Bytomski Kolumbin Jan († 1657), zwany też Wybrańskim, profesor Akademii Zamojskiej, autor kazań i panegiryków. Pochodzenie i data urodzenia nieznane. Związany od wczesnej młodości z tą Akademią, już w r. 1639 bakałarz i licencjat filozofii, piastował godność profesora retoryki w szkole radziwiłłowskiej w Ołyce (która była kolonią Akademii Zamojskiej), a zarazem godność kanonika w kolegiacie ołyckiej. W Zamościu w r. 1640 osiągnął stopień magistra i doktora filozofii. Już w tym czasie (do r. 1645) wybił się jako zdolny i płodny pisarz; pozostawał wtedy w stosunkach z Opalińskimi, Radziwiłłami, Zamoyskimi jako swymi mecenasami. W r. 1645 powołany do Zamościa w charakterze profesora wymowy (później filozofii moralnej), pracował tam prawie do śmierci. Uposażenie swoje czerpał z kanonii w kolegiacie zamojskiej (od r. 1646) a także z probostwa w ordynackim Sitańcu. W r. 1647 uzyskał w Zamościu doktorat obojga praw. W r. 1649–50 dzierżył godność rektora Akademii. Należał do najczynniejszych profesorów. Doskonały latynista, niebylejaki erudyt, zabierał głos – w imieniu Akademii – we wszystkich sprawach publicznych, względnie związanych z Zamościem. Tym dziwniejszy wydaje się tajemniczy koniec B-ego. Usunięto go z Akad. i ze stal kanoniczych, wskutek czego popadł w melancholię i niebawem 26 III 1657 nagle życie zakończył. B. wybija się bez wątpienia zarówno talentem, jak i płodnością pióra pomiędzy latynistami-panegirystami w. XVII. Jego panegiryki i »deklamacje« łacińskie odznaczają się obfitością zajmujących go tematów, dużym zasobem treści; nie grzęzną w powodzi frazesu. Są wśród nich kazania (mówione lub tylko pisane) na poświęcenie kamienia węgielnego pod nowy gmach Akademii Zamojskiej (Monumentum primarii lapidis… 1639), czy kościoła kolegiackiego w Ołyce (Idea ecclesiae catholicae… 1640), są akademickie mowy uroczyste: homagialna na zaręczyny Władysława IV z Marią Ludwiką Gonzagą (Oriens in Occidente… 1646), powitalna na oba powroty Jana Chrzciciela Zamoyskiego (Sobiepana) z podróży zagranicznych (Gloria reducis in patriam… 1646 i Exemplar Boni Civis (1648), to znowu na promocje doktorskie czy prymicje duchowne kolegów-profesorów zamojskich (Lychnus Cleantis, 1644, Primitiae Deo et Agno, 1648). Związany ściśle z diecezją chełmską i łucką, napisał panegiryczną orację na ingres biskupa Andrzeja Gembickiego do Łucka (Concentus virtutum et meritorum, 1638), a kiedy indziej mowę żałobną na zgon oficjała chełmskiego i wizytatora Akademii Zamojskiej ks. Sasina (Funebre obsequium, 1646).
Do najciekawszych utworów B-o zaliczyć trzeba obszerny utwór Theatrum Marianum… in nemore Lezayscensi, 1642, opisujący szczegółowo genezę fundacji bernardyńskiego kościoła w Leżajsku i cudownego obrazu Matki Boskiej, dedykowany Łukaszowi Opalińskiemu, oraz bardzo cenny (jako źródło historyczne) pamiętnik oblężenia Zamościa przez Chmielnickiego w r. 1648 pt. Obsidio Zamoscana, 1649, którego B-i był klasycznym świadkiem; gorzej wypadło polskie kazanie ostrzegawcze i nawołujące (Pięć lamp w interregnum, 1649), wygłoszone nazajutrz po odstąpieniu Kozaków i Tatarów spod Zamościa; gładki latynista popadł tutaj w nieznośny makaronizm (utwór poświęcony jest trzem siostrom Pszonkównom z Babina). Posługiwał się również B-i ze zręcznością wierszem łacińskim. Twórczość jego, rozbita na niewielkie dziełka, ma swoje znaczenie dla poznania życia i ducha polskiego XVII-wiecza z jego nastrojami wojennymi, religijnymi i naukowymi.
Wadowski J. A. ks., Wiadomość o prof. Akad. Zam., W. 1899–1900, 41, 112, 122, 176, 283; Kochanowski J. K., Dzieje Akademii Zamojskiej, W. 1899–1900, 101, 103, 110, 114 i wykaz druków zamojsk. tamże, s. XV–XVIII, XX, LXVI; Estr., XII 12, XIII 155–6 i 489–91, XXV 264, XXVI 466. – Panegiryki na cześć B-go pisali: Rudomicz Bazyli, Favor astrorum… 1646; Gryszter Bartł. Jacek, Sacra Themidis per D. Mart. Foltynowicz D. Joanni Columbino B… b. r. Zamość; Prohniewicz Mathias (nie Abrek Andrzej!) Lyra Apollinis…, 1640.
Stanisław Łempicki