INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Antoni Poniński h. Łodzia  

 
 
1732-01-17 - ok. 1830
| poseł
 
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Poniński Antoni h. Łodzia (1732–ok. 1830), starosta kopanicki, poseł na sejmy, członek Komisji Edukacji Narodowej. Ur. 17 I, był synem Franciszka (zob.) i Ludwiki z Domiechowskich. Niewielkie starostwo kopanickie (w r. 1771 800 zł kwarty), które przez całe życie przydawało mu tytułu, wziął z cesji ojca. W r. 1761 posłował z woj. kaliskiego na sejm nadzwycz. W lutym 1764 na podzielonym przedkonwokacyjnym sejmiku generalnym w Wielkopolsce był po stronie Czartoryskich i uzyskał mandat poselski z województwa kaliskiego. Podczas obrad sejmu wyznaczono go do konferencji z dyplomatami państw ościennych oraz do rady przy prymasie. We wrześniu t. r., będąc posłem poznańskim na sejm elekcyjny, oddał głos na Stanisława Poniatowskiego. Z województwa poznańskiego posłował następnie na sejm koronacyjny. Podczas sejmu rozbiorowego 1773–5 r., którego marszałkiem był jego krewny Adam Poniński, P. posłujący z województwa poznańskiego wszedł w skład kilku komisji rozsądzających spory majątkowe, do zespołu, który miał przeprowadzić rewizję ocalałych po pożarze ksiąg grodu pyzdrskiego; posiadane dotąd starostwo otrzymał w dzierżawę emfiteutyczną, dodał do niego dzierżawę kilku posiadłości pojezuickich oraz przejęte na własność pojezuickie Siekierki Wielkie i Małe w woj. poznańskim, ale przyjęcia tytułu książęcego, wyłudzonego od sejmu przez niecnego krewniaka, odmówił.

Od 14 X 1773 P. był jednym z członków Komisji Edukacji Narodowej (KEN). To nieoczekiwane wyróżnienie zawdzięczał rachubom promotorów Komisji z królem na czele, którzy naiwnie liczyli, że nominacja krewniaka (cieszącego się zresztą opinią przyzwoitego człowieka) zaowocuje życzliwością marszałka sejmu dla oświaty. P. uczestniczył w posiedzeniach KEN najwyżej do lata 1774, gdyż u schyłku czerwca t. r. wyjechał do Wielkopolski jako wizytator generalny Komisji. Odbywszy wizytację kolegiów pojezuickich w Poznaniu, Międzyrzeczu i Wschowie, przesłał do KEN raport, pisany 23 VIII 1774 z Międzyrzecza. P., który w odwiedzanych szkołach uporządkował finanse i stan zatrudnienia, w konkluzji raportu proponował utworzenie szkoły powiatowej w Gnieźnie, szkołę w Międzyrzeczu zakwalifikował jako powiatową, podobnie jak szkołę we Wschowie, którą z niepełnowartościowej pięcioklasówki przekształcił w nowego typu szkołę trzyklasową. W sprawie kolegium poznańskiego, którego status KEN właśnie wówczas rozważała (koncepcja utworzenia Akademii Wielkopolskiej), P. nie widząc odpowiadających tym aspiracjom warunków kadrowych i finansowych, był za pozostawieniem go na poziomie szkoły wojewódzkiej. Po wizytacji P. usunął się z prac Komisji, która daremnie wzywała go do Warszawy. Dopiero w marcu 1777 oficjalnie zawiadomił KEN, że definitywnie usuwa się z pracy w niej (miejsce jego zajął Michał Mniszech).

Niewidoczny odtąd na arenie publicznej, P. mieszkał w Brzostkowie w pow. pyzdrskim (woj. kaliskie), biorąc udział w życiu tamtejszej szkoły parafialnej. W r. 1775 Komisja Skarbowa Koronna rozpatrywała skargę przeciw P-emu, który przez postawienie na Obrze szeregu małych młynów i grobli doprowadził do spiętrzenia wody i zalania terenów nadrzecznych. P., od którego powodowie żądali likwidacji tych zapór, domagał się w zamian odszkodowania w wysokości 60 000 zł. Dla uzyskania prawdziwej oceny jego strat wyznaczono specjalną komisję. W styczniu 1781 brzostkowski dziedzic interweniował u króla (skutek interwencji nie jest znany), gdyż odebrano mu sołectwo wsi Wąchabna, trzymane od dawna przez starostów kopanickich. W czasie Sejmu Czteroletniego P. został 29 VI 1791 wybrany na członka deputacji koronnej, mającej ułożyć kodeks praw sądowych (tzw. kodeks Stanisława Augusta). Odznaczony wcześniej Orderem Św. Stanisława, w marcu 1792 dziękował królowi za Order Orła Białego. Resztę życia spędził P. w Brzostkowie, doczekawszy – bezżennie – późnej starości. Zmarł tam w wieku prawie 100 lat; pochowany został na miejscowym cmentarzu.

 

Historia nauki polskiej, Wr. 1974 VI; Słown. Geogr., (Kopanica); Żychliński, V; – Jobert A., Komisja Edukacji Narodowej w Polsce, Wr. 1979; Kaleta R., Sensacje z dawnych lat, Wr. 1980; Lewicki J., Komisja Edukacji Narodowej w świetle ustawodawstwa szkolnego, W. 1923 s. 11, 30; Łukaszewicz J., Historia szkół w Koronie i Wielkim Księstwie Litewskim, P. 1850 II 168, 204, 315; tenże, Krótki opis historyczny kościołów parochialnych… w dawnej diecezji poznańskiej, P. 1858 II 209–10; Mizia T., Szkoły średnie Komisji Edukacji Narodowej na terenie Korony, W. 1975 s. 23, 32, 55–6; Pohoska H., Wizytatorowie generalni Komisji Edukacji Narodowej, L. 1957 s. 15, 20, 22, 24–5, 31–2, 73, 77–8, 80, 131–2, 159, 301; Polska, jej dzieje i kultura, W. (b. r.) II (tu fot. portretu P-ego); Poplatek J., Komisja Edukacji Narodowej, Kr. 1973; Smoleński W., Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1897; Wierzbowski T., Szkoły parafialne w Polsce i na Litwie za czasów Komisji Edukacji Narodowej, Kr. 1921; – Diariusz sejmu ekstraordynaryjnego … 1761; Diariusz sejmu coronations … 1764, W. (1765); Hornowska M., Rękopisy Biblioteki Ord. Krasińskich dotyczące dziejów szkolnictwa polskiego, W. 1930; Komisja Edukacji Narodowej i jej szkoły w Koronie, Wyd. Z. Wierzbowski, W. 1906–12 z. 24, 35, 37; Matuszewicz M., Pamiętniki, W. 1876 IV; Mémoires du roi Stanislas-Auguste; Pamiętniki historyczne, Wyd. L. Hubert, W. 1861 II; Vol. leg., VII 21, 104, 188, 224, 311, VIII 239, 266, 286, 419, 421–422, 459, 483, 489–490, 492, 505, 526, 582–583, 597; – B. Czart.: rkp. 683, 729.

Zofia Zielińska

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Rufin Wybicki

1747-09-29 - 1822-03-10
działacz polityczny
 

Kazimierz Wojniakowski

1771 lub 1772 - 20.01 lub 20.12.1812
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Henryk Janko

1806 - 1887-12-09
polityk
 

Józef Korzeniowski

1797-03-19 - 1863-09-17
dramaturg
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.