Działowski Zygmunt, (1843–1878), polityk, archeolog, ur. w Algowie w ziemi chełmińskiej 4 VIII, z ojca Ksawerego i Klotyldy z Sierakowskich, uczył się naprzód w poznańskim gimnazjum św. Marii Magdaleny, następnie przez 7 lat do 1862 u jezuitów w Metzu. Pomimo wątłego zdrowia wkroczył w 1863 na czele przez siebie zebranego i uzbrojonego oddziału powstańców do Królestwa, ale akcja zbrojna nie powiodła się. Wraz z wielu innymi oskarżony o zdradę stanu, osadzony został w więzieniu w berlińskiej Hausvogtei, skąd dwóch rodaków, którym groziło wydanie Rosji, mimo czujności straży więziennej wyprowadził i zawiózł do Francji. Wrócił natychmiast dobrowolnie do więzienia, stanął przed sądem, ale został uniewinniony. Pan znacznej fortuny, żył bardzo skromnie. Toteż mając wybitne zamiłowanie do sztuk pięknych, archeologii, historii, zwłaszcza dzielnicy rodzinnej, gromadził w dworze swoim rugowskim dzieła sztuki, starą broń, pamiątki ojczyste, stare dokumenty i akta, odpisy ich z archiwów zagranicznych, autografy i in.; zbrojownia jego należała do największych w zaborze pruskim. Doborową była też jego biblioteka naukowa. Głęboki patriota, szczerze religijny, był człowiekiem umysłowo nieprzeciętnym. Przyjaźnił się z Adolfem Pawińskim. Znał prawie całą Europę, ponadto odbył naukową podróż do Algieru, a nadto zwiedził Egipt, Syrię i Palestynę. W podróżach wyszukiwał Polaków, udzielał im pomocy, przesyłając im później z kraju pisma i książki. Na kongresie archeologicznym 1874 w Kijowie, dokąd wyjechał jako delegat poznańskiego Tow. Przyj. Nauk, energiczną postawą swoją dokonał tego, że referat swój z dziedziny archeologii pomorskiej wygłosił po polsku. Tegoż roku D. był członkiem komitetu urządzającego w Toruniu wystawę rolniczo-przemysłową i dekoracyjną. Znakomitego archeologa Godfryda Ossowskiego sprowadził z Wołynia 1874 na Pomorze polecając mu, aby sumptem jego dokonywał rozkopywania starożytnych grobów. Owocem kilkuletniej pracy była mapa archeologiczna Prus Król., wydana później w Paryżu. Nakładem D-go wyszła również G. Ossowskiego mapa geologiczna Wołynia. Udział w warszawskim wydawnictwie »Ateneum«, czynne współpracownictwo w poznańskim Tow. Przyj. Nauk., stosunki naukowe z słynnymi przedstawicielami archeologii zwłaszcza i historii, zrodziły w D-im niezłomne postanowienie założenia w Toruniu oddzielnego Tow. Naukowego. Zapał, energia młodzieńcza, ofiarność inicjatora zrobiły swoje, pociągnęły innych, tak iż w grudniu 1875 założone zostało T-wo, które hojnie przez mecenasa swego opatrzone w dzieła sztuki, zbiory muzealne, archeologiczne i biblioteczne rozwinęło działalność także wydawniczą. Sam założyciel do śmierci swej był prezesem wydziału archeologicznego. D. przyjął w r. 1876 mandat poselski do parlamentu niemieckiego z okręgu kartusko-wejherowskiego. W Kole Polskim został sekretarzem, ale nie zdążył już zaznaczyć na arenie politycznej swojej działalności. Zmarł w Berlinie 16 II 1878. W osiem dni później spoczął w podziemiach kościoła wielkołąckiego, wzniesionego przez ojca jego Ksawerego. Portret pędzla art. mal. Witolda Piwnickiego z Drezna jest w zbiorach Tow. Nauk. w Toruniu.
»Rocz. T. Nauk. w Tor.« I, 1 nn. 81 nn. Pawiński w »Tyg. Illustr.« 1878 nr 118; »Dzien. Pozn.« 1878 nr 81, 1903 nr 20; »Czas« (Krak.) 1878 nr 42; »Gazeta Toruń.« 1875 nr 149, 1878 nr 46; Wojtkowski, Tow. Przyj. Nauk w Pozn. 1857–927, P. 1928 s. 231; Zakrzewski W., Adolf Pawiński, Pet. 1897 s. 38; Chodkowski X., Mowa pogrzebowa, P. 1878; Tarnowski St., Z wakacji (Prusy Królewskie, Kr.).
Ks. Alfons Mańkowski