Taroni (Tarone, Tarenus, Tarroni) Antonio (zm. przed 20 I 1629), śpiewak, kompozytor, duchowny, agent polityczny.
Pochodził z Parmy. Miał brata Pietra Martire, duchownego.
Pierwsze informacje o T-m pochodzą z 15 III 1598, gdy śpiewał kontraltem w kościele Madonna della Steccata w Parmie. Najpóźniej w maju 1601 przybył do Krakowa z Giulio Cesare Gabussim, nowym kapelmistrzem króla Zygmunta III Wazy, i został śpiewakiem w kapeli królewskiej (wg własnego oświadczenia otrzymywał pensję 500 fl. rocznie); potrafił również grać na violi da gamba. W czasie pobytu w Rzpltej, poza wyjazdami z dworem królewskim do Warszawy i Wilna, przebywał głównie w Krakowie. Od r. 1603 uczestniczył w rozmowach z przedstawicielami króla Danii Chrystiana IV, którzy nakłonili organistę Vincenzo Bertolusiego, wiolistę Jacopo Merlisa oraz dwóch włoskich śpiewaków tenorowych z kapeli Zygmunta III, by w r. 1607 przenieśli się do Danii. T. po 26 VIII t.r. wrócił natomiast do Parmy, zaopatrzony w list nuncjusza F. Simonetty do księcia Ranuccia I Farnese. Zapewne dopiero po opuszczeniu Rzpltej przyjął święcenia duchowne. Co najmniej od kwietnia do lipca 1609 oraz w sierpniu i wrześniu 1612 pełnił funkcję tymczasowego kapelmistrza w bazylice p. wezw. św. Barbary w Mantui, a od lipca 1610 do września 1612 był tam nauczycielem chórzystów w zakresie śpiewu wielogłosowego i kontrapunktu; od r. 1614 co najmniej do r. 1616 był wzmiankowany jako kanonik i nauczyciel kleryków.
T. tworzył głównie madrygały i msze. Jego madrygał Eran ninfe e pastori został wydany w antologii twórców związanych z Mantuą, przygotowanej przez kapelmistrza bazyliki św. Barbary G. G. Gastoldiego pt. „Concerti musicali con le sue sinfonie a otto voci” (Venezia 1604), a madrygał Ardo mia vita zamieszczono razem z kompozycjami Gastoldiego, P. Virchiego i C. Monteverdiego w wydanym pośmiertnie zbiorze G. de Wert „Il duodecimo libro de madrigali a 4, 5, 6 & 7” (Venezia 1608). Nieznane bliżej madrygały T-ego przesłał śpiewak G. B. Sacchi w r. 1610 kard. Ferdynandowi Gonzadze. T. wydał trzy zbiory własnych utworów: Il primo libro de madrigali a cinque voci, con due a otto nel fine […] novamente ristampati (wyd. 1 przed r. 1612 , wyd. następne: Venezia 1612, 1622), Secondo libro de madrigali a cinque voci […] novamente composti (Venezia 1612) oraz Il primo libro di messe a cinque voci (Venezia 1614, przedr. z dodaniem basso continuo jako Messe da cappella ). Z przekazów rękopiśmiennych znana jest także jego Missa in contrapuncto a 5 voci et organo (1614, w późniejszych odpisach z dodanym zespołem instrumentalnym) oraz trzy opracowania psalmu 118.
Być może T. przebywał w Polsce w r. 1618 w związku ze staraniami Zygmunta III o kapelusz kardynalski dla byłego nuncjusza C. Rangoniego. Na pewno w tej sprawie bawił w Warszawie w marcu i sierpniu 1620, po czym wyjechał z listami króla, królowej Konstancji i Urszuli Meyerin do cesarza Ferdynanda II Habsburga do Wiednia. Stamtąd 17 XI t.r. udał się do Rzymu. Na początku r. 1621 był ponownie w Wiedniu; prawdopodobnie wyjechał do Warszawy, a następnie, po krótkim pobycie w Wiedniu, nie wcześniej niż w 2. poł. lipca t.r., wrócił do Rzymu. Wg W. Leitscha był autorem zachowanej w Haus-, Hof- und Staatsarchiv w Wiedniu łacińskiej instrukcji, zawierającej informacje o zabiegach Zygmunta III u papieża Pawła V o nominację kardynalską dla Rangoniego. W l. 1621–2 poszukiwał włoskich śpiewaków do zespołu bp. wrocławskiego Karola Habsburga, zajmował się też rekrutowaniem we Włoszech muzyków do polskiej kapeli królewskiej. W imieniu królewicza Władysława Wazy uczestniczył w r. 1625 w zakończonych niepowodzeniem rokowaniach o sprowadzenie do Polski śpiewaczek Adriany (Andreany) Basile-Baroni i jej dwóch córek, a przed 13 VI 1627 usiłował pozyskać dla Zygmunta III muzyka z Bolonii (informacja o tym, pochodząca od C. Monteverdiego, bywa błędnie interpretowana jako świadectwo pobytu T-ego w tym czasie w Rzpltej). T. zmarł przed 20 I 1629 w Mediolanie; do jego śmierci podobno przyczyniły się kłopoty ze zwerbowanymi przez niego muzykami, którzy przyjęli przesłane przez Zygmunta III pieniądze na podróż, ale odmówili wyjazdu.
The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Second Edition, London 2001 XXV 105–6; – Ademollo A., La Bell’Adriana ed altre virtuose del suo tempo alla corte di Mantova, Città di Castello 1888 s. 299; Bertolotti A., Musici alla corte dei Gonzaga in Mantova dal secolo XV al XVIII, notizie e documenti raccolti negli archivi mantovani, Milano 1890 s. 92; Czapliński W., Przyczynki do dziejów mecenatu artystycznego Zygmunta III, w: Sarmatia Artistica. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Władysława Tomkiewicza, W. 1968 s. 95–8; Leitsch W., Die Bemühungen Zygmunts III. von Polen um die Kardinalswürde für Claudio Rangoni, „Mitteilungen des Österreichischen Staatsarchivs” Bd. 31: 1978 s. 41–51; tenże, Das Leben am Hof König Sigismunds III. von Polen, Wien 2009 I 333; Mac Clintock C., New Sources of Mantuan Music, „Journal of American Musicological Society” Vol. 22: 1968 s. 508–11; Parisi S. H., Ducal patronage of music in Mantua, 1587–1627. An archival study, II 503–7 (praca doktorska z r. 1989 na University of Illinois at Urbana-Champaign); Pelicelli N., Musicisti in Parma nel sec. XVII – La Cappella della Steccata – Musicisti alla cappella corale della Steccata nel sec. XVII, „Note d’archivio per la storia musicale” Vol. 9: 1932 nr 3–4 s. 223; Pitoni G. O., Notitia de’ contrapuntisti e compositori di musica [1713], Ed. C. Ruini, Firenze 1988 s. 235; Przybyszewska-Jarmińska B., Muzyczne dwory polskich Wazów, W. 2007; taż, Starania biskupa wrocławskiego Karola Habsburga o pozyskanie włoskich śpiewaków (1621–1622), „Res Facta Nova” T. 6: 2003 s. 131; taż, Źródła do dziejów muzyki na dworach polskich Wazów ze zbiorów Zamku Skokloster (Szwecja), „Muzyka” T. 56: 2011 nr 2 s. 5–6; Szweykowska A., Przeobrażenia w kapeli królewskiej na przełomie XVI i XVII w., „Muzyka” T. 13: 1968 nr 2 s. 15; Szweykowscy A. i Z. M., Włosi w kapeli królewskiej polskich Wazów, Kr. 1997; Tagmann P. M., La cappella dei maestri cantori della basilica palatina di Santa Barbara a Mantova (1565–1630), „Civiltà Mantovana” Vol. 4: 1970 s. 382; – Elementa ad fontium editiones, V 53, XXIII; Monteverdi C., Lettere, dediche e prefazioni, Ed. D. de’ Paoli, Roma 1973 s. 265; – AGAD: Arch. Skarbu Kor., Dz. I t. 298 k. 206, t. 337 k. 162; AP we Wr.: Arch. Biskupstwa Wrocł., sygn. 70 s. 99–100; Archivio Segreto Vaticano w Rzymie: Fondo Borghese, II 241 k. 267, 272; Haus-, Hofund Staatsarchiv w Wiedniu: Staatenabteilungen – Polonica, nr 53 (Mappe 1620) k. 153–4, 165–8; Kopenhaga Rigsarkivet w Kopenhadze: Polen A. II. 9; Parma Archivio di Stato w Parmie: Carteggio farnesiano, Polonia 119 k. 203; Sztokholm Riksarkivet w Sztokholmie: Skoklostersamlingen, sygn. E 8601 k. 72.
Barbara Przybyszewska-Jarmińska