Schönfeld (Schoenfeld) Emil (1854–1918), inżynier technolog, przemysłowiec i działacz społeczny. Ur. 19 X w Łowiczu. Jego ojciec Leopold był prawdopodobnie od początku l. siedemdziesiątych XIX w. właścicielem jednego z niedużych kantorów weksli i komisu w Warszawie.

 

S. ukończył gimnazjum realne w r. 1872, po czym przez półtora roku pracował na Kolei Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, najpierw jako prosty robotnik warsztatowy, później pomocnik maszynisty. Od r. 1874 studiował w Instytucie Technologicznym w Petersburgu, który ukończył w r. 1879 z tytułem inżyniera technologa. Następnie odbył kilkumiesięczną praktykę w fabrykach niemieckich i angielskich. Po powrocie do kraju w końcu r. 1879 otrzymał stanowisko naczelnika głównych warsztatów naprawczych Tow. Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej w Warszawie. Zajmował je aż do wykupu tej linii przez rosyjski skarb państwa w r. 1912, kiedy to przeszedł na emeryturę. Zafascynowany hasłami «pracy organicznej» w r. 1893 S. założył z przyjaciółmi, inżynierami warszawskimi Kazimierzem Mateckim i Ludwikiem Rossmanem spółkę zakładu armatury kanalizacyjnej i wodociągowej w Warszawie przy ul. Siennej 15, którą 19 I 1900 przekształcili w Tow. Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur i Motorów «Ursus». Jako główny udziałowiec i niezmienny aż do śmierci członek zarządu firmy przyczynił się walnie do jej rozwoju, zwłaszcza po uruchomieniu w r. 1902, z jego inicjatywy, produkcji pierwszych w kraju silników spalinowych własnej konstrukcji «Ursus» o mocy od 3 do 80 KM, a od r. 1910 także silników Diesla, bardzo poszukiwanych na rynku. Dzięki wysokiej jakości zyskały one kilka wyróżnień na wystawach przemysłowych; fabryka «Ursus» przeniesiona w r. 1910 do nowych, znacznie obszerniejszych hal montażowych przy ul. Skierniewickiej 4, wyprodukowała do r. 1914 samych silników ok. 6 500, z których ok. 60% wyeksportowano do Rosji i na Daleki Wschód. W l. 1901–13 jej globalna wartość produkcji wzrosła z 160 tys. rb do 800 tys. rb, moc maszyn napędowych z 20 KM do 200 KM, a stan załogi z 91 do 300 osób.

 

S. należał także do władz innych przedsiębiorstw jako reprezentant dużych spadkowych lokat kapitałowych swojej żony. W l. 1905–18 był członkiem komisji rewizyjnej bądź zarządu Tow. Przemysłowego «Leśmierz», które zdominowane przez grupę finansową rodziny Wernerów i Scheiblerów obejmowało mleczarnie, cegielnie, browar, duże gospodarstwo leśne i 9 majątków ziemskich w pow. łęczyckim i łódzkim. Od r. 1907 zasiadał w zarządzie powiązanego kapitałowo również z tą grupą Tow. Akc. Fabryki Cukru i Rafinerii «Leśmierz». Był też długoletnim członkiem zarządu Tow. Akcyjnego «Schlösserowska Przędzalnia Bawełny i Tkalni».

 

S. był również czynny w pracy społecznej, wykazując i na tym polu pomysłowość i zdolność organizacyjną. Szczególnie dużą aktywność przejawiał w Warszawskim Tow. Łyżwiarskim (WTŁ), które było zapewne jego największą pasją życiową. O pozwolenie na jego założenie niestrudzenie zabiegał, wraz z przedsiębiorcą budowlanym Franciszkiem Rembieszą, inż. Zygmuntem Goebelnym i bratem Ryszardem, urzędnikiem finansowym Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, przez blisko pięć lat, a po zatwierdzeniu statutu 10 VII 1893 został pierwszym jego prezesem. Dzięki jego staraniom władze pozwoliły WTŁ od r. 1895 uprawiać tu, oprócz łyżwiarstwa i jazdy na wrotkach, także narciarstwo, szermierkę, atletykę, gimnastykę i tenis, a w r. 1898 – wstąpić do Międzynarodowego Tow. Łyżwiarskiego. S. zdołał w krótkim czasie skupić wysiłki wielu osób i zapewnił WTŁ znakomitą bazę materialną; zbudowany w latach 1895–8 obiekt WTŁ w Dolinie Szwajcarskiej obejmował kilka sal na zajęcia sportowe i jazdę na wrotkach, kręgielnie i lodowisko, mieścił też restaurację, kawiarnię, klub i sale bilardowe, dzięki czemu Dolina Szwajcarska stała się od tego czasu nie tylko ośrodkiem łyżwiarstwa sportowego i hokeja, ale także jednym z najwytworniejszych salonów Warszawy. W swej działalności sportowo-społecznej szerzył idee patriotyczne, co prawdopodobnie spowodowało w r. 1900 jego usunięcie z prezesury WTŁ, którą objął po nim Maurycy Zamoyski. W r. 1894 wciągnięty został wraz z żoną na listę współzałożycieli Kasy Pomocy im. Dra Józefa Mianowskiego. Należał też do współzałożycieli w r. 1898 Stow. Techników Król. Pol., był w nim od r. 1901 członkiem komisji finansowej, od r. 1902 członkiem komitetu budowy siedziby przy ul. Czackiego i w l. 1905–9 członkiem Rady Stowarzyszenia. W r. 1906 został członkiem sekcji Zboru Ewangelicko-Augsburskiego do spraw budowy Gimnazjum im. Mikołaja Reja, a później członkiem Rady Opiekuńczej tego gimnazjum. W l. 1912–14, już jako emeryt, wraz z kupcem Józefem Fukierem i fizykiem Stanisławem Kramsztykiem, zabiegał o założenie Ogrodu Zoologicznego w Warszawie w parku Aleksandryjskim na Pradze. Na początku r. 1918, ze względu na jego zatrudnienie na kolei w latach młodości, podjął pracę w powstającym Min. Przemysłu i Handlu, z zadaniem rejestracji kadry byłych kolejarzy. W r. 1899 ogłosił przekład z niemieckiej pracy G. Lieckfelda „Wiadomości praktyczne o motorach gazowych”, zaopatrując ją we własny rozdział o budowie silników. Zmarł 20 XI 1918 w Warszawie i tam został pochowany na cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim (aleja F nr 66) (na nagrobku data zgonu – 7 XI 1918).

 

S. ożeniony był 1 VI 1889 z Zofią Matyldą Natalią z Wernerów (24 I 1857 – 21 II 1925), córką Adolfa, właściciela ziemskiego, wdową po Gustawie Adolfie Findeisenie, jednym z dyrektorów Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Małżeństwo S-a było bezdzietne.

 

 

 

Łoza, Rodziny pol., I 175–6 (dotyczy żony S-a); Szulc E., Cmentarz Ewangelicko-Augsburski w Warszawie, W. 1989; Bułakowski W., Księga jubileuszowa Towarzystwa Przemysłowego „Leśmierz”, Leśmierz 1913 s. 35, 38 (fot.); Ferens W., Powstanie pierwszych zrzeszeń sportowych w Warszawie, „Wychowanie Fizyczne i Sport” T. 1: 1957 s. 275; Księga pamiątkowa inżynierów (jako Szenfeld s. 98); Przyrembel Z., Stowarzyszenie Techników Polskich w Warszawie 1898–1938, W. 1938 s. 21, 33, 34; Stegner T., Ewangelicy warszawscy 1815–1918, W. 1993; Szulc E., Ludzie sportu pochowani na warszawskich cmentarzach ewangelickich, „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1982 nr 3–4 s. 125; Ursus, Praca zbiorowa pod red. A. Orłowskiego, W. 1978; – Fabrično-zavodskie predprijatija Rossijskoj imperii, Pet. 1914; Jeziorański L., Księga adresowa przemysłu fabrycznego w Królestwie Polskim za l. 1904–8, W. 1904–8; Lista członków założycieli Kasy Pomocy imienia Dra J. Mianowskiego, W. 1895 s. 11; Sprawozdanie Komitetu Warszawskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego 1893–1901, W. 1894–1902; Sprawozdanie Towarzystwa Przemysłowego „Leśmierz” za 1906–12, W. 1907–13; Sroka A. R., Przemysł fabryczny w Królestwie Polskim [od r. 1912 pt. Przemysł i handel Królestwa Polskiego] na r. 1910–14, W. 1910–14; Ustawa Towarzystwa Udziałowego Specjalnej Fabryki Armatur i Motorów „Ursus”, W. 1900; Ustawa Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego, W. 1893, 1894, 1895, 1900; – „Kur. Warsz.” 1918, nr 322 wyd. poranne i wieczorne, nr 323 wyd. wieczorne, nr 330 wyd. wieczorne; „Przegl. Techn.” 1918 nr 45–52 s. 237.