalem) oraz współpracował przy budowaniu bramy tryumfalnej na wjazd Ludwiki Marii Gonzagi do Gdańska w r. 1646. W l. 1653–4 wyrzeźbił dla katedry gnieźnieńskiej cztery portale: do kaplicy p. wezw. Bożego Ciała, do kaplicy p. wezw. Pana Jezusa, lewy i prawy portal prezbiterium oraz posadzki i stopnie. Poza wymienionymi pracami przypisuje mu się: nagrobek bpa Adama Nowodworskiego w katedrze poznańskiej (wykonany po r. 1634), ołtarze Zwiastowania (1635) i św. Józefa (1637) w kościele Cystersów w Oliwie, a także dekorację rzeźbiarską fasady i portal kamienicy przy ul. Piwnej nr 1 w Gdańsku ukończoną w r. 1640 i ołtarz kaplicy Kołudzkich w katedrze w Gnieźnie (1652).

Rzeźba w jego warsztacie była dekoracyjnym, nie zawsze zręcznym uzupełnieniem architektury, trochę schematyczna a czasami sztywna i umownie tylko związana z otoczeniem. Rada Miejska w Gdańsku, pomimo powierzania md prac publicznych, tylko wskutek jego skargi umożliwiła mu konkurowanie z Peterem Ringeringiem w r. 1647 o prawo do wyrzeźbienia postaci wieńczących Złotą Bramę; konkurs ten przegrał albo od niego odstąpił, a było to najważniejsze artystycznie i prestiżowo rzeźbiarskie zlecenie publiczne w Gdańsku tego czasu. R. tworzył przede wszystkim dzieła architektoniczno-rzeźbiarskie, jego pozycja w cechu i wielkość warsztatu wskazują na znaczne rozmiary twórczości. Zachowane do dziś jego dzieła są dobrej, przeciętnej miary cechowej, bez nowatorskich koncepcji i trafiały do ówczesnych gustów głównie przez tradycyjność form architektonicznych i rzeźbiarskich oraz staranne wykonanie. R. zmarł w Gdańsku w r. 1667 w wieku 67 lat i został pochowany 22 IX t.r. w kościele Św. Katarzyny (G. Cuny określa rok urodzenia R-a na ok. 1592).

Z małżeństwa z Elżbietą z Kramerów (1. v. van den Block) miał troje dzieci: Hansa Wilhelma, Abigael i Krystynę. Jego pasierbami (opiekował się nimi) byli rzeźbiarze: Uriel (zm. 1637) i Ahaswer van den Block.

Thieme-Becker (G. Cuny); Corpus inscriptionum Pol., V z. 2: Miasto Łowicz, s. 94–6; Katalog zabytków sztuki w Pol., Seria Nowa, VII (Miasto Poznań); – Cuny G., Danzigs Kunst und Kultur im 16. und 17. Jh., Frankfurt a. M. 1910 s. 85, 90; Hirsch T., Zur Kunstgeschichte Danzigs. Der Springbrunnem auf dem Langen Markte, „Neue Preussische Provinzialblatter” Bd. 2: 1852 s. 161–9; Hoburg K., Geschichte und Beschreibung des Rathauses der Rechtstadt Danzigs, Gd. 1857 s. 17–18; Hornung Z., Gdańska szkoła rzeźbiarska na przełomie XVI i XVII wieku, „Teka Kom. Hist. Sztuki” T 1: 1959 („Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego” T. 8: 1959 z. 1 s. 117–28); Katedra Gnieźnieńska, P. 1970 I 308–9, 311–13, 433–4; Muttray A., Der Danziger Bildhauer Andreas Schlüter, „Mitteilungen des Westpreuss. Geschichtsvereins” Jg. 11: 1912 s. 45; – Curicke R., Der Stadt Dantzigk historische Beschreibung…, Amsterdam–Dantzig 1687 s. 85–9 (fontanna, portal ratusza); Deisch M., 50 Prospecte von Danzig, Gd. 1765 (fontanna, portal ratusza); – Arch. Archidiec. Gnieźnieńskiej: sygn. ACap. Luzy F 7/3; Arch. Państw. w Gd.: sygn. 300, C/2060, 300, C/2059, 300, C/2066, 300, C/2067, 300, C/2075, 300, 60/5, 300, R/R 2, 300, R/Tt 20, 300, R/Uu 10a, 300, R/Vv 83; B. IHS Uniw. Pozn.: Krzyżanowski L., Gdańska monumentalna rzeźba kamienna lat 1517–1628, W. 1966 Aneks s. 5, (mszp.) Pałubicki J., Marmurowa rzeźba architektoniczna Prus Królewskich w XVII wieku, P. 1973 s. 73–5 (mszp.), Sobkowiak H., Idee i treści symboliczne fontanny Neptuna przy Długim Targu w Gdańsku, P. 1976 (mszp.).

Janusz Pałubicki