Stacherski (Stachurski) Antoni Władysław (1831–1861), architekt i budowniczy krakowski. Ur. 11 VI (w literaturze mylnie podawana data 1829) w Krakowie, był synem Antoniego i Marianny Rajczakówny, zamieszkałych przy ul. Floriańskiej 13.
Po ukończeniu krakowskich szkół, w tym Inst. Technicznego (kształcił się tam pod kierunkiem Feliksa Radwańskiego juniora) S. wyjechał na praktykę budowlaną do Warszawy, gdzie przebywał w l. 1845–51. Z tego okresu znany jest jedynie szkic detalu zabytkowego z Odrzykonia opatrzony datą 1848. Po powrocie do Krakowa (mieszkał przy ul. św. Jana 8) pracował w Dyrekcji Budownictwa Krakowskiego, a po zdaniu egzaminu budowniczego prywatnego w r. 1853 przeszedł do Urzędu Budownictwa Miejskiego. Wspólnie z Teofilem Żebrowskim zajmował się wtedy odbudową spalonego w r. 1850 kościoła i klasztoru Franciszkanów; prace prowadzone były pod kierunkiem Karola Kremera.
Samodzielnie S. zaprojektował w Krakowie wiele obiektów użyteczności publicznej i domów prywatnych. W czerwcu 1856 powstał projekt rytualnej rzezalni drobiu (murowana) na Placu Nowym w żydowskiej części Kazimierza (zrealizowana po r. 1863, nie istniejąca). W sierpniu 1856 zrobił projekt mydlarni w oficynie domu przy ul. Reformackiej 7. Dn. 26 IV 1858 przyjęto do realizacji plany S-ego domu Mieczysława Skarżyńskiego przy ul. Brackiej 11. W maju 1859 zaprojektował przebudowę frontu i budowę oficyny domu Feliksa Bojanowskiego przy ul. Krakowskiej 24. Wtedy też uczestniczył przy sporządzaniu planów i prowadzeniu gruntownej restauracji Hotelu Saskiego na rogu ul. Sławkowskiej i św. Tomasza. W maju 1860 zaprojektował S. dla Ludwika Armatysa przebudowę kamienicy przy ul. Grodzkiej 27, zrealizowaną t.r. (zachowana, w r. 1872 nadbudowane III piętro). Dn. 19 VI 1860 złożył swój projekt przeistoczenia dawnego Arsenału Miejskiego przy ul. Pijarskiej. Przebudowa podjęta była z myślą o przeznaczeniu na koszary kawalerii (ze stajniami na parterze) i siedzibę Straży Ogniowej, lecz zamiar ten porzucono i ostatecznie powstał tam magazyn wg projektu S-ego (po dalszych przebudowach mieszczą się tam obecnie Zbiory XX. Czartoryskich i Muz. Narod. w Kr.). W lutym 1861 stworzył S. drugą wersję projektu żydowskiej rzezalni drobiu (drewniana, nie zachowana). Z początkiem t.r. kończył też prace nad projektem szpitala izraelickiego przy ul. Skawińskiej 8, całkowicie zrealizowanego w r. 1866 (wielokrotnie później przebudowywany). Oprócz projektowania zajmował się S. w większości przypadków także realizacją budowlaną własnych prac architektonicznych, jedynie dom Baranowskiego przy rogu ul. Wolskiej 22/24 (obecnie ul. Piłsudskiego 24) i Retoryka 2 był budowany przez S-ego wg projektu Stanisława Gołębiowskiego. Wg projektów S-ego, ale bez jego udziału budowlanego, powstały w Krakowie kamienice: Franciszka Łabusiewicza przy Rynku Kleparskim 1 (róg z ul. Basztową 16), Rittermanowej przy ul. Szerokiej 28 (róg ul. Ciemnej 2), Mohra przy ul. Wiślnej 6 (róg z ul. Gołębią 5) oraz dom Teodora Baranowskiego przy ul. Starowiślnej 2 (narożnik z ul. Wielopole 1). Wszystkie zostały w l. późniejszych gruntownie przebudowane. W czerwcu 1861 projektował S. «łazienki pływające» na Wiśle oraz pracował w komisji specjalnie do tego celu powołanej przez magistrat krakowski. Oprócz tego do r. 1861 wykonał odnowienie ratusza kazimierskiego oraz jakieś projekty związane z przebudową przybudówek przy Wieży Ratuszowej w Rynku Głównym, głównej szkoły izraelickiej, przybudówek ok. Baszty Passamoników, altany na Plantach, kaplicy na cmentarzu (zapewne Rakowickim). Nie zostały zrealizowane projekty S-ego przebudowy kamienic, m.in. Dyktarskiej przy ul. Floriańskiej, Chwalibogowskich (ul. Krakowska 13), Ignacego Woźniakowskiego (dawniej ul. Podwale, obecnie ul. Westerplatte), Zierkiewicza (ul. św. Marka 8).
S. wykonał też projekty wielu obiektów poza Krakowem. Ok. r. 1856 zaprojektował trójnawową bazylikę z dwuwieżową fasadą i krzyżowo-żebrowym sklepieniem w Rzepienniku Biskupim (pow. gorlicki) ukończoną w stanie surowym w r. 1864. W r. 1857 sporządził projekty elewacji pałacu w Zawadzie (pow. dębicki). W r. 1859 zaprojektował dla hr. Aleksandra Przezdzieckiego «willę w starostwie Ojców», parterowy dworek drewniany, a także kilka innych zabudowań dworskich, zaś część z istniejących przebudował i odnowił. Dla kościoła w Ciężkowicach zaprojektował ok. r. 1860 ołtarz główny i dwa boczne (wszystkie poświęcone 24 XI 1861). W Ołpinach (pow. jasielski) w majątku Franciszka Karola Rogawskiego opracował S. plan odnowienia kaplicy i budowy ołtarza. Wykonał również inne zrealizowane projekty obiektów w zespołach dworskich w dobrach Karola Majewskiego w Dębianach (pow. skalbmierski), Wincentego Struszkiewicza w Sobniowicach pod Wieliczką. Nie zrealizowane pozostały projekty dworskie S-ego w Malkowicach (dobra Majewskiego w pow. opatowskim) oraz w Porębie Żegocie (majątek Szembeków w pow. chrzanowskim).
W Muz. Narod. w Krakowie zachowały się rysunki obiektów architektonicznych autorstwa S-ego, m.in. kościoła w Rabce, zamku w Baranowie (rzut i elewacje). Traktować je można jako element zainteresowań twórczych S-ego, natomiast inne rysunki: Liszki pow. krakowski (plan kościoła, chór, biforium, fragment portalu), Radłów pow. brzeski (kościół z przybudówką neogotycką), Trzciana (neogotycka dzwonnica), Kniaże pow. złoczowski (rzut poziomy dworu z wymiarami), Żołynia pow. łańcucki (wymierzony plan kościoła) – miały zapewne związek z zamierzonymi pracami architektoniczno-budowlanymi S-ego.
Różnorodny dorobek z l. 1855–61 świadczy o dużej aktywności i wszechstronności S-ego projektującego nowe budowle (kościoły, kamienice, dwory), przebudowy i adaptacje, a także niewielkie obiekty z zakresu «małej architektury» (murowane i drewniane). W projektach S-ego widoczny jest eklektyzm w nawiązywaniu do stylów historycznych (romanizmu, gotyku, renesansu i baroku), a także stosowanymi modnego w tej epoce stylu zwanego z niemiecka «Rundbogenstil», w przypadku obiektów drewnianych tzw. «stylu szwajcarskiego». S. napisał szkic O budowniczych krakowskich z czasów naszych i stawianych przez nich budynkach ( z r. 1861, B. Jag.: rkp. 7927 IV k. 184–201), w którym uwzględnił także własne dokonania. Wydał go Jacek Purchla pt. Nowocześni budowniczowie krakowscy i postawione przez nich budowle („Roczn. Krak.” T. 53: 1987 s. 118–37). S. zmarł 11 XI 1861 (w nekrologach błędnie 12 XI); pochowany został na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
S. rodziny prawdopodobnie nie założył.
Pol. Bibliogr. Sztuki; – Łoza, Architekci; – Cyrankiewicz, Przewodnik po cmentarzach Krakowa, s. 334; Katalog zabytków sztuki w Pol., IV cz. 6; Rożek M., Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, W.–Kr. 1993; – Białkiewicz Z. J., Feliks Księżarski, krakowski architekt epoki romantycznego historyzmu i dojrzałego eklektyzmu, „Roczn. Krak.” T. 55: 1989; Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka ziemi krakowskiej, Kr. 1982; Duda E., Krakowskie judaica, W. 1991 s. 111; Komorowski W., Kamienica Józefa Louisa. Epizod z dziejów koncepcji romantycznych w Krakowie, „Roczn. Krak.” T. 62: 1995; Malik A., Ignacego Kriegera widok miasta Krakowa, tamże T. 54: 1988; Purchla J., Architekci krakowscy na Politechnice Wiedeńskiej w XIX w., w: Architektura XIX i początku XX w., Wr. 1991 s. 11; tenże, Jak powstał nowoczesny Kraków, Kr. 1979; tenże, O architekturze krakowskiej połowy XIX wieku, „Roczn. Krak.” T. 53: 1987; –Nekrologi z r. 1861: „Czas” nr 261, „Gaz. Warsz.” nr 272, „Kur. Warsz.” nr 270; – AP w Kr., Oddz. ul. Lubicz: BM–4 (dom ul. Grodzka 27, plan S-ego zatwierdzony 26 VI 1860), BM–7 (dom ul. Bracka 11, plany S-ego rysował I. Matusiński zatwierdzone 26 VI 1858), BM–45 (dom ul. Krakowska 24, plan zatwierdzony 31 VI 1859), BM–79 (rzezalnia drobiu, projekty S-ego z 28 VI 1856 i 15 II 1861, protokół komisji z 30 I 1863), BM–83 (łazienki pływające na Wiśle, pismo S-ego z 7 VI 1861), Gm. IV 409 (plan mydlarni ul. Reformacka 7); AP w Kr., Oddz. ul. Sienna: IT–722 (dawny Arsenał Miejski, pisma S-ego z 30 XII 1858, 30 III 1860, 24 II 1861, 27 VII 1862, 30 X 1866, kosztorys i praca S-ego pt. Wymiar z 30 IX 1859, projekt S-ego z 19 VI 1860, protokół komisji z 24 V 1860); Arch. Kościoła NMP w Kr.: Liber Defunctorum 1858–63, t. 9 s. 99, Liber Natorum et Baptisatorum 1828–34, t. 12 s. 118; Arch. Paraf. w Ciężkowicach: Liber mirabilium Ecclesiae Ciężkovionsis, s. 7; Muz. Narod. w Kr.: Projekty, szkice, rysunki, III r.a. 5660–5676, 8137–8139 (NI 7520–c, 7511–a).
Rafał Róg