INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Kazimierz Józef Poniatowski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Poniatowski Kazimierz Józef (1854–1934), mierniczy i urzędnik, działacz Narodowej Demokracji i społeczny. Ur. 4 III w majątku rodzinnym Cepcewicze nad Horyniem w pow. łuckim, był synem Adama Stanisława (4 I 1808 – 22 I 1872) i Zofii z Felińskich, córki pisarki i pamiętnikarki Ewy Felińskiej (zob.), bratanicy pisarza Alojzego Felińskiego (zob.), siostry arcbpa Zygmunta Szczęsnego Felińskiego (zob.), bratem Szczęsnego (zob.). Ojciec powstaniec 1830 r. i 1863 r. za udział w powstaniu styczniowym został zesłany na Syberię (Cepcewicze zaś uległy konfiskacie), zwolniony w r. 1869 z zesłania osiadł w Warszawie, gdzie współpracował z „Gazetą Rolniczą” i „Gazetą Polską”. Kazimierz początkowo uczył się w gimnazjum w Warszawie, potem odbywał praktykę u geometry w pow. olkuskim. Po kilku latach, gdy nie udało mu się dostać do wyższego Konstantynowskiego Instytutu Mierniczego w Moskwie, ukończył szkołę mierniczą w Pskowie. Następnie pracował prywatnie jako geometra koło Tulczyna na Ukrainie, potem, kiedy nie powiodły się starania o posadę w Warszawie, wyjechał do Petersburga. Tam został miejskim geometrą na przedmieściu ochteńskim i jednocześnie urzędnikiem w wydziale statystyczno-kartograficznym Min. Komunikacji. Przez cały czas zabiegał – lecz bez powodzenia – o odpowiednią pracę w Królestwie Kongresowym. W końcu, po śmierci żony (1892), przeniósł się w r. 1893 z czworgiem dzieci do Wilna, gdzie objął posadę w Komisji Szacunkowej Banku Ziemskiego. Była to zmiana pod względem finansowym niekorzystna, lecz P. nie chciał, by dzieci wychowywały się w stolicy Rosji. W czasie pobytu w Petersburgu odstąpił część przypadającego na niego majątku Cepcewicze (który w r. 1876 został przed ostatecznym zatwierdzeniem konfiskaty zwrócony rodzinie) bratu Szczęsnemu i kupił dom z ogrodem w Warszawie. W r. 1898 sprzedał ów dom, co ułatwiło mu kształcenie dzieci, a później nabycie niewielkiego majątku.

W okresie petersburskim P. brał udział w nielegalnej pracy oświatowej i w zebraniach działaczy rozpowszechniających broszurę Zygmunta Miłkowskiego (T. T. Jeża) „Rzecz o obronie czynnej i skarbie narodowym” (Paryż 1887) i zbierających składki na Skarb Narodowy. Pod koniec 1891 r. P. przy okazji pobytu w sprawach zawodowych w Paryżu zetknął się z Józefem Gałęzowskim i z jego upoważnienia odwiedził Miłkowskiego w Genewie. Po powrocie do Petersburga zawiązał komitet pomocy dla Jeża, pod przewodnictwem adwokata Bolesława Olszamowskiego, i do czasu przeniesienia się do Wilna przekazywał zebrane składki do Genewy. W Wilnie P. od razu zaprzyjaźnił się z grupą działaczy patriotycznych, podczas zaś wyjazdów do Warszawy, Krakowa, Zakopanego i Lwowa zbliżył się do przywódców Narodowej Demokracji, m. in. Romana Dmowskiego, Jana Popławskiego, Zygmunta Balickiego, Zygmunta Wasilewskiego. Zebranie organizacyjne wileńskiego koła Ligi Narodowej (LN) odbyło się w r. 1897 właśnie w domu P-ego, tu potem często spotykali się członkowie Ligi. P. starał się o powiększenie liczby wileńskich członków Ligi i o delegowanie z Warszawy prelegentów politycznych. Uczestniczył żywo w pracy «ligistów», polegającej głównie na szerzeniu oświaty narodowej i zwalczaniu ugodowości miejscowej inteligencji. Organizował też działalność oświatową wśród Polaków na Litwie, Wołyniu i Podolu (m. in. w lutym 1899 zwrócił się do Ignacego Paderewskiego z prośbą o pomoc finansową na ten cel). Był ustosunkowany w świecie literackim, przyczynił się znacznie do ożywienia ruchu umysłowego, urządzając w Wilnie odczyty dla dorosłych, m. in. w r. 1901 odczyt Elizy Orzeszkowej o Zygmuncie Krasińskim. Z Orzeszkową, do której odnosił się z ogromną czcią i niemal uwielbieniem, pozostawał od stycznia 1892 przez 18 lat w korespondencji (131 listów P-ego znajduje się w Arch. E. Orzeszkowej w IBL PAN, a 6 w B. Publicznej m. Warszawy). Darzył pisarkę tak wielkim zaufaniem, iż po śmierci pierwszej żony do niej zwrócił się z prośbą o pomoc w znalezieniu drugiej (ożenił się zresztą nie ze wskazaną przez Orzeszkową panną). Orzeszkowa, przeciwnie niż większość osób związanych z P-m, przyjęła z uznaniem jego decyzję przeniesienia się z Petersburga do Wilna i zapewniła, że uczyni go bohaterem powieści o człowieku, który porzucił karierę w stolicy, by osiąść w zakątku rodzinnym (E. Orzeszkowa, „Listy zebrane”, VII 238); utworem tym była wydana w Petersburgu w r. 1896 książka pt. „Australczyk” (choć w postaci głównego bohatera brak cech podobieństwa do osoby P-ego – pisze o tym E. Jankowski w komentarzu do wyżej cytowanych „Listów” s. 408).

P. pracował w wileńskim Banku Ziemskim do r. 1899. Potem uczestniczył w organizowaniu Tow. Kredytowego Ziemskiego dla kresów północnych, które jednakże nie powstało wskutek sprzeciwu ministra finansów. W r. 1901 został P. taksatorem mieszkaniowym przy zarządzie miejskim w Wilnie. Wkrótce wszedł do rady miejskiej Wilna, a także objął stanowisko prezesa Sądu Sierocego (opiekuńczego). W Wilnie P. mieszkał do jesieni 1905. Sprzedał wybudowany tam dom, nabył folwark (450-morgowy) w Jaszczowie pod Lublinem i osiadł w nim 5 I 1907. Należał do lubelskiego grona LN; przebywał też okresowo w l. 1909–11 w Kijowie, gdzie uczestniczył w pracach LN. W Jaszczowie P. gospodarował do listopada 1927, po sprzedaży majątku (w związku z kłopotami finansowymi) zamieszkał ponownie w Wilnie. Zmarł 7 VII 1934 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim.

P. był dwukrotnie żonaty: po raz pierwszy z Jadwigą z Wikszemskich (ur. ok. 1860, zm. 26 IX 1892), po raz drugi (od r. 1898) z Janiną z Terleckich (1872–1925). W pierwszym małżeństwie miał czworo dzieci: Adama (1883–1959), urzędnika, Juliusza (zob.), Jadwigę (1888–1942), zamężną Kobierską, lekarkę, która zginęła w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, i Antoniego (1889–1910); w drugim małżeństwie miał również czworo dzieci: zmarłą w niemowlęctwie Wandę (1899), Halinę (1900–1944), inżyniera rolnika, pracownika naukowego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Zygmunta (ur. 1901), inżyniera rolnika, i Janusza (1904–1971), technika i kreślarza w Państwowych Zakładach Lotniczych w Warszawie, po drugiej wojnie światowej pracownika «Sud-Aviations» w Paryżu.

 

Kozicki S., Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964; Księga pamiątkowa SGGW (1958) I–II (dotyczy Haliny i Zygmunta Poniatowskich); Życka L., Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na ziemi wileńskiej od 1880 do 1919, Wil. 1932 s. 8; – Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, W. 1973 I s. 13–14 (inne cyfry w indeksie nie odnoszą się do K. P-ego); Orzeszkowa E., Listy zebrane, [Oprac.] E. Jankowski, Wr. 1971, 1981 VII (fot.), IX; Wojnar K., Ze wspomnień i przeżyć (1888–1908), „Niepodległość” T. 18: 1938; – „Kur. Warsz.” 1934 nr 186 wyd. wieczorne s. 8, nr 189 wyd. poranne s. 4; – B. Jag.: rkp. Przyb. 156/64 nr 810 (list P-ego do Benedykta Dybowskiego z 15 IX 1905); B. PAN w Kr.: rkp. sygn. 7785 t. 5, Materiały Józefa Zielińskiego (Poniatowski K., Wyciąg z życiorysu i wspomnień członka Ligi Narodowej); – Informacje syna Zygmunta Poniatowskiego z Warszawy.

Alina Szklarska-Lohmannowa

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Szczęsny Leon Poniatowski

1857-04-22 - 1936-05-31 prawnik
 
więcej  
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Roman Palester

1907-12-28 - 1989-08-25
kompozytor
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

August Porębski

1853-03-10 - 1930-10-01
kupiec
 

Tadeusz Ludwik Piskor

1889-02-01 - 1951-03-22
generał dywizji WP
 

Gustaw Piotrowski senior

1833-03-01 - 1884-12-31
fizjolog
 

August Hlond

1881-07-05 - 1948-09-22
prymas Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.