Steiner Christian Gottlieb (Krystian Bogumił), pseud. Polonus (1746–1814), prawnik, historyk, nauczyciel.
Ur. 8 I w Toruniu, był synem białoskórnika i rysownika Georga Friedricha (zob.) oraz Doroty z Kaldenbachów, kuśnierzówny.
S. uczył się w szkole nowomiejskiej w Toruniu, następnie do r. 1762 w miejscowym Gimnazjum Akademickim. Jako stypendysta Rady Miasta udał się w r. 1763 do Lipska, gdzie 10 V r.n. wpisał się na uniwersytet; studiował tam prawo, historię, łacinę i grekę. Po powrocie do Torunia podjął w październiku 1766 pracę w kancelarii Rady Miasta; jego nazwisko widnieje na licznych protestach Rady przeciw krzywdom wyrządzonym w r. 1769 przez konfederatów barskich. Po rezygnacji z pracy kancelisty praktykował S. jako adwokat. Powołany przez torunianina Jana Michała Hubego, dyrektora nauk w Szkole Rycerskiej w Warszawie, rozpoczął w r. 1784 tamże pracę jako nauczyciel łaciny, historii starożytnej i prawa cywilnego; stał się jednym z bardziej cenionych profesorów. Był już wtedy wolnomularzem, członkiem loży Świątynia Izis. S. opracował (m.in. jako pomoc w swej pracy nauczycielskiej) i w r. 1786 ogłosił w Toruniu dedykowane królowi Stanisławowi Augustowi dzieło prawnicze Exercitationes ad ius Polonicum tam publicum quam privatum, zawierające dwie rozprawy, w tym istotną dla dziejów prawa polskiego Scartabellus sive de antiquo Militum et Nobilium in Polonia statu exercitatio. W środowisku warszawskim nawiązał współpracę z księgarzem Michałem Gröllem i w czerwcu 1787 rozpoczął z nim wydawanie czasopisma (w zamierzeniu dwumiesięcznika) w języku niemieckim pt. „Polnische Bibliothek”, określanego jako «półuczone», a poświęconego głównie literaturze polskiej; do r. 1788 ukazało się dziewięć zeszytów. Publikowano w nim przekłady utworów literackich i historycznych (Franciszka Dionizego Kniaźnina, Ignacego Krasickiego, Stanisława Staszica, Juliana Ursyna Niemcewicza, Teodora Ostrowskiego, Wincentego Skrzetuskiego oraz Adama Naruszewicza), streszczenia i recenzje tych dzieł, wiadomości gospodarcze i statystyczne, a także informacje o życiu naukowym. S. zamieszczał też własne rozprawy, m.in. Gegenseitiges Bedürfniss durch Macht unterstützt ist die Quelle alles Rechts o rzymskim prawie rzeczowym oraz recenzje, w tym zwłaszcza krytyczne omówienie „Historii narodu polskiego” Naruszewicza. W r. 1788 redagował również kwartalnik – polskojęzyczną mutację pisma; ukazały się jedynie trzy zeszyty: pierwszy pt. „Dziennik Warszawski” oraz drugi i trzeci pt. „Biblioteka Warszawska Literatury Zagranicznej i Narodowej, zawierająca w sobie Materie Statystyczne, Wypisy i Wiadomości Dzieł...”. Oba czasopisma nie osiągnęły sukcesu. W r. 1791 opublikował S. kolejną rozprawę prawniczą Über das polnische Reichsgrundgesetz: Neminem captivabimus nisi iure victum [...] nebst Bemerkungen über die Justizverfassung in Polen bis ins fünfzehnte Jahrhundert (Berlin), dotyczącą polskiego przywileju nietykalności osobistej i jego genezy. Przeznaczona głównie dla czytelnika niemieckiego, nawiązywała do kwestii odpowiedzialności przestępców stanu, a konkretnie do rozpatrywanej podczas obrad Sejmu Czteroletniego sprawy Adama Ponińskiego, marsz. sejmu rozbiorowego w l. 1773–5. W r. 1792 ogłosił w „Berliner Monatschrift” artykuł Aus dem Bericht, welchen die zu Untersuchung der Kronschatzkomission ernannte Deputation [...] abgestattet hat, poświęcony polityce skarbowej Sejmu Czteroletniego. W dziele niemieckiego polonofila J. J. Kauscha „Nachrichten über Polen” (Graz 1793 I) opublikował t.r. pod pseud. Polonus przeszło stustronicowy zarys historii literatury polskiej Geschichte und Übersicht der polnischen Literatur alter und neuer Zeiten in Briefen.
W obliczu grożącej likwidacji Szkoły Rycerskiej S. uzyskał 9 II 1793 od króla dymisję z podziękowaniem i wrócił do Torunia, do praktyki adwokackiej. Na decyzję powrotu wpłynęły także przeżycia osobiste (śmierć dziecka i żony w połogu). Jako adwokat (tzw. Justiz-Comisarius) pracował do r. 1795 przy Dep. Prus Zachodnich; podobno zajmował się m.in. sprawami majątkowymi Ignacego Działyńskiego. W r. 1794 ogłosił w Toruniu dziełko Bemerkungen über die Kulmische Gütergemeinschaft zwischen Eheleuten, znane dziś tylko z późniejszych omówień, dotyczące m.in. wspólności majątkowej małżonków wg prawa chełmińskiego. Po odejściu z adwokatury był przez krótki czas zatrudniony jako radca kryminalny w rejencji płockiej (Prusy Południowe), której część urzędów umieszczono w Toruniu. Pod koniec r. 1796 lub na początku r. 1797 objął funkcję radcy kryminalnego w tzw. Zespolonym Magistracie Torunia. T.r. powołano go na urząd sędziego w nowo utworzonej prowincji Prusy Nowo-wschodnie w rejencji płockiej, jednakże wobec konieczności przeniesienia się poza Toruń zrezygnował z nominacji i wrócił do praktyki adwokackiej (do r. 1807). W r. 1803 opublikował w Toruniu pracę Über Pfandesverschreibung auf adelige Güter nach polnischen Rechten dotyczącą zastawów, czyli hipoteki staropolskiej, a w r. 1804 rozprawę Über annos maiorennitatis discretionis et competentiae, nach polnischen Rechten traktującą o zagadnieniu pełnoletniości i zdolności do czynności prawnych (zaginiona). S. przed Tadeuszem Czackim i Janem Wincentym Bandtkie był prekursorem polskiej nauki historii prawa. W r. 1807, w związku z tworzeniem struktur administracyjnych Ks. Warsz., otrzymał propozycję objęcia stanowiska burmistrza Torunia; nie przyjął jej z uwagi na stan zdrowia (chorował m.in. na oczy). Został natomiast w październiku t.r. prezesem sądu miejskiego, działającego do czerwca 1808. Polecony przez ministra sprawiedliwości Feliksa Łubieńskiego, objął prezesurę Sądu Kryminalnego departamentów bydgoskiego i płockiego, lecz po przeniesieniu jego siedziby do Płocka (we wrześniu 1809) podał się do dymisji. Również ze względów zdrowotnych nie przyjął zaproponowanej mu 28 IX t.r. katedry prawa kryminalnego w warszawskiej Szkole Prawa. W ostatnich latach życia nie pracował, utrzymywał się z otrzymanego spadku. Społecznie pełnił funkcję członka Dozoru Szkolnego w Toruniu. Zmarł w Toruniu 10 XI 1814.
Z zawartego 13 VIII 1784 małżeństwa z Reginą Dorotą z Grewów (Grewen, ochrzczona 1 IX 1765 w Toruniu w paraf. Staromiejskiej), córką toruńskiego kupca Jacoba Andreasa i Marii z Meynów, S. nie pozostawił potomstwa.
Estreicher, XXIX; Hist. Nauki Pol., VI; Nowy Korbut, VI 237–40 (bibliogr.); Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 1997 IV 268–9; Toruński słownik biograficzny, Tor. 2000 II; – Cackowski S., Pierwszy okres zaboru pruskiego i Księstwo Warszawskie (1793–1815), w: Toruń dawny i dzisiejszy, Red. M. Biskup, W. 1983 s. 314; Ciesielska K., Ustrój i organizacja władz i kancelarii m. Torunia w latach 1793–1918, W. 1972 s. 35; Grabski A. F., Myśl historyczna polskiego Oświecenia, W. 1976 s. 63–4; Historia Torunia, Tor. 2003 III cz. 1; Klimowicz M., Polsko-niemieckie pogranicze literackie w XVIII wieku, Wr. 1998; Lesiński B., Konstytucja sejmowa z 1768 roku o opiece i zdolności do czynności prawnych, w: Dawne prawo i myśl prawnicza, Red. J. Malec, W. Uruszczak, Kr. 1995 s. 227–36; Mikulski K., Pułapka niemożności. Społeczeństwo nowożytnego miasta wobec procesów modernizacyjnych, Tor. 2004; tenże, Dzieje rodziny Steinerów – studium prozopograficzne na marginesie identyfikacji portretu Johanna Steinera (1687–1750), „Roczn. Muz. w Tor.” T. 11: 2002 s. 14–16; Mrozowska K., Szkoła Rycerska Stanisława Augusta Poniatowskiego (1765–1795), Wr. 1961; Salmonowicz S., Krystian Bogumił Steiner (1746–1814) toruński prawnik doby Oświecenia, „Zap. Hist.” T. 25: 1960 z. 3–4 s. 41–62; tenże, Krystian Bogumił Steiner (1746–1814) toruński prawnik i historyk, Tor. 1962; Sondel J., Ze studiów nad prawem rzymskim w Polsce w okresie oświecenia, W.–Kr. 1988; Starnawski J., Dzieje wiedzy o literaturze polskiej do końca wieku XVIII, Wr. 1984 s. 318–22, 354–6; – Żywot Steinera, Prezesa Trybunału Kryminalnego Departamentu Płockiego i Bydgoskiego, „Pam. Warsz. czyli Dzien. Nauk i Umiejętności” T. 5: 1816 s. 322–33.
Stanisław Salmonowicz