INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Aleksander Suchten (Süchten, Zuchta, Zuchten)  

 
 
ok. 1520 - między 1576 a 1590
Biogram został opublikowany w latach 2007-2008 w XLV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Suchten (Süchten, Zuchta, Zuchten) Aleksander (ok. 1520 – między 1576 a 1590), kanonik warmiński, lekarz, alchemik, poeta.

Ur. w Gdańsku. Był wnukiem Heinricha (zob.), synem Georga (Jurgena) (ok. 1485 – po 1526), ławnika w l. 1520–6, i poślubionej w r. 1511 Eufemii z domu Schultz z Tczewa, bratankiem Christopha (zob.), siostrzeńcem ks. Aleksandra Scultetiego (zob.), który odegrał ważną rolę w karierze naukowej i zawodowej S-a, tworząc mu dogodne warunki materialne do studiów i podróży. Miał braci Bartłomieja (Bertolda) i Jerzego (Georga).

W l. 1535–9 uczył się S. w gimnazjum w Elblągu pod kierunkiem humanisty i zwolennika reformacji Wilhelma Gnapheusa z Hagi. Należał do wyróżniających się uczniów; dwa spośród napisanych przez niego wtedy wierszy zostały opublikowane w wydanym przez Gnapheusa zbiorze „Prima Aelbingensia Scholae foetura” (Gd. 1541). Dzięki zabiegom wuja Scultetiego już w r. 1538 otrzymał kanonię warmińską, zajmując miejsce zmuszonego do rezygnacji Pawła Snopka. Kanonikat i prebendę objął po przybyciu do Fromborka 1 IX 1539. Wszedł wówczas w krąg oddziaływania mecenatu bp. warmińskiego Jana Dantyszka, który troszczył się o wychowanie i kształcenie zdolnej młodzieży, wspomagając ją materialnie podczas studiów i podróży zagranicznych. Natomiast kapituła, starając się, by S. «porzuciwszy swoje prymitywne trivium, do którego uczęszczał ku hańbie Kościoła warmińskiego» podjął studia poza granicami kraju, odmówiła wypłacenia mu dochodów. W r. 1540 rozpoczął S. studia medyczne i filozoficzne w Lowanium, a od r. 1541 kontynuował naukę w Rzymie (gdzie m.in. poznał włoskiego humanistę Pietro Bembo), Ferrarze, Bolonii i Padwie. W czasie studiów został wplątany w proces przeciw Scultetiemu, oskarżonemu o odstępstwo od wiary katolickiej i nieprzestrzeganie celibatu. Po jego aresztowaniu i skazaniu w Rzymie S. został tam wezwany i oskarżony o herezję (przynależność do sakramentariuszy), w marcu 1545 skazano go na pozbawienie kanonii na rzecz siostrzeńca Dantyszka, Kaspra Hanowa, oraz konfiskatę dziedzicznego majątku.

W r. 1545 przybył S. do Królewca. Za pośrednictwem ks. Albrechta Hohenzollerna, który wystawił mu list żelazny, rozpoczął starania o odzyskanie majątku. Zdołał ocalić jedynie część dóbr, które 28 VIII t.r. przekazał bratu Bartłomiejowi; odtąd brat finansował jego studia i podróże zagraniczne, a także prowadził proces o odzyskanie utraconego majątku. W r. 1546 otrzymał S. od ks. Albrechta stypendium na kontynuowanie nauki, a w r. 1547 został przez niego zatrudniony w Królewcu jako lekarz nadw. T.r. wydał tamże dedykowany kaszt. poznańskiemu Andrzejowi Górce poemat Vandalus, przedstawiający w 509 dystychach legendę o Wandzie; dołączył do niego utwór Epistola Lucretiae ad Eurialum oraz elegię na śmierć Bembo. W tym samym tomie znalazł się też wiersz rektora uniw. w Królewcu Jerzego Sabinusa, sławiący naukowe, literackie i zawodowe dokonania S-a. Angażując się w obronę Gnapheusa, atakowanego za poglądy religijne przez nowego rektora Fryderyka Staphylusa, opublikował S. w zbiorze „Antilogia” (1550) epigram na jego herb oraz epigram obalający pomówienia o anabaptyzm. Podczas pobytu w Królewcu przyjaźnił się z bibliotekarzem ks. Albrechta, Feliksem Koningiem Polyphemusem.

W r. 1549 opuścił S. Królewiec i udał się do Nadrenii, gdzie w Weinheim został nadw. medykiem i bibliotekarzem palatyna reńskiego Ottona Henryka. Jednocześnie pogłębiał wiedzę medyczną, alchemiczną i filozoficzną; współpracował z uczniami: Michałem Schützem zwanym Toxites i Wilhelmem Rascalonem. W r. 1554 wrócił S. do Polski; przebywał m.in. w Krakowie, gdzie załatwiał sprawy Scultetiego. Ok. r. 1557 pełnił w Wilnie funkcję nadw. lekarza króla Zygmunta Augusta; daremnie liczył na przekonanie władcy do udzielenia mu pomocy w odzyskaniu majątku. Następnie wyjechał do Padwy, gdzie uzyskał doktorat z medycyny na podstawie rozprawy De Galeni placitis. Zapewne wkrótce potem wrócił do Polski; w r. 1561 przebywał ponownie w Wilnie. Na wezwanie Albrechta Hohenzollerna przyjechał w r. 1563 do Królewca; jako wynagrodzenie za pomoc lekarską chory książę ofiarował mu dochód ze stu włók ziemi, dom z ogrodem, 400 guldenów rocznej płacy oraz pełne utrzymanie, także dla jego służby. W r. 1565 przeniósł się S. do Gdańska, aby objąć majątek po zmarłym bracie Bartłomieju; rozpoczął w ten sposób długoletni proces rodzinny, zakończony dopiero w r. 1605, już po jego śmierci. W r. 1567 opuścił Gdańsk, pozostawiając sprawy procesowe Marcinowi Knustowi, a sam udał się do Rzeszy, być może w celu znalezienia nakładcy dla swoich dzieł. T.r. opublikował w Kolonii w zbiorze „Medici libelli des hocherfarnesten Herrn Theophrasti Paracelsi” traktat De vera medicina (traktat ten miał następnie sześć wydań). W r. 1570 pracował jako lekarz w Strasburgu; wydał tam t.r. traktat Liber unus de secretis antimonii (do końca XVII w. ukazało się czternaście wznowień). Przebywał również w Spirze (podczas obrad sejmu Rzeszy), a także w Kolonii, na Śląsku, w Saksonii i Nadrenii. Pod koniec życia osiadł w Saksonii, w majątku Johanna von Seebach; tam zmarł między r. 1576 a 1590.

W małżeństwie, zawartym prawdopodobnie w czasie pobytu w Palatynacie, miał S. potomstwo.

S. pozostawił w rękopisach liczne traktaty naukowe z dziedziny alchemii i medycyny, wydane dopiero po jego śmierci: Antimonii mysteria gemina (wyd. wspólnie z traktatem De Antimonio vulgari, Leipzig 1604), De hydrope (wyd. w: Dess Edlen und Hochgelarten […] zween Tractat…, Mumpelgardt 1604), Concordantia chymica (wyd. w: Kieser F., „Cabala chymica. Concordantia chymica. Azot Philosoph. Solidificatum”, Mülhausen 1606), De tribus facultatibus (wyd. w: Figulus B., „Pandora magnalium…”, Strassburg 1608), Explicatio tincturae Theophrasti Paracelsi (wyd. w: Figulus B., „Pandora magnalium…”, Strassburg 1608 i kolejne 4 wyd.), Dialogus (niedokończony z powodu śmierci S-a, wyd. w: Figulus B., „Pandora Magnalium…”, Strassburg 1608), Colloquia chimica (wyd. w: Alexandri von Suchten […] Schrifften alle…, Hamburg 1680). W swoich traktatach zamieszczał drobne wiersze okolicznościowe. Początkowo był zwolennikiem metody T. Paracelsusa, wykorzystującego w celach leczniczych alchemię i chemię, ale pod koniec życia podchodził krytycznie do jego poglądów, zwłaszcza do prób transmutacji metali.

 

Altpreuss. Biogr., II; Estreicher; Ferguson J., Bibliotheca chemica, Glasgow 1906 II; Hist. Nauki Pol., VI; Oracki, Słown. Warmii, Prus Ks., II; Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn 1996; Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 1997 IV; – Borawska T., Tiedemann Giese (1480–1550) w życiu wewnętrznym Warmii i Prus Królewskich, Olsztyn 1984; taż, Życie umysłowe na Warmii w czasach Mikołaja Kopernika, Tor. 1996; Haberling W., Alexander von Suchten, ein Danziger Arzt und Dichter des 16. Jahrhunderts, „Zeitschr. des Westpreuss. Geschichtsvereins” T. 69: 1929 s. 175–230; tenże, Neues aus dem Leben des Danziger Arztes und Dichters Alexander von Suchten, „Sudhoffs Archiv für Gesch. der Medizin” Bd. 24: 1931 H. 1 s. 117–23; Hubicki W., Alexander von Suchten, „Sudhoffs Archiv für Gesch. der Medizin und der Naturwissenschaften” Bd. 44: 1960 H. 1 s. 54–63; tenże, Doktór Aleksander Zuchta, zapomniany polski chemik, lekarz i poeta XVI wieku, „Studia i Mater. z Dziej. Nauki Pol.” T. 1: 1953 s. 102–20; Molitor C., Alexander von Suchten, ein Arzt und Dichter aus der Zeit des Herzogs Albrecht, „Altpreuss. Monatsschriften” Bd. 19: 1882 s. 480–8; Pawlak M., Dzieje Gimnazjum Elbląskiego w latach 1535–1772, Olsztyn 1972; Schwarz F., Danziger Ärzte im 16.–18. Jahrhundert, w: Danziger familiengeschichtliche Beiträge, Danzig 1939 IV 30; Tondel J., Bibliotekarze Nowej Biblioteki księcia Albrechta Pruskiego w Królewcu w latach 1529–1568, „Roczniki Bibliot.” R. 36: 1992 s. 103–4; Zdrenka J., Rats- und Gerichtspatriziat der Rechten Stadt Danzig, Hamburg 1989–91 I–II; – Biskup M., Regesta Copernicana, Wr. 1973; Elementa ad fontium editiones, vol. 69, 73; – B. Gdań. PAN: rkp. 603 k. 9–15, 31–5, rkp. 1033 k. 1–3.

Zbigniew Nowak

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Christoph Suchten

1481 - 1519-08-23 humanista
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 

Erazm Ciołek h. Sulima

1474-02-28 - 1552-09-09
biskup płocki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.