Tarło Zaklika h. Topór (zm. 1466), krajczy koronny, starosta stryjski, rycerz pasowany, protoplasta rodziny Tarłów.
Pochodził z linii rodu toporów, dziedziczącej na Sandomierszczyźnie, której główną posiadłością była wieś Szczekarzowice (obecnie Czekarzowice), położona u ujścia rzeki Kamiennej, na pograniczu powiatów sandomierskiego i radomskiego. Był synem albo Jana ze Szczekarzowic, uwięzionego w r. 1409 przez Krzyżaków po kapitulacji zamku Złotoria, albo Ottona ze Szczekarzowic, w r. 1413 poświadczonego na rokach sądowych w Wiślicy. Jednym z braci T-y był Otton (zm. po 24 VI 1470), kapelan królewski (1417), kanonik sandomierski (1417–40) i krakowski (1452–64), kantor sandomierski (1434–70); zapewne nie należy go utożsamiać z Ottonem ze Szczekarzowic, synem Ottona, od r. 1411 kustoszem w kolegiacie św. Idziego w Krakowie, od r.n. wzmiankowanego jako kanonik krakowski i gnieźnieński. Bliskimi krewnymi T-y byli Tarłowie z Wronowa w ziemi lubelskiej oraz Zaklikowie Czyżowscy.
W nieznanym czasie T. został dworzaninem króla Władysława Jagiełły. Po raz pierwszy jako królewski łożniczy został poświadczony 2 III 1420 w Sandomierzu, kiedy w nagrodę za wierną służbę otrzymał od władcy, wspólnie z niewymienionymi imiennie braćmi, pustkowie i lasy nad rzekami Świerczyna, Zimna struga i Kamionka w ziemi stężyckiej oraz prawo lokacji wsi na prawie niemieckim. W l.n. przebywał na dworze królowej Zofii Holszańskiej. W listopadzie 1424 został wysłany z Krakowa do Przemyśla z informacją dla króla o zdrowiu znajdującej się w połogu królowej; 10 XI t.r. wystąpił jeden raz jako podczaszy królowej. W marcu 1425 w Krakowie ręczył władcy za swego współrodowca, Żegotę z Grzegorzowic. W listopadzie 1428 i kwietniu r.n. pełnił funkcję królewskiego posłańca. Również w r. 1430 został wysłany z misją; miał przekazać star. podolskiemu Michałowi Buczackiemu decyzję podjętą przez Władysława Jagiełłę o oddaniu zamków podolskich wielkiemu księciu lit. Świdrygielle. Z wysłannikiem Świdrygiełły został uwięziony przez Buczackiego w Kamieńcu Podolskim, ale niebawem uwolniony wrócił do Krakowa. Wszystko to było zapewne uzgodnione z królem, który nie zamierzał oddawać Podola Świdrygielle, a T-ę wysłał dla zachowania pozorów. Z polecenia królowej Zofii wyruszył T. na początku stycznia 1431, zapewne z wiadomościami, do króla przebywającego na Litwie. W czerwcu t.r. był z powrotem w Krakowie, po czym wyjechał na Ruś. Prawdopodobnie w tym czasie otrzymał od Władysława Jagiełły star. stryjskie; 21 X w samborze król wystawił dokument, w którym polecił T-le lokować ponownie m. Stryj na prawie magdeburskim. Okręg stryjski został zapewne wtedy wyłączony spod jurysdykcji starostów lwowskich, w związku z czym T. zajął się także organizacją sądownictwa grodzkiego dla okolicznej szlachty.
Za panowania Władysława III nadal przebywał T. na dworze królewskim. W maju 1436 stawał w sprawach majątkowych przed sądem ziemskim przemyskim; wystąpił wówczas z tytułem rycerza pasowanego (strenuus). Uczestniczył 14 IV 1439 w zjeździe szlachty ruskiej w Mościskach, podczas którego potwierdzono prawa synów Władysława Jagiełły do tronu polskiego. Przed 13 VIII t.r. otrzymał urząd krajczego kor. (sprawował go do śmierci). W r. 1440 zapewne wyruszył z królem na Węgry. W maju r.n. w Budzie otrzymał zapisy 600 grzywien na star. stryjskim i 600 zł węgierskich na wsi Nowica w ziemi przemyskiej. Był w grudniu 1442 we Lwowie, gdzie świadkował na dokumencie woj. lwowskiego i star. samborskiego Piotra Odrowąża. Ponownie udał się na Węgry po 2 II 1444, aby wziąć udział w wojnie z Turcją. W Waradynie 24 VIII t.r. otrzymał od króla zapis 400 grzywien na star. stryjskim, natomiast dzień później 100 grzywien na wsi Stynawa (pow. stryjski). Potem wrócił do kraju i 18 X był świadkiem podczas sesji sądu we Lwowie. W okresie bezkrólewia po śmierci Władysława Warneńczyka uczestniczył kilkakrotnie jako świadek w posiedzeniach sądu ziemskiego we Lwowie. Na początku grudnia 1447 z innymi dygnitarzami ziem ruskich spotkał się we Lwowie z kaszt. krakowskim Janem z Czyżowa i star. sandomierskim Dziersławem Rytwiańskim (z Rytwian), zapewne dla omówienia spraw związanych z objęciem tronu polskiego przez Kazimierza Jagiellończyka. Nowemu królowi towarzyszył latem 1448 w Kamieńcu Podolskim, gdzie toczyły się rokowania w sprawie utrzymania zwierzchnictwa nad Mołdawią; 21 VIII t.r. otrzymał nadanie wsi Daszowa nad rzeką Brzeźnicą z okolicznymi lasami. Zapewne przez pomyłkę nazwany został stolnikiem sandomierskim, gdy 28 VI 1450 w Lublinie świadkował na królewskim dokumencie dla klasztoru mogilskiego. W l.n. przebywał głównie na ziemiach ruskich, zarządzając powierzonym mu starostwem i zajmując się działalnością majątkową. Dn. 13 V 1455 w Radomiu poświadczył królewski przywilej dla klasztoru benedyktynów na Łysej Górze. Ponieważ synowie Przedobra z Koniecpola jako starostowie przemyscy kwestionowali niezawisłość grodu stryjskiego, T. na początku l. sześćdziesiątych toczył z nimi proces. Król wydał 13 I 1463 wyrok korzystny dla T-y , zakazując starostom przemyskim mieszania się w jego kompetencje.
Oprócz odziedziczonych z braćmi Szczekarzowic, T. posiadał również część sąsiedniej wsi Okół. Na otrzymanym od króla pustkowiu nad rzeką Świerczyną (na północ od Ryk) powstała w okresie późniejszym wieś Wola Zadybska; nie wiadomo jednak, czy T. był jej założycielem, jego synowie już tutaj nie dziedziczyli. W okolicach Żarnowca (pow. opoczyński) posiadał z bratem Ottonem wieś Chełsty. Jako właściciele tej osady bracia zawarli w r. 1444 ugodę w sprawie granic z Wincentym, dziedzicem Ruszenic, a w r. 1463 kupili młyn od Andrzeja Mniowskiego. Główne majętności T-y znajdowały się w ziemi przemyskiej, gdzie posiadał star. stryjskie i kilka mniejszych tenut oraz uzyskane jako zastaw dobra podhajeckie (z czasem zarówno on, jak i jego synowie, tytułowali się dziedzicami klucza). Prawdopodobnie pod koniec l. trzydziestych Spytek Jarosławski (z Jarosławia) zastawił mu majętność, składającą się ze wsi Podhajce, Nowosielce, Rudki, Dołobów, Dołobowice, Wrestkowice i Jaremaków. T. jako żyjący był wzmiankowany w grudniu 1465; zmarł zapewne krótko przed 14 V 1466.
T. był żonaty z wdową po Macieju z Jarocina, Anną z Brzezia (zm. po 17 VII 1483), córką marszałka Król. Pol. Zbigniewa Lanckorońskiego (zob.) i Anny Tęczyńskiej, siostrą Mikołaja Lanckorońskiego (zm. 1462, zob.), który zobowiązał się 2 X 1448 wypłacić T-le 200 grzywien zaległego posagu. Po śmierci T-y Anna wstąpiła do ufundowanego (ok. r. 1480) przez siebie konwentu bernardynek we Lwowie. T. miał z Anną trzech synów: Jana (zm. 28 VII 1488), kanonika sandomierskiego, następnie bernardyna, gwardiana klasztoru św. Katarzyny koło Kielc, zmarłego jako pielgrzym w Jerozolimie, Andrzeja (zm. ok. 1508), podstolego lwowskiego (1507), i Stanisława (zm. ok. 1516), ochmistrza dworu królewny Elżbiety, córki Kazimierza Jagiellończyka. Synowie utracili star. stryjskie i zastawne dobra podhajeckie, pozyskali natomiast tenutę drohowyską w ziemi lwowskiej; 18 VII 1483 w Przemyślu dokonali podziału dóbr: Andrzej objął szczekarzowice i część Okołu oraz tenutę drohowyską, a Stanisław otrzymał 1200 grzywien, uzyskane za dobra podhajeckie. T. miał też córkę, Annę (zm. przed 5 VI 1482), wydaną za Jerzego (Jurszę) z Chodorostawu, późniejszego star. żydaczowskiego i stryjskiego.
Borkowska, Leksykon zakonnic, III; Dworzaczek; Niesiecki; Urzędnicy, IV/1, X; Wiśniewski, Katalog prałatów sandomierskich, s. 229; – Boestel F., Z przeszłości stryja i starostwa stryjskiego, „Przew. Nauk. i Liter.” t. 14: 1886 z. 7 s. 601–2; Borkowska M., Zakonnice pominięte w tablicach genealogicznych Dworzaczka, „Nasza Przeszłość” t. 97: 2002 s. 296; Czwojdrak B., Zofia Holszańska. Studium o dworze i roli królowej w późnośredniowiecznej Polsce, W. 2012; Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego wiek XIV–XV, W. 1971; Fijałek J., Tarłowie. Znamienitego rodu początki i świetność, „Przegl. Hist.” t. 8: 1909 s. 63–88, 167–97, 284–312; Kurtyka, Tęczyńscy; Kurtyka J., Z dziejów walki szlachty ruskiej o równouprawnienie. Represje lat 1426–1427 i sejmiki roku 1439, w: tenże, Podole w czasach jagiellońskich. Studia i materiały, Oprac. M. Wilamowski, Kr. 2011; Luciński J., Rozwój królewszczyzn w Koronie od schyłku XIV wieku do XVII wieku, P. 1970; Pielas J., Dzieje szczekarzowickiej linii Tarłów herbu Topór w XVI wieku, w: Tarłowie. Rola i znaczenie rodziny w dziejach ogólnonarodowych i lokalnych XVI–XIX wieku, Red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2006 I 10–13; Poniewozik L., Prałaci i kanonicy sandomierscy w okresie średniowiecza, Tor. 2004; Sochacka A., Własność ziemska w województwie lubelskim w średniowieczu, L. 1987; Sperka J., Szafrańcowie herbu stary Koń. Z dziejów kariery i awansu w późnośredniowiecznej Polsce, Kat. 2001; Szyszka J., Formowanie i organizacja dóbr monarszych w ziemi lwowskiej od połowy XIV do początku XVI wieku, Kr. 2016; Ungeheuer M., Stosunki kredytowe w ziemi przemyskiej w połowie XV wieku, Lw. 1929 s. 198, 240; Wroniszewski J., Nobiles sandomirienses. Rody Dębnów, Janinów, Grzymałów, Doliwów i Powałów, Kr. 2013; tenże, Szlachta ziemi sandomierskiej w średniowieczu. Zagadnienia społeczne i gospodarcze, P. 2001; tenże, Tenuty i tenutariusze w średniowiecznym województwie sandomierskim, w: Dwór a kraj. Między centrum a peryferiami władzy, Red. R. Skowron, Kr. 2003 s. 49, 51; – Akta grodz. i ziem., XIII–XV, XVII–XIX; Bull. Pol., III; Cod. Pol., III; Corpus Inscriptionum Pol., I z. 1; Długosz, Liber benef., I, II; Długosz, Roczniki, IX, XI; Knigi Pol’skoj koronnoj metriki XV stoletija (1447–1454), Oprac. A. Myslovski, V. Graničny, Varšava 1914; Matricularum summ., I; Podwody kazimierskie 1407–1432, Wyd. S. Krzyżanowski, „Arch. Kom. Hist.” t. 11: 1909–13; Starod. prawa pol. pomn., II nr 2035; Wykaz dostojników duchownych i świeckich tudzież urzędników z czasów Władysława Warneńczyka (1434–1444), Oprac. S. Kwiatkowski, „Arch. Kom. Hist.” t. 3: 1886; Wykazy posłów sejmowych z lat 1507–1512, Oprac. M. Lubczyński, „Kwart. Hist.” t. 122: 2015 nr 3 s. 515–16, 529; Zapiski sądowe województwa sandomierskiego z lat 1395–1444, Wyd. F. Piekosiński, „Arch. Kom. Prawn. AU” t. 8: 1908 cz. 1; Zbiór dok. mpol., cz. 6 nr 1811, cz. 7 nr 1891, 2088, cz. 8 nr 2232, 2301, 2314, 2491–2492; – Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Księgi ziemskie krak., t. 146 s. 527; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraїny we Lw.: F. 13 op. 1 spr. 16 s. 69; – Internet: Materiały do Kodeksu dyplomatycznego Małopolski, 1451–1506, Oprac. W. Bukowski i in., Kr. 2014 V.
Mariusz Lubczyński