Pękalski Wojciech h. Odrowąż (ok. 1780–1817), dramatopisarz, poeta, redaktor, wolnomularz. Był synem Ignacego, subdelegata grodzkiego piotrkowskiego (1776), wychowanka (1766) i brygadiera w randze kapitana (1766–8) Szkoły Rycerskiej. P. kształcił się najprawdopodobniej w szkołach pijarskich w Piotrkowie. W r. 1802 rozpoczął pracę urzędnika w wydziale sądowym policji warszawskiej. Niemal równocześnie nawiązał współpracę z Teatrem Narodowym, stając się od razu jednym z autorów dramatycznych najczęściej grywanych na scenie warszawskiej. Debiutował przeróbką komedii A. F. Kotzebuego Figle pazia, wystawioną 21 X 1804, a do końca t.r. ukazały się na scenie jeszcze dwie jego sztuki: Trafiła kosa na kamień, komedia wg tekstu J. B. Dubois, oraz Hipolit i Rozwida, drama wg J. H. D. Zschekkego. W sumie znanych jest z tytułów, dat przedstawień, a częściowo także z recenzji i notatek w prasie 49 sztuk jego pióra, z których w druku ukazała się zaledwie jedna: Rotmistrz Gorecki, opera narodowa w 3 aktach z muzyką J. Stefaniego oryginalnie napisana (W. 1807). Wystawienie jej (3 IV 1807 pt. Rotmistrz Gorecki czyli Oswobodzenie narodu) w najświetniejszej obsadzie aktorskiej (Wojciech Bogusławski, Alojzy Żółkowski, Bonawentura Kudlicz, Ludwik Adam Dmuszewski, Konstancja Pięknowska, Zofia Petrasch-Dmuszewska) i ośmiokrotne powtarzanie było dużym sukcesem autorskim, do którego w znacznym stopniu przyczyniły się obecne w tekście aluzje do aktualnej sytuacji kraju (apostrofy do «Wyzwoliciela»-Napoleona). Osnowę sztuki zaczerpnął P. – jak informował w Przedmowie – z identycznie zatytułowanej powieści Józefa Lipińskiego. Zalicza się ją jednak, obok jednoaktowych oper: Echo, z muzyką Józefa Elsnera (wystawionej w W. 22 IV 1808, w Kr. w r. 1820, w Lw. w r. 1822) i Benefis, z muzyką tegoż (wystawionej w W. 26 I 1810) do nielicznych oryginalnych utworów dramatycznych P-ego. Pozostałe stanowią bowiem inteligentne i wyróżniane przez krytykę przekłady, które najczęściej – podobnie jak inni współcześni mu dramatopisarze (L. A. Dmuszewski, A. Żółkowski, Jan Drozdowski) – przystosowywał do polskich realiów i stosunków. Sięgał po teksty różnorodne autorsko i gatunkowo. Obok komedii C. Goldoniego („Łgarz”, 1810, „Antykwariusz” i „Ciekawość kobiet”, 1811) i klasycystycznych osiemnastowiecznych komediopisarzy francuskich, tłumaczył komedie i dramy niemieckie (m. in. A. F. Kotzebuego, J. H. D. Zschekkego, A. W. Ifflanda, J. F. Weissenthurna), dramaty historyczne, opery i komedioopery, narażając się na krytykę ze strony hołdujących klasycystycznej poetyce «iksów», zarzucających mu «nieszczęśliwy gust tłumaczenia bez wyboru dzieł obcych» i zachęcających «do omijania tych tekstów, których blask przemijający nie zdołał uratować od zupełnego upadku i które już dawno zapomnianymi zostały w ojczyźnie Rasyna i Kornela». P., przejściowo także aktywny członek Dyrekcji Rządowej Teatrów (10 II – 30 III 1814), w wyborze tekstów zabiegał jednak głównie o aplauz publiczności, co zapewniało jego sztukom znaczne powodzenie sceniczne.

Niezależnie od działalności związanej z teatrem kontynuował P. pracę urzędniczą. W l. 1807–9 był sekretarzem biura ministra sprawiedliwości Ks. Warsz. i podczas wojny z Austrią wysyłano go dwukrotnie z misją kurierską do «ministra JKMci rezydującego przy dworze imperatorskim» w Petersburgu (po raz drugi na mocy uchwały Rady Stanu z 19 V 1809). Od r. 1808 pełnił nadto obowiązki sekretarza Rady Nadzorczej nowo otwartej Szkoły Prawa i Administracji Publicznej. W 2. poł. 1809 r. przeszedł na stanowisko pisarza Sądu Kryminalnego Departamentów Warszawskiego i Kaliskiego; z tego okresu pracy P-ego pochodzi, dokonany na zlecenie ministra sprawiedliwości Feliksa Łubieńskiego, przekład: „Motywy Kodeksu francuskiego kryminalnego sądowego postępowania” (W. 1811). W r. 1815 pełnił P. funkcję zastępcy sędziego kryminalnego; w l. 1815–16 – sekretarza redakcji w biurze Rządu Król. Pol., a od r. 1816 (nominacja z 9 VII) – prokuratora przy Sądzie Kryminalnym Województw Mazowieckiego i Kaliskiego. Po śmierci Hipolita Wyżewskiego (1813), redaktora i wydawcy „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”, na zlecenie wdowy prowadził redakcję tej gazety, z którą najprawdopodobniej współpracował już uprzednio, najpewniej jako krytyk teatralny. Natomiast przypisywane mu jako redaktorowi gazety autorstwo ostrego wystąpienia (z 17 XI 1810) przeciw tragedii Juliana Ursyna Niemcewicza „Władysław pod Warną”, podpisanego pseud. Hiacynta Suflerowicza, wobec faktu objęcia przez niego „Korespondenta” dopiero w r. 1814 traci swe uzasadnienie.

Był nadto P. wolnomularzem «Wielkiego Wschodu Narodowego», dochodząc stopnia (VII) kawalera Różanego Krzyża. W l. 1805–9 należał do loży «Świątynia Mądrości», a od r. 1809 do reaktywowanej «Świątyni Izis», w której w l. 1811–12 pełnił urząd mówcy. W tym charakterze 16 XII 1811 na uroczystym posiedzeniu loży poświęconym «obchodowi pamiątki zeszłych braci» żegnał zmarłych w l. 1805–11 zasłużonych wolnomularzy, a tekst tej mowy P-ego ukazał się w ulotnym druczku wolnomularskim (W. 1811). Z innych utworów wolnomularskich P-ego znany jest Wiersz przyjaźni i wdzięczności.., «poświęcony» bratu Piotrowi Reychowi (W. 1814), oraz – ale tylko z tytułu – Kantata na dzień urodzin Ludwika Osińskiego (z muzyką J. Elsnera). W r. 1816 przeszedł do loży «Kazimierz Wielki».

W styczniu 1817 P. zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Wyszedł z domu oświadczając rodzinie, że udaje się do Wiejskiej Kawy, i więcej nie powrócił. Śledztwo zdołało ustalić tylko, że szedł ul. Świętojerską do Franciszkańskiej. Najprawdopodobniej popełnił samobójstwo (utopił się w Wiśle); wg urzędowego oświadczenia jego szwagra Feliksa Chwałkowskiego (z 30 I 1822): «nie podlega żadnemu powątpiewaniu, że poświęcenie się jego pracy dla dobra ogólnego z natężeniem siły fizyczne nawet przechodzącym usposobiło umysł jego do melancholii, która niezaprzeczenie stała się przyczyną smutnego jego zgonu».

P. pozostawił żonę, Józefę z Chwałkowskich (zm. 1822), przez długi czas nie wierzącą w śmierć męża, i syna Wojciecha, w r. 1849 wylegitymowanego w Królestwie ze szlachectwa, urzędnika warszawskiego. Osierociałej rodzinie, «przez wzgląd na jej ubóstwo», namiestnik Królestwa już 21 IV 1817 wyznaczył pensję w wysokości 135 zł miesięcznie «z funduszu sądowego pramienfond zwanego». Następnie, na podstawie uchwały Rady Administracyjnej Królestwa z 2 V 1818, przyznano wdowie pensję roczną w wysokości 1624 zł.

Estreicher; Nowy Korbut, VI cz. 1–2 (bibliogr.); Bibliogr. dramatu pol., II; Uruski; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; – Mrozowska K., Szkoła Rycerska Stanisława Augusta Poniatowskiego, 1765–1794, Wr. 1961; Simon L., Zapomniany pisarz sceniczny W. Pękalski, „Kur. Warsz.” 1938 nr 242; Szwankowski E., Teatr W. Bogusławskiego w l. 1799–1814, Wr. 1954; Wilski Z., Polskie szkolnictwo teatralne 1811–1944, Wr. 1978; – Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, T. I cz. 1–2, Wyd. B. Pawłowski i T. Mencel, Tor. 1968; Recenzje teatralne Towarzystwa Iksów, 1815–1819, Oprac. J. Lipiński, Wr. 1956; – Szwankowski E., Repertuar teatrów warszawskich 1814–1831, W. 1973; – „Roczniki Teatru Narod. Warsz.” z l. 1808–16, W. 1809–16; – AGAD: rkp. Protokoły posiedzeń Rady Administracyjnej Królestwa Pol., t. 3 protokół 58, t. 4 protokół 135, t. 6 protokół 226.

Elżbieta Aleksandrowska