Świętosławski Wojciech Augustyn h. Pomian (h. Rola wg K. Niesieckiego) (ok. 1742 — po lub w 1811), konfederat barski, chorąży krzemieniecki, poseł na Sejm Wielki, konsyliarz konfederacji targowickiej.
Ś. pochodził z rodziny z Kujaw, osiadłej na pograniczu woj. rawskiego i łęczyckiego (pow. orłowski). Był synem Marcina, burgrabiego gostyńskiego i poślubionej najpóźniej w r. 1721 Franciszki z Bylinów h. Belina (oboje zm. przed 21 VI 1762). Miał starszego brata Franciszka (zm. między 1780 a 1784), sędziego kapturowego woj. łęczyckiego w r. 1764, od 3 XII 1766 wojskiego większego gąbińskiego, następnie (22 III 1779 — listopad 1780) wojskiego większego gostyńskiego, dziedzica Pawłowic, części Krzyżanowa i Jagniątek w woj. łęczyckim oraz Starej Wsi w woj. rawskim, żonatego (już w r. 1762) z Rozalią z Kurdwanowskich h. Półkozic, oraz młodszego brata, Ludwika, w r. 1763 jeszcze małoletniego, żonatego (już 18 VI 1782) z Salomeą z Wituskich h. Gozdawa, dziedzica dóbr Buszkówek Zielony w pow. orłowskim. Ś. miał też cztery siostry: Eleonorę (zm. w lub po 1785), żonę (już w r. 1761) Antoniego Kalińskiego h. Jelita, Agnieszkę (zm. w lub po 1786), wydaną za mąż za Macieja Domaradzkiego h. Jastrzębiec, następnie (już 16 VI 1763) za Pawła Bykowskiego h. Gryf, Mariannę, poślubioną (już 16 VI 1763) Wojciechowi Brozowskiemu (Brzozowskiemu) oraz Kunegundę, żonę Andrzeja Domaradzkiego (już 16 VI 1763).
Ś. w r. 1763 lub 1764 został burgrabią (grodzkim) łęczyckim z ramienia star. Macieja Łuszczewskiego. Z tym tytułem podpisał 6 IX t.r. wraz z bratem Ludwikiem elekcję Stanisława Poniatowskiego. Dn. 26 V 1767, z zastrzeżeniem utrzymania praw królestwa i wiary katolickiej, przystąpił do przedradomskiej konfederacji woj. łęczyckiego, zawiązanej pod laską Stanisława Wessla. Na sejmiku poselskim woj. łęczyckiego, 24 VIII t.r., został (bez tytułu) dystrybutorem soli suchedniowej na r. 1768, ale najpewniej obowiązków nie podjął, gdyż sejm 1767/8 ustanowił żupnika łęczyckiego. Na zjeździe szlachty woj. łęczyckiego, 3 VI 1769, opowiedział się przeciw Andrzejowi Cieleckiemu, regimentarzowi miejscowej (barskiej) konfederacji, obwołanemu marszałkiem powtórnej konfederacji, zawiązanej 29 V t.r. w opozycji do urzędującego od 12 I marszałka łęczyckiego Jana Szczawińskiego. Tytułowany komornikiem granicznym sochaczewskim Ś. objął 24 VII urząd regimentarza po Cieleckim na kolejnym zjeździe konfederackim pod laską Szczawińskiego, lecz już 13 IX na zjeździe zwołanym do Topoli w celu likwidacji rozłamu w konfederacji łęczyckiej, obradującym pod przewodnictwem podkomorzego łęczyckiego Karola Gomolińskiego, obrano regimentarzem Antoniego Grzymałę Prądzyńskiego, Ś-emu nadając rangę pierwszego pułkownika województwa. W grudniu 1770 lub w styczniu 1771, pod pretekstem nadużyć i niesubordynacji, napadł Ś. i ograbił płk. Leona Horaina, podporządkowanego dowódcy województw wielkopolskich Józefowi Zarembie, a ograbionego odesłał w areszcie na Jasną Górę. Na kolejnym zjednoczeniowym zjeździe Łęczycan 18 V 1771 w Parzęczewie, pod laską Jana Sariusza Stokowskiego i pod osłoną oddziałów Zaremby, obrano nowym marszałkiem Teodora Dzierzbickiego, a Ś-emu powierzono (obok Stokowskiego) stanowisko konsyliarza przy boku marszałka oraz delegata do Generalności (uchwały potwierdzono 23 VII t.r. w Łęczycy). Ś. zajął się odbudową sił zbrojnych związku łęczyckiego; w 2. poł. t.r. obaj konsyliarze udali się do Cieszyna i Preszowa, gdzie krytykowali przed Generalnością działalność Cieleckiego i bronili legalności zjazdu w Parzęczewie i Łęczycy.
Po zdaniu 13 V 1772 komendy Jasnej Góry przez Kazimierza Pułaskiego marszałkowi sanockiemu Filipowi Radzimińskiemu Ś. znalazł się w składzie powołanej przez niego rady wojennej (dwóch marszałków, pięciu konsyliarzy); rada zaaprobowała 11 VI t.r. decyzję Radzimińskiego i dwóch marszałków, aby rozpocząć pertraktacje z królem; 29 VI wysłano do króla i ambasadora Rosji K. Salderna recesy, m.in. Ś-ego, i akty uznania, a wkrótce potem konfederaci opuścili twierdzę jasnogórską. Sejm rozbiorowy 1773—5 powołał Ś-ego (z tytułem komornika granicznego sochaczewskiego) w skład pięciu (może sześciu) komisji do rozsądzenia spraw o dobra. Dn. 15 VII 1774 na sejmiku deputackim w Łęczycy Ś. został obrany pisarzem Tryb. Kor. na czas sądzenia regestru woj. łęczyckiego. Zapewne wkrótce potem przeniósł się do Galicji, skąd pochodziła jego żona.
Dn. 20 I 1777 jako komornik graniczny sochaczewski zawarł Ś. w Dubnie umowę o dzierżawę na trzy lata należącej do dóbr zasławskich star. mukaczowskiego Janusza Modesta Sanguszki wsi Zubary (Żubary) w pow. krzemienieckim woj. wołyńskiego. Na podobnych warunkach wydzierżawił od Sanguszki 21 I 1778 we Lwowie wieś i folwark Czotyrboki, również z dóbr zasławskich. Dn. 30 XI 1780 otrzymał cześnikostwo ziemskie; jako cześnik brzeziński i zarazem pisarz grodzki krzemieniecki zawarł w r. 1781 dalsze kontrakty, tym razem zastawne, na Zubary i Czotyrboki na następne trzy lata. Dn. 26 IX 1782 legitymował się ze szlachectwa w Galicji w sądzie ziemskim lwowskim. Jako związany z Sanguszkami był stronnikiem królewskim, przynajmniej w l. 1784—9 (to zapewne wówczas otrzymywał pensję ze szkatuły królewskiej). Na sejmiku w Łucku, 16 VIII 1784, dopomógł królewskiemu stronnikowi Kazimierzowi (?) Ustrzyckiemu, kasztelanicowi inowłodzkiemu i szambelanowi, w uzyskaniu funkcji poselskiej. Z cześnikostwa brzezińskiego zrezygnował przed 5 III 1785, a 20 IV t.r. został stolnikiem krzemienieckim. Czynny w samorządzie szlacheckim woj. wołyńskiego, przyczynił się t.r. (zapewne 15 lub 16 VII) do powołania przez sejmik gospodarski milicji tego województwa. W liście z 2 VII 1786 do nieznanego adresata donosił o manifeście stolnika lit. Józefa Klemensa Czartoryskiego przeciw milicji wołyńskiej oraz wyrażał żal, że z racji młodego wieku dał się niegdyś zwieść szefom barskim, zamiast stanąć po stronie króla. Ś. zapewne uczestniczył 30 IX 1785 w zjeździe obywateli wołyńskich w Sławucie, gdzie podczas imienin woj. wołyńskiego Hieronima Sanguszki naradzano się nad następnymi sejmikami; w rezultacie znalazł się na kompromisowej liście kandydatów do poselstwa na sejm 1786 r. Był nim również w «plancie» ułożonej w gabinecie królewskim 28 VI 1786 oraz w wykazie przesłanym królowi 10 VII t.r. z Dęblina przez marszałka w. kor. Michała Mniszcha. Gdy wobec przewagi partii hetmańskiej regaliści zdecydowali o rozdwojeniu sejmików, Ś. wziął udział w tej akcji i 20 VIII był w Czekniu pod Łuckiem, gdzie nazajutrz odbył się sejmik stronników królewskich; posłem jednak nie został. O przebiegu rozdwojonych sejmików informował listownie króla i Mniszcha, wiadomo też, że był w Warszawie we wrześniu i grudniu t.r. Reskryptem królewskim z 8 I 1787 został wyznaczony do komisji do postępowania upadłościowego kupca Pinkusa Izraelowicza z Krzemieńca. Przed sejmikami poselskimi w r. 1788 H. Sanguszko wymieniał Ś-ego jako jednego z kandydatów do poselstwa z sejmiku w Łucku; król, który domagał się obrania trzech swoich kandydatów (Józefa Podhorodeńskiego, Waleriana Stroynowskiego i Antoniego Ledóchowskiego), pozostawiał dalsze trzy miejsca do uznania wojewody. Na burzliwym sejmiku poselskim woj. wołyńskiego w dn. 18—19 VIII t.r. Ś. został obrany posłem na Sejm Wielki. Jerzy Michalski zakwalifikował go błędnie jako stronnika hetmańskiego, co powtarzano potem w literaturze.
W Warszawie Ś. zamieszkał w pałacu wojewodziny wołyńskiej Anny z Pruszyńskich Sanguszkowej na Nowym Świecie. Jako stolnik i pisarz grodzki krzemieniecki podpisał 7 X 1788 akces do sejmowej Konfederacji Generalnej Obojga Narodów. Dn. 17 X t.r. głosował za odebraniem przysięgi od Dep. Wojskowego Rady Nieustającej (RN). Uchwalenie aukcji wojska bez zabezpieczenia podatków na te potrzeby uznał za błąd. Postulował określenie granic władzy hetmanów oraz intensyfikację prac ustawodawczych. Dn. 10 XII awansował na chorąstwo krzemienieckie. Podczas dyskusji o rocie przysięgi o pensjach zagranicznych sprzeciwiał się 21 XII rozpatrywaniu w tym kontekście pensji od własnego króla, a argumentując, że prawo nie powinno działać wstecz, radził usunąć słowa «nie brałem». W związku z uchwałą o zaprzysiężeniu wojska przez Sejm Ś. zapowiedział 12 I 1789 projekt, aby od komendanta kamienieckiego Józefa de Witte odebrać «nie przysięgę, ale komendę». Dn. 18 I t.r. skrytykował RN, przyczyniając się do dokonanej nazajutrz jej likwidacji. Dn. 3 III domagał się zlikwidowania skutków rozdawnictwa i nadań, uchwalonych przez sejm rozbiorowy 1773—5, oraz apelował o niedopuszczenie do sprzedaży królewszczyzn. Na sesji 16 III wzywał duchowieństwo do podzielenia się dochodami z Rzpltą i odróżniania intraty świeckiej od duchownej. Postulował subsidium charitativum w wysokości 30% oraz «dowodził, iż duchowni to wszystko, co im z intrat od potrzeby zostaje, powinni oddać ubogim, a gdy w tym czasie Rzeczpospolita w najuboższym znajduje się stanie, konkludował, iż tę […] cześć intrat duchowieństwa na skarb obrócić należy». Dn. 2 IV został rotmistrzem w 2. bryg. Kawalerii Narod. w Dyw. Podolskiej i Ukraińskiej.
Podczas wielkanocnej przerwy w obradach Sejmu (4—15 IV 1789) król oraz marszałkowie sejmowi Stanisław Małachowski i Kazimierz Nestor Sapieha wyprawili Ś-ego na Wołyń, dla zapobieżenia niepokojom po dokonanym przez dwóch służących w nocy z 30 na 31 III t.r. w Niewirkowie morderstwie rodziny Wyleżyńskich. Oprócz informacji o wysłaniu pomocy wojskowej Ś. wiózł listy od króla i marszałków do woj. wołyńskiego H. Sanguszki oraz komisji porządkowej tego województwa. Najważniejszym zadaniem Ś-ego było niedopuszczanie, by pod pretekstem obrony przed grożącym buntem chłopskim organizowano na Wołyniu konfederację dla przywrócenia dawnej władzy hetmańskiej. W pierwszym raporcie z 12 IV z Łucka Ś. informował króla m.in. o utworzeniu przez komisję porządkową milicji powiatowych, oddanych w komendę miejscowym chorążym, i prosił «o przyspieszenie destynowanych tu komend». Krótko potem uzyskał od J. M. Sanguszki, wówczas strażnika w. kor., podstarostwo krzemienieckie. W Krzemieńcu przewodniczył 25 IV zjazdowi miejscowej szlachty, na którym utworzono milicję konną pow. krzemienieckiego pod jego komendą, zastrzegając równocześnie, że «formowanie tej milicji […] nie ma innego zamiaru nad poskromienie hultajów i rabowników», a jej rozwiązanie nastąpi po nadejściu wojska kor. W liście z Krzemieńca z 27 IV informował króla o nastrojach na Wołyniu oraz o agitacji duchowieństwa prawosławnego, zwłaszcza przybyłego z Rosji, dodając: «dla przytłumienia tych niegodziwości sądy kryminalne grodzkie otworzyłem». W czerwcu był już w Warszawie i na sesji sejmowej 9 VI opowiedział się wraz z posłem kaliskim Janem Suchorzewskim za odebraniem na rzecz skarbu Rzpltej pensji przyznanych w r. 1775 przez sejm nowym kawalerom maltańskim. Przed 15 VI 1789 zrezygnował z rotmistrzostwa Kawalerii Narod. Reskryptem z 19 VI t.r. król Stanisław August wyznaczył go do powołanej wówczas komisji w sprawie Benia Ickowicza, obywatela m. Zasławia, z jego kredytorami.
Drogą losowania został Ś. wybrany 19 VI 1789 na sędziego sejmowego. Razem m.in. z Rzyszczewskim rekomendował 29 VII t.r. star. czereszeńskiego Antoniego Pułaskiego do rangi wojskowej lub Orderu św. Stanisława. Latem przebywał na Wołyniu. Na sesji sejmowej 6 XII wniósł projekt, aby podczas bezkrólewia komisje wojskowe nie wiązały się z żadną partią; stanowisko to podtrzymał 11 XII, po czym 22 XII zrezygnował z kandydowania do Komisji Wojskowej i opowiedział się za jej likwidacją. Powołując się na instrukcję sejmikową domagał się 15 I 1790, a następnie 20 II t.r., by nie dopuszczano pod obrady żadnych innych kwestii, dopóki nie zostaną uchwalone sprawy wojska i podatków. Dn. 27 II żądał, by w specyfikacji dóbr królewskich płacących kwartę, wyszczególnione były wójtostwa i leśnictwa. Przyłączył się do kaszt. łukowskiego Jacka Jezierskiego, krytykując 2 III mieszczan za niechęć do ofiar finansowych. Gdy 29 III rozważano przyjęcie metropolity i biskupów unickich do senatu, Ś., zgodnie z żądaniami republikańskimi, uzależnił to od zwiększenia liczby posłów. Dn. 7 VI opowiedział się przeciw przedłużaniu Sejmu i konfederacji, a 12 VII żądał, by komisje skarbowe przedstawiły tabele dochodów i wydatków. Zaniepokojony zbliżaniem się pod Gdańsk wojska pruskiego, sprzeciwił się 15 VII pomysłom oddania Gdańska i Torunia Prusom; domagał się też ujawnienia szczegółów polsko-pruskiego traktatu handlowego. Przedstawiony 23 VII przez Ś-ego projekt, by zamiast tworzyć nowe biskupstwo unickie z pozostałej przy Rzpltej części archidiec. połockiej, podzielić to terytorium między istniejące diecezje, został jednogłośnie przyjęty.
Ś. był na Sejmie Wielkim jednym z najgorliwszych obrońców wolnej elekcji; niewątpliwie pod wpływem relacji jego i innych posłów wołyńskich na sejmikach gospodarskich wołyńskim i czernihowskim 16 VII 1790 uchwalono żądanie utrzymania tej zasady ustrojowej. Zwracając 10 VIII t.r. uwagę na szkodliwość «intryg zagranicznych» podczas sejmików, Ś. żądał uchwalenia praw kardynalnych (potwierdzenia wolnej elekcji). Bywał na spotkaniach przeciwników «projektu do formy rządu», organizowanych przez posła wołyńskiego Benedykta Hulewicza, a po wystąpieniu 30 VIII posła inflanckiego Juliana Ursyna Niemcewicza, wzywającego do poparcia planów sukcesji w rodzinie elektora saskiego, Ś. wraz z pięcioma innymi posłami zdecydowanie opowiedział się za wolną elekcją i z posłami wołyńskimi wniósł do grodu warszawskiego manifest przeciw łamaniu praw kardynalnych. W dalszej dyskusji nad prawami kardynalnymi, 2 i 3 IX, bronił praw Kościoła katolickiego, a na sesji 6 IX jego wniosek, że «nie będzie się godziło na żadnym sejmie ani komukolwiek żadnej części zamieniać, tym bardziej od ciała Rzeczypospolitej oddzielać» (chodziło wówczas o Gdańsk i Toruń), umieszczono bez wotowania wśród praw kardynalnych. Gdy z inicjatywy Ś-ego wrócono 16 IX do sprawy sukcesji tronu, żądał wprowadzenia do praw kardynalnych dodatku o wolnej elekcji królów (a nie dynastii). Zgodę opozycji na szybkie zwołanie sejmików poselskich i obranie posłów do poszerzonego kompletu uzyskano 24 IX, wpisując do konstytucji wniesione przez Ś-ego i Hulewicza uzupełnienie, że Rzplta jest władna «sama sobie królów obierać». Niewątpliwie pod wpływem Ś-ego i Rzyszczewskiego sejmik poselski woj. wołyńskiego 16 XI zakazał posłom w instrukcji zgody na sukcesję i — jako jedyny w Rzpltej — elekcje vivente rege.
Podczas uchwalania „Ustawy Rządowej” 3 V 1791 nie było Ś-ego w Warszawie; podejmowane przez króla próby pozyskania go z pomocą Stroynowskiego nie powiodły się. Po wznowieniu obrad 15 IX t.r. deklarował Ś. wrogość wobec Konstytucji 3 Maja i sympatię do hetmanów kor. W dn. 30 IX i 3 X sprzeciwiał się zamiarowi powołania przy każdym sądzie apelacyjnym adwokatów wydziałowych, mianowanych przez króla. Dn. 20 X starał się storpedować propozycję marszałka Małachowskiego, by projekt „Zaręczenia wzajemnego Obojga Narodów” uchwalić przez aklamację i zgodził się na to dopiero za namową władcy. W dyskusji o asesorii opowiadał się 21 X przeciw rozpatrywaniu przez nią spraw między miastami duchownymi a ziemianami i z posłem kaliskim Franciszkiem Sikorskim uznawał za właściwe forum sąd ziemski. Dn. 24 X poparł, podany przez podczaszego kor. i posła czernihowskiego Michała Czackiego, projekt powierzenia sejmikom wyborów do komisji wielkich i do asesorii. W dalszym ciągu sprzeciwiając się (15 XI, 6 XII) sprzedaży królewszczyzn, opowiadał się za ponowną lustracją starostw oraz wypuszczeniem ich w dzierżawę. Mimo przeciwdziałania Ś-ego zjazd szlachty pow. krzemienieckiego odbył się 25 XI i zaprzysiągł „Ustawę Rządową” oraz wysłał do króla delegatów z podziękowaniem za nią. W poł. grudnia nazwisko Ś-ego znalazło się na sporządzonej prawdopodobnie przez posła rosyjskiego J. Bułhakowa liście osób, na które można liczyć przy próbie obalenia Konstytucji 3 Maja. Sprzeciwiając się 23 XII po raz kolejny dziedziczności tronu, nie przyzwalał Ś. «na ministerialną notyfikację dworowi petersburskiemu nastąpionej Konstytucji 3 Maja». Nie godził się też na próby pociągnięcia do odpowiedzialności gen. artylerii kor. Szczęsnego Potockiego i hetmana polnego kor. Seweryna Rzewuskiego, działających przeciw „Ustawie Rządowej”. Niechętny rozszerzaniu praw mieszczan i chłopów oraz ograniczaniu uprawnień szlachty-nieposesjonatów, był natomiast zwolennikiem reform w sprawie żydowskiej. W trakcie 450 posiedzeń sejmu (liczonych tylko do 28 VI 1791) zabrał głos 301 razy, co pozwala zaliczyć go do najaktywniejszych posłów (B. Krakowski). Od początku nieufny wobec Prus, w czasie Sejmu Wielkiego coraz wyraźniej odchodził od linii króla i stronnictwa reform. Odznaczający się wysokim wzrostem, okazałą tuszą i nieproporcjonalnie małą głową stał się bohaterem satyrycznego czterowiersza Franciszka Zabłockiego: „Sybillo, powiedz z twej łaski:/ Co jest poseł Świętosławski?/ Widziałeś żółwia w skorupie:/ Mały z głowy, wielki w d…”.
Po przerwie świątecznej Ś. nie wrócił już na obrady sejmowe. W styczniu 1792 przywiózł na kontrakty do Dubna wiele listów S. Potockiego i S. Rzewuskiego. Na sejmik łucki w lutym t.r. nie wybrał się, podobno obawiając się reakcji na swe «szykanady na sejmie» (list Leona Hulewicza do Kołłątaja z 24 II z Łucka). Po 2 VII pojawił się u boku hetmana w. kor. Franciszka Ksawerego Branickiego. Był 9 VII na targowickim zjeździe woj. wołyńskiego w Łucku, gdzie został jednym z 24 konsyliarzy; prawdopodobnie 11 VII podpisał tam akt związkowy, a jego akces do targowicy odnotowano 31 VII w Dubnie. Jako delegat woj. wołyńskiego znalazł się w gronie 88 konsyliarzy targowickiej Konfederacji Generalnej Kor. Był jednym z czterech konsyliarzy, którym Generalność w instrukcji z 11 VIII zleciła odebranie w Warszawie przysięgi na wierność Rzpltej i posłuszeństwo konfederacji. W związku z tym od 17 VIII przebywał w stolicy; 21 VIII konsyliarze zostali przyjęci przez króla, od którego zażądali nowego akcesu do konfederacji, a w następnych dniach przyjęli nowo obranych rajców Starej i Nowej Warszawy. Gdy delegacja odbierała przysięgę od woj. wileńskiego Michała Hieronima Radziwiłła, reprezentującego Komisję Edukacji, Ś. (wg J. Dembowskiego) «tęgą perorę wypalił za wskrzeszeniem jezuitów».
Wg „Korespondenta Warszawskiego” Ś. na posiedzeniu Generalności 20 IX 1792 w Brześciu poinformował o odnalezieniu w aktach Komisji Policji sekretnego protokołu, który powinno się zapieczętować i spalić «końcem uniknienia nienawiści między współobywatelami dalszej». Dwa dni później sprzeciwił się biciu przez mennicę warszawską Medalu «Miles Imperatori», przeznaczonego dla księcia Józefa Poniatowskiego. Dalsze działania Ś-ego świadczą jednak o krytycyzmie wobec targowicy. Wg doniesienia Jana Dembowskiego do Ignacego Potockiego z 28 XI t.r., gdy na sesji Generalności marszałkowie chcieli oddać arsenał warszawski Rosjanom, Ś. i «wielu strasznym sposobem piorunowali na tę propozycyją». Po trzydniowej debacie, w której «wygrało powierzenie arsenału za rewersem», oburzony Ś. zapowiedział reces od konfederacji i manifest, oświadczając: «lat cztery sejmu nie było dnia tak gorszącego jak ten, w którym sami sobie hańbę robiemy, od dzisiaj wielbię, szanuję Konstytucję 3 Maja […], zapomnieć chcę o dzisiejszym składzie rzeczy». Dalsze listy Dembowskiego początkowo potwierdzały reces Ś-ego, jednak w końcu albo informacja okazała się błędna albo Ś. wycofał reces, być może dlatego, że Rosjanie ostatecznie arsenału nie przejęli. Wszedł do deputacji do ułożenia formy rządu wyznaczonej 17 XII przez targowicką Generalność (Żychliński). Ś. z kilkoma innymi osobami wniósł 5 III 1793 do protokołu posiedzeń Generalności sprzeciw wobec wysłania S. Potockiego do cesarzowej Katarzyny II. Wiosną t.r. przedstawił Generalności swój projekt prawa o Trybunale. Wg przekazanych przez Dembowskiego informacji z Grodna (list z Warszawy17 IV) na wieść o drugim rozbiorze «Świętosławski płacze, Skórkowski […] i Wilga przeklinają wszystkich, Szczęsnemu w pień złorzeczą». Jednak nie rozstał się z targowicą i na mocy sancitum Generalności z 21 IV został powołany w skład RN, a choć nie był obecny na sesji Rady 29 IV, przydzielono go do Dep. Sprawiedliwości. Król z zadowoleniem powitał wieść o nieobecności Ś-ego na tym posiedzeniu, jednego z nielicznych działaczy targowickich, których wspominał bez odrazy.
Ś. wszedł w skład powołanej 13 V 1793 targowickiej deputacji do wyliczenia intrat z ekonomii królewskich; w dyskusji sprzeciwił się przejęciu (w myśl wskazań ambasadora rosyjskiego J. Sieversa) i wypuszczeniu królewskich dóbr stołowych w arendę, za co został nagrodzony przez króla prawdopodobnie Orderem św. Stanisława (AGAD, Metryka Lit., t. 7 nr 7 k. 38v, 39v, nie występuje w spisach u S. Łozy, a po rozbiorach tytułował się kawalerem obu orderów polskich). Zaangażowany do prac nad zagospodarowaniem masy upadłościowej warszawskich banków, wszedł w skład 42-osobowej Komisji Sądowej ds. wierzycieli Piotra Teppera i Karola Schultza, powołanej przez Generalność 11 V t.r., oraz 12-osobowej Komisji ds. masy upadłościowej banku woj. kijowskiego Prota Potockiego. Na sejm grodzieński 1793 r. nie posłował, lecz został na nim wybrany do Komisji Skarbu Kor. (od 23 VIII t.r. oddzielonej od Komisji Skarbu Lit. i działającej do 12 IV 1794); jej rola ograniczała się do wykonywania poleceń wypłacania zwolennikom targowicy podwyższonych pensji i gratyfikacji.
Ś. odziedziczył po rodzicach Starą Wieś w ziemi gostyńskiej, a także Pawłowice oraz części Krzyżanowa i Jagniątek w pow. orłowskim, jednak już od r. 1775 (dobra łęczyckie) i r. 1780 (Stara Wieś) posiadał je brat, Franciszek. Ś. miał dobra w pow. krzemienieckim (po rozbiorach w pow. nowogradwołyńskim czyli zwiahelskim): Brażyńce, Boruszkowce, Derewicze i Kupczyńce nad rzeką Derewiczką, zakupione za 500 tys. złp. od Józefy (Józefiny) z Lubomirskich Adamowej Walewskiej, brygadierowej wojsk kor., ok. r. 1798 liczące 1024 «dusze» męskie i 1 tys. żeńskich. Pod koniec l. dziewięćdziesiątych rezydował w Brażyńcach. Z zastawu Zubar i Czotyrboków rozliczył się pomyślnie z J. M. Sanguszką w r. 1790. Bratankowi Józefowi, synowi zmarłego Ludwika, przekazał 15 III 1800 (st.st.) w trzyletnią posesję wieś Kupczyńce. H. Sanguszkę prosił w r. 1801 o pomoc siostrze swego zięcia, Katarzynie ze Stempkowskich Dembińskiej, w przejęciu należnej jej części po Józefie Stempkowskim, a w r. 1804 wstawiał się za zięciem, być może Jakubem Stempkowskim. Dn. 8 XII 1802 (st.st) wraz z bratankiem Józefem legitymował się ze szlachectwa w gub. wołyńskiej. Żył jeszcze w lipcu 1811, gdy na zjeździe szlachty pow. zwiahelskiego, z Antonim Pułaskim skutecznie protegował Szymona Konopackiego na urząd podsędka sądu powiatowego ziemskiego. Data i miejsce śmierci Ś-ego nie są znane.
W małżeństwie zawartym między r. 1772 a 1774 z Klementyną z Rzeplina Wojakowską h. Brochwicz, córką Jana, w l. 1748—63 miecznika wiślickiego, dziedzica położonych w rejonie Sambora dóbr Podhorodce, Jamielnica i Sopot, oraz Krystyny z Młockich h. Prawdzic, miał Ś. trzy córki: Franciszkę, żonę Jakuba Stempkowskiego h. Suchekomnaty (syna Józefa Gabriela, zob.), Benedyktę, która odziedziczyła Brażyńce, wydaną za mąż (ok. 1796?) za Antoniego Gadomskiego h. Rola, marszałka pow. płoskirowskiego, właściciela Radkowicy (Radkowiczy), oraz Joannę Nepomucenę (zm. przed 1857), która odziedziczyła Boruszkowce, Kupczyńce i inne dobra na Wołyniu, poślubioną w r. 1803 Kazimierzowi Adamowi Pułaskiemu (1784 — 29 VIII 1857 st.st.), synowi Antoniego (zob.).
Boniecki, II 288, V 339, VII 28, 104, VIII 272, IX 160, XIII 218, XV 246—7; Estreicher, XIX; Minakowski M. J., Elita Rzeczypospolitej, Kr. 2015 XVIII 197 (dot. brata, Franciszka); Nekrologi „Kuriera Warszawskiego” 1821—1939, W. 2007 III; Niesiecki, VIII 580 (błędnie z h. Rola jako pisarz grodzki włodzimierski 1788), X dod. 411; Oficerowie Rzpltej 1777—94, I cz. 1; PSB (Cielecki Zaremba Andrzej, Dzierzbicki Teodor, Horain Leon, Konopacki Szymon, Potocki Wawrzyniec, Pradzyński Antoni, Radzimiński Filip, Siwicki Ignacy, Snarski Aurelian, Stokowski Sariusz Jan, Szczawiński Jan); Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lw. 1857 s. 247; Pułaski, Kronika, I, II; Słown. geogr. (Boruszkowce, Brażyńce, Derewicze, Kobło Stare, Kupczyńce); Smutok I. i L., Materialy do henealohï šlachty Halyčyni Lehitymacï 1776—1817 rr., Bila Cerkva 2016 s. 375—6; Sozańs k i, Imienne spisy osób, s. 20 nr 540 (dot. brata, Franciszka); Uruski, IV 72, VIII 216, XV 81; Urzędnicy, II/2, III/5, IV/3; Żerek—Kleszcz H., Spis szlachty województwa łęczyckiego w XVIII wieku, „Roczn. Pol. Tow. Herald.”, S.N, T. 5 (16): 2001 s. 134, 152; Żychliński, VI 133, VII 33, VIII 192, IX 129—30, 321, X 111, XII 147, 153, XVI 38, XXVII 52; — Aftanazy, Dzieje rezydencji, V 213, 246—7, 376; Butterwick R., Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788—1792, Kr. 2012; Danilczyk A., W kręgu afery Dogrumowej. Sejm 1786 roku, W. 2010; Danowska E., Komisja Skarbu Koronnego — zakres władzy i odpowiedzialności, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 41: 1996 s. 62; Filipczak W., Rozdwojone wołyńskie sejmiki poselskie w 1786 roku, „Res Historica” T. 36: 2013 s. 169—70, 172—4, 178, 186—9; Historia sejmu polskiego, Red. J. Michalski, W. 1984 I; Janeczek Z., Ignacy Potocki marszałek wielki koronny (1750—1809), Kat. 1992; tenże, Polityczna rola marszałka litewskiego Ignacego Potockiego w okresie Sejmu Wielkiego 1788—1792, Kat. 2005; Kalinka W., Sejm Czteroletni, W. 1991 I—II; Kądziela Ł., Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792—1793, W. 1993; tenże, Od Konstytucji do insurekcji. Studia nad dziejami Rzeczypospolitej w latach 1791—1794, W. 2011; Konopczyński W., Konfederacja barska, W. 1991 I (bez imienia); tenże, Krwawe dni nad Górną Wartą. Konfederacje sieradzka, łęczycka i wieluńska w latach 1768—1772, Ł. 1930 s. 13, 17, 21, 45, 47—8; Kornatowski W., Kryzys bankowy w Polsce 1793 roku. Upadłość Teppera, Szulca, Kabryta, Prota Potockiego, Łyszkiewicza i Heyzlera, W. 1937; Korzon, Wewnętrzne dzieje; Korzon T., Odrodzenie w upadku, Oprac. M. Serejski, A. F. Grabski, W. 1975; Krakowski B., Oratorstwo polityczne na forum Sejmu Czteroletniego, Gd. 1968; Michalski J., Schyłek konfederacji barskiej, Wr. 1970 (bez imienia); tenże, Studia historyczne z XVII i XIX wieku, W. 2007 I—II; Nanke C., Szlachta wołyńska wobec Konstytucji Trzeciego Maja, „Arch. Nauk.” T. 3: 1907 z. 4 s. 28, 33, 40, 60, 68; Pasztor M., Hugo Kołłątaj na Sejmie Wielkim w latach 1791—1792, W. 1991; Pułaski K., Szkice i poszukiwania historyczne, Pet. 1898 II 112, 121, 125, 140—1, 156—60, 163—5, 173—200; [Rolle J.] Dr Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 III; Rolnik D., Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 — styczeń 1973), Kat. 2000 s. 70—1, 161—2; Smoleński W., Konfederacja targowicka, Kr. 1903; tenże, Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1897; Stroynowski A., Opozycja sejmowa w dobie rządów Rady Nieustającej. Studium z dziejów kultury politycznej, Ł. 2005; Szczygielski W., Referendum trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 r., Ł. 1994; Wojakowski J., Straż Praw, W. 1982; Wojtyński M., Szkatuła prywatna króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, W. 2003; Zahorski A., Spór o Stanisława Augusta, W. 1990; tenże, Warszawa w powstaniu kościuszkowskim, W. 1985; Zielińska Z., „O sukcesyi tronu w Polszcze” 1787—1790, W. 1991; — Bukar S., Pamiętniki, Drezno 1871 s. 184; Czaykowski, Regestr diecezjów, s. 74—6; Dela Polšy 1792 goda (iz bumag M. V. Kachovskago, M. N. Krečetnikova i drugich), „Sbornik Russkago Imperatorskago istoričeskago obščestva” T. 47: 1885 s. 273; Diariusz sejmu ordynaryjnego pod związkiem Konfederacji Generalnej Obojga Narodów w Warszawie […] 1788, W. (b.r.w.) I cz. 1 s. 2v, 79, 93, cz. 2 s. 21—3, 334—5, 337—8, 398, 539—40, 546—7, 562, II cz. 1 s. 89, 141, cz. 2 s. 112—19, 221, 233—5; Diariusz Sejmu Ordynaryjnego pod związkiem Konfederacji Generalnej Obojga Narodów w podwojonym składzie […] 16 grudnia 1790, W. (b.r.w.) I cz. 1 s. b2; Horn M., Regesty dokumentów i ekscerpty z Metryki Koronnej do historii Żydów w Polsce (1697—1795), Wr. 1988 II cz. 2; Mater. do dziej. Sejmu Czteroletniego, II; Niemcewicz Ursyn J., Mowy sejmowe 1788—1792, Oprac. A. Czaja, W. 2011; Pisma Franciszka Zabłockiego, Wyd. B. Erzepki, P. 1903 s. 215; Tajna korespondencja z Warszawy do Ignacego Potockiego 1792—1794. Jan Dembowski i inni, Oprac. M. Rymszyna, A. Zahorski, W. 1961; Vol. leg., VII 252, VIII 420, 429, 477—8, 517, 520, 587, IX 49, 98—9, X; Z rontem marszałkowskim przez Warszawę (Zeznania oskarżonych z lat 1787—1794), Oprac. Z. Turska, W. 1961; Zagadki Sejmu Czteroletniego, Oprac. J. Kowecki i in., W. 1996; — „Gaz. Narod. i Obca” 1791 nr 75 s. 301; Kalendarzyk Narod. i Obcy […] 1792, II 322, II 464; „Korespondent Warsz.” 1792 nr 68 s. 633—4; — AGAD: Arch. Król. Pol., nr 311, 313, Arch. Radziwiłłów, Dz. V nr 14598, Arch. Sejmu Czteroletniego, nr 1 k. 173, 215v, Łęczyckie Grodzkie Oblaty, nr 53 k. 194—9v (s. 424—35), Łęczyckie Grodzkie Relacje, nr 239 k. 88v, 93v, 110v, 162v, 179v, Łęczyckie Grodzkie Varia, nr 7 k. 29v, Metryka Kor. Księgi Kanclerskie, nr 21 k. 139v, nr 59 cz. I s. 41, nr 61 cz. I s. 25, Metryka Kor. Sigillata, nr 30 k. 137, nr 34 k. 121v, nr 35 k. 27, tzw. Metryka Lit., Dz. VII nr 7 k. 38v, 39v, Zbiór Popielów, nr 7 k. 398—9, 405—5v, 408, 567—7v; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Sanguszków, rkp. 773 cz. I s. 93—4, Koresp., nr 36, 39, 40, Teki Arabskie, nr 51/5, 56/7, 312/13; B. Czart.: rkp. 723 s. 681—5, 787—816, rkp. 730 s. 69—90, 99—106, 855—65, rkp. 869 s. 134—5, rkp. 930 s. 933—5, rkp. 1189 s. 801—3, 823, 881—3, 901; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 6620 k. 68—9, rkp. 8330 s. 325 (333), 511—14 (519—22); L’vivs’ka naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: F. 165 op. 3 nr 592 k. 28, 30, 32, 41, nr 4144; — Informacje Mariusza Machyni z Kr. na podstawie kwerendy (Deržavnyj archiv Žytomirs’koï oblastï w Żytomierzu, F. 146 оp. 1 nr 5413 k. 96—8 [101—3]) oraz Hanki Żerek-Kleszcz z Ł. w AGAD (Łęczyckie Grodzkie Inskrypcje, nr 377 k. 129v, nr 384 k. 12—12v, nr 386 k. 174, nr 387 k. 28—8v, 185v—6v, 281—1v, nr 390 k. 73—3v, nr 391 k. 24—4v, 50—2, nr 392 k. 68—72, nr 393 k. 81v—2, Łęczyckie Grodzkie Oblaty, nr 65 k. 144—5v, nr 126 k. 39—44v, Łęczyckie Grodzkie Relacje, nr 242A k. 268—74, 312v—3, 342, nr 242B k. 24v, 43—5v, 69, nr 243A k. 75—6, 160—1bv, 230—3, 240—6, nr 244A k. 121—6v, Łęczyckie Ziemskie, nr 100 s. 797, 924).
Ewa Danowska i Andrzej Haratym