INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Andrzej Dominik Lipiewicz  

 
 
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lipiewicz Andrzej Dominik (ok. 1724–1778), geometra, prawnik, profesor i rektor Akad. Krak., kanonik katedralny krakowski. Ur. w Krakowie, był synem Józefa, pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej. Po odbyciu studiów na Wydziale Filozoficznym w l. 1739–41 i uzyskaniu magisterium sztuk wyzwolonych (21 VI 1741) poświęcił się pracy nauczycielskiej w koloniach akademickich, początkowo w Szkołach Nowodworskich (od 1741), następnie w Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu (1743/4–1745/6), wreszcie od półr. letn. 1746 ponownie w Krakowie na stanowisku profesora retoryki w Szkołach Nowodworskich oraz prefekta Seminarium Biskupiego. W r. 1743 był geometrą przysięgłym, w l. 1744–9 wydawał popularne kalendarze, w których zamieszczał informacje z dziejów Krakowa (Compendium albo krótkie zebranie chronologii miasta J. K. M. stołecznego Krakowa). W r. 1754, ubiegając się o przyjęcie do Kolegium Mniejszego, przedłożył tezę inkorporacyjną z zakresu geometrii euklidesowej, już jednak 10 V 1755 przeniósł się na Wydział Prawa. U schyłku lat pięćdziesiątych wyjechał do Rzymu w charakterze promotora kanonizacji błogosławionego Jana Kantego; we Włoszech przebywał prawdopodobnie do r. 1760. Dn. 14 V 1762 promował się na doktora obojga praw na podstawie dysertacji Questio iuridica de dignitate episcopali. W półr. zim. 1762/3 z ramienia Kolegium Prawniczego objął rektorat Akademii Lubrańskiego w Poznaniu; wystąpił tutaj czynnie przeciwko uwłaczającej powadze uniwersytetu broszurze jezuity J. Bielskiego „Widok Królestwa Polskiego”. W r. 1763 był prowizorem kolonii akademickiej w Warszawie. Jako delegat Akademii Krakowskiej wygłosił na sejmie koronacyjnym w r. 1764 mowę, w której przedstawił stan uniwersytetu i wysunął postulaty podniesienia przy pomocy państwa poziomu naukowego i gospodarczego uczelni.

Powróciwszy do Krakowa w grudniu 1764, już w r. n. został wybrany dziekanem, a następnie podkanclerzym Wydziału Prawa, pełniąc jednocześnie obowiązki prowizora Bursy Prawników i Jagiellońskiej. Karierę kościelną rozpoczął od skromnej prebendy św. Filipa i Jakuba, z czasem dołączył do niej inne intratne beneficja, m. in. kanonię św. Michała na Zamku Królewskim, kustodię (później archidiakonat) Kolegiaty Wszystkich Świętych, probostwa w Palczowicach koło Zatora, Koniuszy i Igołomi, w r. 1762 otrzymał związane z Kolegium Prawniczym probostwo w Luborzycy. Niektóre z tych godności zawdzięczał zapewne poparciu K. Sołtyka, w którego konsystorzu pełnił urzędy egzaminatora synodalnego, asesora i cenzora ksiąg w diecezji krakowskiej. Ponownie był delegatem Akademii na sejm 1766 r., zabiegając, zresztą bezskutecznie, o wydanie konstytucji potwierdzającej przywileje Akademii i jej zwierzchnictwo nad szkolnictwem krajowym. T. r. objął stanowisko prowizora kolonii akademickich w Białej Podlaskiej, Poznaniu i Gnieźnie (1766), w r. 1768 Akademia powołała go do komisji dla reformy Szkół Nowodworskich, w rok później do opracowania projektu statutu organizacyjnego kolonii akademickich.

W grudniu 1773 r. L. podjął się wraz z J. Putanowiczem misji nawiązania pierwszych kontaktów z Komisją Edukacji Narodowej, zgłaszając w rozmowach z Michałem Poniatowskim, królem i członkami Komisji (luty 1774) gotowość Akademii do współpracy z nowymi władzami oświatowymi, szczególnie na polu kształcenia nauczycieli. W r. 1773 L. był prowizorem kolonii akademickiej w Tarnowie. Wybierany trzykrotnie na urząd rektora (1775/6, 1776, 1776/7) zabiegał wytrwale o podniesienie poziomu naukowego i usunięcie zaniedbań organizacyjnych krakowskiej uczelni. W r. 1776 został prowizorem kolonii akademickich w Szkołach Nowodworskich w Krakowie, a w r. 1777, nawiązując z H. Kołłątajem w czasie jego wizyty w uniwersytecie lojalną współpracę, objął t. r. stanowisko prefekta tychże szkół, które zajmował do końca życia. W l. 1777–8 brał udział w zainicjowanych przez Kołłątaja pracach komisji do uporządkowania archiwum uniwersyteckiego. Zrezygnowawszy z probostwa w Luborzycy, otrzymał we wrześniu 1777 r. kanonię katedralną krakowską. Prócz kalendarzy i mów sejmowych L. ogłosił kilka tez prawniczych i matematycznych, pisanych dla uzyskania stopni akademickich, panegiryki, mowy pogrzebowe (m. in. na pogrzebach M. Łukomskiego, S. Kutlinowskiego, J. Pałaszowskiego) oraz kazania.

Zmarł 24 X 1778 we wsi Palczowice; w testamencie zapisał Kolegium Prawniczemu cenną bibliotekę fachową. W r. 1807 proboszcz w Luborzycy Sebastian Czochron (następca L-a na tym beneficjum) wystawił mu w miejscowym kościele nagrobek z portretem.

 

Estreicher; Enc. Org.; Łętowski, Katalog bpów krak., III 253; – Barycz H., Historia Szkół Nowodworskich, Kr. 1939–47 s. 220–2; Chamcówna M., Uniwersytet Jagielloński w dobie Komisji Edukacji Narodowej, Wr. 1957 s. 40, 43 i passim; Hajdukiewicz L., Podstawy ideowe i organizacyjne kolonii akademickich, „Przegl. Hist.-Oświat.” R. 6: 1963 s. 169; Konczyńska W., Zarys historii Biblioteki Jagiellońskiej, Kr. 1923 s. 111; Leniek J., Książka pamiątkowa założenia Gimnazjum Św. Anny w Krakowie, Kr. 1888 s. 90; Lewicki K., Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1796–1849, w: Historia Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Pod red. H. Barycza, Kr. 1965 s. 24; Michalewicz J., Szkoła parafialna w Luborzycy i jej związki z Uniwersytetem Jagiellońskim (1401–1803), Zesz. Nauk. UJ, Prace hist., Z. 17, Kr. 1966 s. 115; Nowacki J., Dzieje Archidiecezji Poznańskiej, 1964 II 201; Petrani A., Nauka prawa kanonicznego w Polsce w XVIII i XIX w., L. 1961 s. 150–1; Rostworowski E., Czasy saskie (1702–1764), w: Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1364–1764, Pod red. K. Lepszego, Kr. 1964 s. 390, 393, 409, 421; Ruta Z., Nauczyciele kolonii akademickich Uniwersytetu Jagiellońskiego w XVIII w., „Roczn. Nauk.-Dydakt. WSP w Kr.” Prace Hist. T. 4: 1968 s. 105–6, 118, 131; tenże, Szkoły tarnowskie w XV–XVIII w., Wr. 1968 s. 142 i passim; Smoleński W., Kalendarze w Polsce w XVIII w., w: Pisma historyczne, W. 1901 II 81; Tokarz W., Komisja Edukacyjna i Uniwersytetu Jagiellońskiego, W. 1924 s. 11; – Album stud. Univ. Crac., V 59; Grabowski A., Starożytne wiadomości o Krakowie, Kr. 1852 s. 167–92; Kołłątaj H., Raporty o wizycie i reformie Akademii Krakowskiej, Wyd. M. Chamcówna, Wr. 1967 s. 91; Statuta nec non liber promotionum, s. 399, 401; – Arch. Kapit. w Kr.: Acta act. Cath. Crac. T. XXIII s. 37, 157; Arch. UJ: rkp. nr 2; B. Jag.: rkp. nr 2635, 2636, 3316, 5359.

Andrzej K. Banach

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.