INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Potocki h. Pilawa     

Stanisław Potocki h. Pilawa  

 
 
1659 - 1683  
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Potocki Stanisław h. Pilawa (1659–1683), starosta halicki i kołomyjski, rotmistrz i pułkownik jazdy. P. był starszym synem Andrzeja, kaszt. krakowskiego i hetmana polnego kor. (zob.), i Anny z Rysińskich, bratem Józefa hetmana w. kor. (zob.). Przed r. 1679 P. uczył się w kolonii akademickiej w Stanisławowie. W czerwcu 1679 był marszałkiem sejmiku halickiego. W 2. poł. 1679 r. wyruszył w podróż do Włoch, gdzie dotarł w końcu t. r. Na początku 1680 r. był obecny na uroczystościach kościelnych, zorganizowanych przez papieża Innocentego XI w Rzymie, w czasie których otrzymał odeń relikwie św. Wincentego. W t. r. wrócił do kraju przez Francję i Belgię. Przeżył podczas tej podróży katastrofę, opisaną barwnie m. in. przez Niesieckiego. Oto w czasie przeprawy przez rzekę pod Brukselą wybuch prochu, który zniszczył statek, «jego samego, i z ciałem Ś. Wincentego, nienaruszenie na … brzeg wyniósł i postawił …». W połowie 1680 r. owe relikwie zostały złożone w marmurowej trumnie na ołtarzu w kościele p. wezw. Najśw. Panny Maryi, świętych Andrzeja i Stanisława w Stanisławowie. W końcu lipca 1680 był P. ponownie marszałkiem sejmiku halickiego. W tymże okresie tytułował się również dworzaninem królewskim. W r. 1682 otrzymał z cesji ojca starostwo halickie. W dn. 2 VI 1683 zawiadamiał mieszczan halickich o płaceniu czopowego na zaciąg wojska, celem obrony ziemi przed «kupami swawolnymi». W t. r. był posłem na sejm z sejmiku halickiego.

W pierwotnej wersji komputu 1683 r. P. figurował jako rotmistrz chorągwi pancernej oraz szef regimentu piechoty niemieckiej; ostatecznie zaciągnął jedynie chorągiew pancerną (86 koni). W połowie lipca t. r. P. wyruszył ze Stanisławowa, razem z ojcem, na czele własnej chorągwi (wchodzącej w skład grupy jazdy Mikołaja H. Sieniawskiego) na miejsce koncentracji wojsk polskich do Krakowa, dokąd przybył 2 VIII. Dn. 11 VIII wyruszył P. z Krakowa, wraz z grupą Sieniawskiego, i przez Bielsko, Cieszyn, Nowy Jičin, Ołomuniec i Brno dotarł 25 VIII do Mikułowa. Dn. 1 IX był w obozie pod Kokendorfem. Jego chorągiew została wówczas zaliczona do pułku jazdy ojca, który nie brał udziału w wyprawie wiedeńskiej. Jako porucznik chorągwi husarskiej swego ojca był jednocześnie P. pułkownikiem i dowódcą jego pułku jazdy. W bitwie wiedeńskiej 12 IX P. znajdował się na lewym skrzydle wojsk polskich (pomiędzy miejscowościami Pötzleinsdorf i Dornbach), dowodzonym przez Sieniawskiego. Ok. godziny 17 Jan III podjął decyzję o wykonaniu próbnej szarży jazdy celem zorientowania się, czy teren nadaje się do decydującego uderzenia taktycznego jazdy polskiej. Z grupy Sieniawskiego wydzielono dwa pułki jazdy (Andrzeja Potockiego pod dowództwem P-ego i jego stryja Feliksa pod dowództwem Krzysztofa Skarbka), które uderzyły na wojska tureckie. W czasie przeciwnatarcia tureckiego P., wg tradycji rodzinnej, spiesząc na pomoc swemu stryjowi, zginął od cięcia w głowę. Po bitwie serce P-ego złożono w kościele Kapucynów w Wiedniu, zaś ciało przewieziono do kraju i pochowano w rodzinnych grobach Potockich w kościele stanisławowskim. W wydanym z tej okazji w r. 1684 w Krakowie panegiryku, pt. „Monumentum triumphale...”, rektor stanisławowskiej kolonii akademickiej Wojciech Kazimierz Lesiowski sławił cudowne ocalenie P-ego pod Brukselą i świetność całego rodu Potockich.

P. nie założył rodziny.

Śmierć P-ego na polu walki wywarła duże wrażenie w kraju (pamięć o nim dotrwała do XIX w.); w grudniu 1684 szlachta halicka polecała swym posłom, aby wyrazili kondolencje ojcu P-ego z powodu śmierci «Stanisława sławnej pamięci … syna swego in facie wojsk różnych narodów pod Wiedniem innata heroica obtulit virtute». W końcu XVII w. dwaj towarzysze chorągwi husarskiej Andrzeja Potockiego: Jan Ponikiewski i Stanisław Poradowski ufundowali tablicę pamiątkową ku czci P-ego w wiedeńskim kościele Kapucynów. W kościele w Stanisławowie istniała w końcu XIX w. tablica pamiątkowa ufundowana w r. 1777 przez Potockich oraz dwie tablice ufundowane kosztem władz miejskich w r. 1883.

 

Portret P-ego wykonany w 1. pol. XVIII w. w Muz. w Wilanowie (nr inw. 1231), reprod. w: Łoski J., Jan Sobieski, jego rodzina, towarzysze broni i współczesne zabytki, W. 1883 s. 35–6; – Enc. Kośc., (Innocenty XI); Słown. Geogr., (Stanisławów); Dworzaczek; Kossakowski S. K, Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich, W. 1860 II; Niesiecki; Uruski; Żychliński, XIV 34; – Śreniowski S., Organizacja sejmiku halickiego, Lw. 1938; Wimmer, Materiały do zagadnienia organizacji armii, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., VIII cz. 1; – Akty do dziej. Jana III; Akta grodz. i ziem., XXIV; – Informacje Ireny Voisé i Jana Wimmera.

Marek Wagner

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Postaci powiązane

 

Andrzej Potocki h. Pilawa

1 poł. XVII w. - 1691-08-30 poseł na sejmy
 
więcej  
    Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.