Czetwertyński-Światopełk Włodzimierz, (1837–1918). Syn Kaliksta, oficera 5. p. ułanów Król. Polskiego, i Zofii z Kropińskich, córki generała-poety, Ludwika. Urodzony 26 IX w Woronczynie na Wołyniu. W r. 1851 wstąpił do Instytutu Szlacheckiego w Wilnie, po którego ukończeniu udał się na wydział przyrodniczy uniwersytetu kijowskiego, gdzie bliższe zawiązał stosunki z Aleksandrem Jabłonowskim, Leonardem Sowińskim, Wacławem Lasockim. Bujne życie owoczesnej młodzieży akademickiej oraz stosunki polityczno-społeczne i towarzyskie na Wołyniu barwnie opisał w swych pamiętnikach. Po dłuższej podróży za granicę wrócił do kraju i niebawem wszedł do tajnej organizacji patriotycznej w powiecie włodzimierskim; po jej wykryciu w r. 1863 przez władze rosyjskie został aresztowany i osadzony w więzieniu żytomierskim. Pragnąc ratować kolegów z organizacji, wziął na siebie główną odpowiedzialność, po czym przez gen. Czertkowa, wojennego gubernatora wołyńskiego, skazany został początkowo na dożywotnie, zamienione następnie na ośmioletnie zesłanie do katorgi w Usolu. Wskutek starań, podjętych w Petersburgu przez rodzinę, Aleksander II zezwolił Cz. opuścić kopalnię w Usolu, zamieszkać w gub. penzeńskiej i wreszcie w r. 1867 wrócić do Warszawy. Cz. poślubił 10 VII 1872 Marię Wandę hr. Uruską, córkę Seweryna i Hermancji z Tyzenhauzów, i osiadł w dobrach żony, Milanowie, w Siedleckiem, gdzie założył piękną rezydencję, w której pomieścił cenne księgozbiory po gen. Kropińskim i Sewerynie Uruskim, archiwum rodzinne, galerię obrazów i portretów. Dzięki swym stosunkom w sferach dworskich i biurokratycznych usiłował wpłynąć na złagodzenie systemu rusyfikacyjnego w Król. Polskim, zabierał m. in. głos w sprawie wyodrębnienia ziemi chełmskiej oraz ulg dla prześladowanej ludności unickiej, którą gorliwie się opiekował. Szerszą działalność społeczno-gospodarczą rozwinął Cz. na terenie Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, od roku 1898 był radcą Dyrekcji siedleckiej, zaś od roku 1906 prezesem Komitetu T. K. Z. W pracy filantropijnej zaznaczył się jako prezes od r. 1906 Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności i prezes Towarzystwa Sybiraków Weteranów r. 1863, którym stałą niósł pomoc moralną i materialną. W r. 1886 otrzymał potwierdzenie tytułu książęcego, w r. 1902 został szambelanem dworu rosyjskiego. Zmarł w Warszawie 20 VIII 1918; w wygłoszonej nad trumną mowie żałobnej ks. Ant. Szlagowski podkreślił Cz-go »patriotyzm cichy i głęboki, poświęcenia i ofiary pełen«.
Cz. pozostawił w rękopisie interesujący pamiętnik pt. Na wozie i pod wozem – wspomnienia z ubiegłych lat (1837–1917) wnukom i wnuczkom opowiedziane (fragment pt. Po Irtuszu i Obi w r. 1866 druk. w wydawnictwie zbiorowym »Warszawa Wołyniowi«, W., 1917).
Boniecki; Uruski; Dunin-Borkowski, Almanach błękitny; Lasocki W., Wspomnienia, Kr. 1933, 1937, I 209, II 202, 342; »Kurier Warsz.« 1918, nr 229; »Tygodnik Ilustr.« 1918, nr 36;(Czetwertyński Wł.), Katalog Biblioteki Milanowskiej ks. Czetwertyńskich, W. 1892, 1916, 1917, 3 t. – Pamiętniki, korespondencja, dokumenty, portrety, rysunki z Usola etc. w archiwum rodzinnym.
Henryk Mościcki