INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Władysław Przanowski     

Władysław Przanowski  

 
 
1880-03-21 - 1937-02-04
 
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Przanowski Władysław (1880–1937), pedagog, twórca i dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych. Ur. 21 III w Słupcy, był szóstym z ośmiorga dzieci Edwarda (zob.) i Józefy Pelagii z Lewickich, młodszym bratem Stefana (zob.).

Od r. 1889 P. uczęszczał do szkoły ćwiczeń przy rządowym seminarium nauczycielskim w Łęczycy. Przez jeden rok uczył się w gimnazjum realnym w Łowiczu, a w r. 1898 ukończył Szkołę Rzemieślniczą w Łodzi. W l. 1899–1906 studiował na Wydziale Budowy Maszyn Szkoły Politechnicznej we Lwowie i uzyskał dyplom inżyniera. Następnie w l. 1906–13 uczył matematyki na pensji Anieli Wereckiej w Warszawie oraz w Szkole Handlowej Zgromadzenia Kupców. W tej ostatniej szkole zetknął się z problemem manualnego kształcenia młodzieży w prowadzonej przez Józefa Przyłuskiego pracowni slöjdowej. W l. 1913–30 kierował prywatną szkołą rzemieślniczą im. Karola Szlenkiera w Warszawie, a także uczył w niej geometrii i rysunku technicznego. Szkołę tę zreorganizował, opracował szczegółowy program nauki, przeniósł do nowego gmachu, rozbudowując warsztaty i pracownie szkolne. W r. 1920 na wniosek P-ego została ona przekształcona w siedmioklasową szkołę powszechną. Stworzył w niej samorząd będący jednym z pierwszych w Polsce w szkole powszechnej. O doświadczeniach z tym związanych napisał w publikacji Samorząd w szkole powszechnej (przykłady realizacji), (współautorstwo z M. Szczawińską i J. Wójcikiem, W. 1928). Uczniowie szkoły pod kierunkiem P-ego zaprojektowali i zbudowali most na rzece Mieni w Wiązownie koło Warszawy.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej od listopada 1914 P. brał udział w komisji powołanej przez Stowarzyszenie Nauczycielstwa Polskiego dla ustalenia zasad organizacji i ustawodawstwa szkolnego. Powołany w sierpniu 1915 przez Komitet Obywatelski Warszawy na członka Wydziału Oświecenia, pełnił funkcję przewodniczącego sekcji szkół początkowych oraz członka zarządu sekcji szkół zawodowych. W sierpniu i wrześniu t. r. wraz z nauczycielem Kasprem Tosio zorganizował na terenie Warszawy blisko 400 oddziałów szkół miejskich. W r. 1916 został wybrany do Zarządu Głównego Polskiej Macierzy Szkolnej, będąc jednocześnie członkiem wydziału pedagogicznego. W t. r. został także członkiem delegacji magistratu do spraw szkolnych. W r. 1917 przez kilka miesięcy był kierownikiem Wydziału Programowego w Departamencie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Tymczasowej Rady Stanu. W tym czasie przez rok kierował tzw. szkołą tramwajową (późniejsze Gimnazjum im. J. Sowińskiego) w Warszawie.

P. był inicjatorem i realizatorem wprowadzenia do programów szkół początkowych i niższych klas szkół średnich przedmiotu robót ręcznych, co nastąpiło już w r. 1915. Równocześnie uzyskał zgodę Wydziału Oświecenia na utworzenie przy Szkole Rzemieślniczej im. K. Szlenkiera popołudniowych Rocznych Kursów Robót Ręcznych, które kształciły nauczycieli nowego przedmiotu. Kursy te, upaństwowione w r. 1919, zostały w r. 1923 przekształcone w dwuletni Państwowy Instytut Robót Ręcznych (PIRR). Jego historię pt. Państwowy Instytut Robót Ręcznych, zarys rozwoju i stan w r. 1933 P. opublikował w kwartalniku „Praca Ręczna w Szkole” (1933 i odb.). Obok czynności dydaktycznych PIRR spełniał rolę placówki naukowej w dziedzinie robót ręcznych. P. opracował program nauki, statut, dobrał grono wykładowców, a także kierował pracą kursów, a następnie, aż do śmierci, Instytutu. W szkołach tych wykładał metodykę pracy ręcznej. Zasługą P-ego było, że zarówno kursy, jak i PIRR kształciły specjalny typ nauczyciela pracy ręcznej, społecznika i entuzjasty o wysokim poziomie moralnym, równocześnie o dużej wiedzy fachowej. W szkołach kierowanych przez P-ego uzyskało dyplom nauczyciela robót ręcznych ponad 1500 osób. Także przy udziale P-ego powstawały inne tego typu państwowe szkoły nauczycielskie w Krakowie (1922), Lwowie (1923) i Mysłowicach (1928). Wobec stałego niedoboru nauczycieli robót ręcznych P. zorganizował przy PIRR «Wakacyjne Ognisko Robót Ręcznych« oraz współorganizował liczne kursy wakacyjne dla nauczycieli i wykładał na nich. Współpracował stale z Min. Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (Min. WRiOP), gdzie był przewodniczącym komisji oceny książek i pomocy naukowych robót ręcznych, a także komisji programowej «Prace ręczne». Nakładem Ministerstwa ukazało się wiele instrukcji i programów opracowanych przez P-ego, m. in. Wskazówki dotyczące urządzenia pracowni slöjdowej w seminariach męskich i żeńskich (1921), Program w szkołach powszechnych siedmioklasowych (1921), Program w seminarium nauczycielskim (1926). Dzięki zabiegom P-ego prace ręczne weszły do programu szkolnego jako obowiązkowy przedmiot nauczania.

Z ramienia Min. WRiOP P. wizytował i organizował liczne szkolne pracownie robót ręcznych. W r. 1926 zorganizował w Warszawie I Polski Zjazd Nauczycieli Robót Ręcznych. Na zjeździe tym, na którym wygłosił referat wprowadzający, podjęto z jego inicjatywy wniosek o utworzenie Tow. Miłośników Robót Ręcznych. P. opracował statut tego Towarzystwa i od r. 1927 do śmierci był jego wiceprezesem. Był także inicjatorem założenia organu tego Towarzystwa, kwartalnika „Praca Ręczna w Szkole”, i redaktorem tego pisma od r. 1927 do śmierci. Od r. 1927 był członkiem Komisji Egzaminacyjnej Min. WRiOP dla kandydatów na nauczycieli szkól średnich, a w r. 1932 został przewodniczącym komisji dydaktycznej robót ręcznych powołanej przez Ministerstwo dla opracowania wytycznych dla nowego programu szkolnego. W r. 1927 P. odbył podróż do Danii, Szwecji i Niemiec dla nawiązania kontaktu z kierownikami analogicznych placówek i poznania ich pracy, a w r. n. zorganizował dla słuchaczy i absolwentów PIRR wycieczkę do Danii do ośrodków kształcenia nauczycieli prac ręcznych. W r. 1929 P. zaprojektował i zorganizował ekspozycję działu oświatowego na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Był współorganizatorem kolejnych zjazdów nauczycieli robót ręcznych, połączonych z wystawami prac uczniowskich w l. 1929, 1932 i 1935. Wystawa rysunków i prac ręcznych zorganizowana przez P-ego na Międzynarodowym Kongresie Ligi Nowego Wychowania w Cheltenham (Anglia) odniosła sukces międzynarodowy. Z tego okresu datuje się też duże zainteresowanie działalnością PIRR zagranicznych pedagogów.

P. stworzył, opierając się o zasady slöjdu szwedzkiego, polski system manualnego kształcenia uczniów. Uważał, że praca ręczna nie może być traktowana jedynie jako środek kształcenia charakteru i poczucia estetycznego, ale że powinna wyrabiać określone umiejętności techniczne, kształcić zaradność. Uważał też, że uczeń tym trwalej pozna jakiś przedmiot czy zjawisko, im więcej jego zmysłów weźmie udział w tym poznawaniu. Będąc początkowo przeciwnikiem używania maszyn, uznał ich stosowanie w wyższych klasach za celowe, a w latach trzydziestych stał się rzecznikiem upowszechnienia wśród starszej młodzieży szkolenia motoryzacyjnego. O podstawach teoretycznych, a także doświadczeniach z dziedziny pracy ręcznej pisał w bardzo licznych artykułach zamieszczanych przede wszystkim w kwartalniku „Praca Ręczna w Szkole”, a także w innych pismach fachowych („Przegl. Pedagog.”, „Roczn. Pedagog.”, „Szkoła Powsz.”, „Wychowanie Przedszkolne”) oraz w prasie codziennej („Kur. Warsz.”, „Polska Zbrojna”). Syntezę swych poglądów dał P. w artykule Dydaktyka pracy ręcznej, opublikowanym w „Encyklopedii Wychowania” i w odrębnej odbitce (W. 1936). Z inicjatywy P-ego i pod jego kierunkiem wykładowcy PIRR opracowali pierwsze w Polsce podręczniki o technikach prac z drewna, metalu, kartonu i szkła. P. zmarł w Warszawie 4 II 1937 i pochowany został na cmentarzu Powązkowskim. Był odznaczony m. in. Krzyżem Oficerskim (1923), a pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta.

P. był żonaty od r. 1906 z Teresą z Wojsznarów.

Ich jedyny syn Jan (27 VII 1909 – 7 I 1980), po ukończeniu studiów na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniw. Pozn., pracował w warszawskiej rozgłośni Polskiego Radia; wraz z S. Smoleńskim opracował Skrócone kalendarium Polskiego Radia za lata 1924–1939 (b. r. m. w.). Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, od r. 1944 w stopniu rotmistrza w 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka. Po wojnie przez wiele lat był dyrektorem Biura Planowania w Komitecie do Spraw Radia i Telewizji w Warszawie.

W r. 1937 ufundowano stypendium im. Przanowskiego, przyznawane wyróżniającym się nauczycielom robót ręcznych, celem umożliwienia pogłębienia wiedzy fachowej. W lutym 1963 na gmachu byłego PIRR w Warszawie przy ul. Górczewskiej 8 odsłonięto tablicę ku czci P-ego. Jego imieniem nazwano jedną z ulic w Łęczycy. Przy oddziale mokotowskim Tow. Przyjaciół Warszawy powstało Koło im. W. Przanowskiego, skupiające głównie absolwentów PIRR.

 

Enc. Warszawy; Zagórowski, Spis nauczycieli, I–II; – Ambroziewicz W., Udział Władysława Przanowskiego w opracowaniu programów nauczania pracy ręcznej, „Przegl. Hist.-Oświat.” 1965 nr 2 s. 207–42, 1966 nr 1 s. 88–109 (fot.); tenże, Władysław Przanowski i jego dzieło, W. 1964 (fot.); tenże, Władysław Przanowski (Życie i działalność), „Przegl. Hist.-Oświat.” 1960 nr 1 s. 127–38 (fot.); Araszkiewicz F. W., Szkoła średnia ogólnokształcąca w Polsce w latach 1918–1932, Wr. 1972; Dobrowolski S., Nowacki T., Szkoły eksperymentalne w Polsce 1900–1964, W. 1966; Dzierzbicka W., Dobrowolski S., Eksperymenty pedagogiczne w Polsce w latach 1900–1939, Wr. 1963; Karp C., Pionierska praca Władysława Przanowskiego, „Rysunek i Praca Ręczna” 1957 nr 2 s. 1–4 (fot.); Ligaszewski A., Władysław Przanowski twórca polskiego systemu wychowania technicznego, „Nowa Szkoła” 1963 nr 5 s. 40–1 (fot.); Marciniak Z., Sprawa upowszechnienia nauczania początkowego w Królestwie Polskim. Sierpień 1914–sierpień 1917, Wr. 1962; Stemler J., Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905–1935, W. 1935 s. 173, 175–6; Szymański L., Władysław Przanowski i popularyzacja robót ręcznych w szkole, „Przegl. Hist.-Oświat.” 1978 nr 2 s. 139–52; Vogelsang-Soczyńska M., Działalność Państwowego Instytutu Robót Ręcznych dla nauczycieli w okresie od 1915 do 1939 r., „Przegl. Hist.-Oświat.” 1960 nr 1 s. 138–46; W. Cz., Odsłonięcie tablicy pamiątkowej ku czci Władysława Przanowskiego, „Wychowanie Techn. w Szkole” 1963 nr 5 s. 159–60 (fot.); – Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, W. 1927 nr 6 s. 186–7; toż, W. 1928 nr 12 s. 503–4; Nasza walka o szkołę pol., II; – „Głos Naucz.” 1963 nr 6 s. 4 (fot.); „Praca Ręczna w Szkole” 1937 nr 1/3 (cały nr poświęcony P-emu, m. in. Dobrowolski S., Życiorys śp. dyrektora Władysława Przanowskiego, s. 5–37, liczne fot.); „Przegl. Pedagog.” 1937 nr 3 s. 47; „Stolica” 1980 nr 11; „Świat” 1914 nr 4 s. 15 (fot.), 1915 nr 36 s. 533 (fot.); „Wychowanie Techn. w Szkole” 1980 nr 3 s. 99–139 (fot., prawie cały nr poświęcony P-emu); „Życie Warszawy” 1960 nr 220, 1980 nr 62, 220; – AAN: Akta personalne Min. WRiOP, teczka nr 5228; – Informacje bratanicy P-ego Izabeli Wasiak z Łodzi; – Bibliografia dotycząca Jana Przanowskiego: Kwiatkowski M. J., Jan Przanowski, „Radio i Telewizja” 1980 nr 5 s. 24; – „Życie Warszawy” 1980 nr 8, 11; – Życiorys Jana Przanowskiego opracowany przez Ryszarda Szwocha w Materiałach Red. PSB.

Stanisław Konarski

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Irena Kwiatkowska

1912-09-17 - 2011-03-03
aktorka teatralna
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Hipolit Kasjan Marczewski

1853-08-13 - 1905-01-17
rzeźbiarz
 

Włodzimierz Nałęcz

1865-02-05 - 1946-09-12
malarz
 

Tadeusz Mazurkiewicz

1887-09-30 - 1968-07-18
dyrygent
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.