INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Erazm Piltz      Frag. "Portretu Erazma Piltza" Jana Ciąglińskiego.
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Piltz Erazm, pseud. Scriptor, Piotr Warta, Swojak, Tensam i in. (1851–1929), publicysta, działacz polityczny i społeczny, dyplomata. Ur. 3 VIII w Warszawie, w rodzinie ewangelickiej pochodzenia szlacheckiego, był synem Jana, urzędnika kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, i Romany z Szyllerów. Ukończył 6 klas II Gimnazjum w Warszawie i następnie jako wolny słuchacz studiował prawo w Szkole Głównej Warszawskiej. Od r. 1868 pracował w Zarządzie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Warszawsko-Bydgoskiej w charakterze młodszego sekretarza, potem sekretarza oddziału taryfowego. W r. 1874 ogłosił broszurę O stowarzyszeniach emerytalnych i zaliczkowo-składowych przy drogach żelaznych (W.). Odbył w r. 1876 praktykę w Berlinie, Strasburgu i Paryżu. W r. 1877 rozpoczął pracę dziennikarską, obejmując stanowisko redaktora i wydawcy tygodnika pozytywistycznego „Nowiny Niedzielne”. Przekształcił pismo w połowie 1878 r. na dziennik, lecz wobec trudności z cenzurą rosyjską odstąpił w listopadzie t. r. prawa własności „Nowin” Aleksandrowi Świętochowskiemu i wkrótce wyjechał do Petersburga. Dzięki Włodzimierzowi Spasowiczowi zbliżył się do liberalnego środowiska dziennikarskiego, skupionego wokół najbardziej poczytnego wówczas dziennika rosyjskiego „Golos” i miesięcznika „Vestnik Evropy”. W dzienniku „Golos” został referentem spraw polskich, m. in. zajmował się na jego łamach organizowaniem jubileuszu (1879) Józefa Ignacego Kraszewskiego. Od czerwca 1879 starał się o zezwolenie na wydawanie pisma polskiego w Petersburgu. Po kilku odmowach otrzymał 16 IV 1882 koncesję na założenie tygodnika „Kraj”. Niemal na samym początku istnienia „Kraju” doszło między redaktorem warszawskiej „Prawdy” A. Świętochowskim a P-em do znanego zatargu, powstałego głównie na tle rywalizacji obu pism o wpływy wśród czytelników, zakończonego werdyktem sądu honorowego, który uznając w zasadzie słuszność zarzutów Świętochowskiego (że P. dokonał nadużyć w czasie redagowania „Nowin”) i tłumacząc postępowanie P-a lekkomyślnością młodości, jednocześnie ganił publiczne roztrząsanie tych spraw ze względu na honor prasy polskiej. „Kraj” był organem polskiego obozu konserwatywnego i ugodowego. Opierał się przede wszystkim na wielkim ziemiaństwie i plutokracji. Prowadzony (do r. 1906) przez P-a, publicystę odznaczającego się niezwykłym talentem organizacyjnym, tygodnik ten stał się jednym z najlepszych i szeroko rozchodzących się czasopism polskich. Poruszano w nim wszystkie sprawy aktualne i zamieszczano obfity materiał informacyjny ze wszystkich dzielnic Polski i z najdalszych zakątków Rosji, gdzie znajdowali się Polacy. Do rozpowszechnienia „Kraju” przyczyniał się także jego wysoki poziom i doskonałe pióra. Szczególniejsze znaczenie miał udział w redagowaniu pisma wybitnego publicysty i intelektualisty W. Spasowicza. Z tygodnikiem współpracowali m. in. Antoni Chołoniewski, Józef Gieysztor, Lubomir Grendyszyński, Stanisław Hłasko, Czesław Jankowski, Stefan Krzywoszewski, Bogdan Kutyłowski, Tadeusz Smarzewski, Józef Tokarzewicz. Ze szkoły P-a wyszło wielu znakomitych dziennikarzy, którzy wyrażając później inne poglądy polityczne, zachowali umiejętność jasnego i przekonywającego wypowiadania się. Do poczytności „Kraju” przyczyniały się też stojące na wysokim poziomie dodatki literacko-naukowe, w pewnych okresach ukazujące się jako działy pisma, w innych jako samodzielne dodatki („Przegl. Liter” w l. 1886–8, „Życie i Sztuka” w l. 1901–4 i in.). Współpracowało z pismem – ze względu na wyjątkowe ulgi ze strony cenzury – wielu autorów nie podzielających poglądów redakcji. Drukowali swoje utwory i artykuły wybitni pisarze, m. in. Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa, Tomasz Teodor Jeż, Jan Kasprowicz, krytycy, uczeni, jak Jan Bystroń, Tadeusz Korzon, Aleksander Kraushar, Adolf Pawiński, Antoni Józef Rolle, Józef Tretiak i in.

Z końcem 1882 r. P. i Spasowicz wystąpili na łamach „Kraju” z propozycją zgromadzenia specjalnego funduszu na pomoc dla niezamożnej młodzieży kształcącej się w rosyjskich szkołach wyższych, co przyniosło rezultat w postaci funduszu z nadsyłanych do redakcji „Kraju” pieniędzy. Sprawa ta z kolei dała impuls do powołania Tow. Dobroczynności w Petersburgu, którego statut został zatwierdzony w styczniu 1884, a P. wszedł do zarządu Towarzystwa. Po pożarze Grodna w r. 1885 P. energicznie i gorliwie zajmował się sprawami tego miasta, czym zyskał wdzięczność i sympatię jego mieszkanki Orzeszkowej, która brała gorący udział w akcji na rzecz pogorzelców. W l. 1887–93 P. prowadził także w Petersburgu księgarnię przejętą od Bronisławy Rymowiczowej, z której córką Heleną był ożeniony. Zachował dotychczasową nazwę firmy «Księgarnia Polska Br. Rymowicz». Wydawał tu prace naukowe (m. in. Władysława Smoleńskiego i W. Spasowicza), literaturę współczesną (utwory Marii Konopnickiej, E. Orzeszkowej, Marii Rodziewiczówny i in.) oraz książki dla dzieci. Sam P. miał również pewne skłonności literackie i jego pióra był m. in. napisany na stulecie urodzin Mickiewicza i nawiązujący do „Pana Tadeusza” wierszowany żarcik List Telimeny z tamtego świata, wydany przez autora (pod pseud. Elmo) w r. 1899 w niewielu egzemplarzach. Dom Piltzów należał do przodujących w kolonii polskiej w Petersburgu, w salonach ich bywało również wiele znanych osób z Polski ze wszystkich trzech zaborów.

P. reprezentował stanowisko konserwatywno-liberalne. Uważał, że nie wolno zaniechać wysiłków mających na celu poprawę bytu ekonomicznego i kulturalnego. Zwalczał konsekwentnie wszelki «romantyzm polityczny» wyrażający się w dążeniu do niepodległości, propagował idee zbliżenia polsko-rosyjskiego oraz konieczność lojalnego współżycia z carską Rosją. Przeświadczenie o jej niezwyciężonej potędze zbliżyło go do obozu konserwatywnego. P. stał się dla młodzieży polskiej końca XIX w. i początku XX w. uosobieniem nienawistnego obozu, z którym walczyła zarówno Narodowa Demokracja (ND), jak i Polska Partia Socjalistyczna (PPS) oraz Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy. P. odpłacał tym stronnictwom, dyskredytując je na łamach „Kraju” i w licznych, z talentem pisanych broszurach.

Po raz pierwszy P. dał wyraz swoim poglądom politycznym w kwestii stosunków polsko-rosyjskich w serii artykułów pt. Obrusenie ili ob’edinenie (Rusyfikacja czy zjednoczenie) pomieszczonych w piśmie „Golos” (1880), w których udowadniał, że tendencje rządu rosyjskiego do stworzenia i utrzymania jedności państwa nie dadzą się pogodzić z rusyfikacją, jednocześnie krytykował niepodległościowe dążenia polskie. Przed przyjazdem cara Mikołaja II do Warszawy w r. 1897 ogłosił w „Kraju” (nr 33) artykuł pt. Na zakręcie dziejowym, przypominając analogiczną wizytę Aleksandra II w r. 1856 i starając się przestrzec społeczeństwo przed zbyt wielkimi nadziejami. Gdy zaś w kilka miesięcy potem nadzieje się rozwiały, opublikował (pod pseud. Piotr Warta) broszurę O chwili obecnej. Rozmowa polityczna (Pet. 1898), przeznaczoną dla ogółu ugodowców, w której zwalczał nastroje pesymistyczne i po raz pierwszy zaatakował otwarcie „Przegląd Wszechpolski”, zarzucając jego zwolennikom skrajny szowinizm. W r. 1899 redakcja „Kraju” zorganizowała okazałe uroczystości z okazji stulecia urodzin A. Puszkina, wiele jednak spośród zaproszonych wybitnych osobistości polskich nie przyjechało. Pragnąc uświadomić inteligencji rosyjskiej położenie Polski, P. i Spasowicz wydali wspólnie książkę Očerednye voprosy w Carstve Pol’skom (Pet. 1902); kilka miesięcy później praca ta ukazała się również po polsku pt. Potrzeby społeczne w Królestwie Polskim (Kr. 1902). W książce, ogłoszonej pod pseud. Scriptor, pt. Nasza młodzież (Kr. 1902, 1903) P. scharakteryzował istniejące wśród studentów polskich organizacje i podkreślał, że nadmierne zajmowanie się działalnością polityczną przez młodzież może być niebezpieczne (zwłaszcza chodziło mu o ND i PPS). Praca Nasze stronnictwa skrajne (Kr. 1903, również pod pseud. Scriptor) zyskała wielką popularność nie tylko jako ostra krytyka ND i PPS, ale też, co już nie leżało w intencjach autora, jako źródło informacji o tych stronnictwach. Po pierwszych niepowodzeniach armii rosyjskiej na Dalekim Wschodzie P. starał się ustawić orientację polską w duchu ugodowym w broszurze pt. Wobec wojny. Głos z Warszawy (Kr. 1904, pod pseud. Swojak); akcentując zagrożenie niemieckie, starał się wykazać, że klęska Rosji musi odbić się na sytuacji w Królestwie, i przypominał, iż w szeregach rosyjskich walczą również Polacy. Rezultat wojny nie wpłynął na zmianę jego przekonań. Należał do sygnatariuszy tzw. Memoriału 23, złożonego w listopadzie 1904 ministrowi spraw wewnętrznych ks. P. Światopołk-Mirskiemu przez grupę 23 działaczy ugodowych. W memoriale zwracano się do cara z prośbą o zniesienie ograniczeń w Królestwie i wprowadzenie praw i instytucji, jakie od dawna istniały w rdzennej Rosji. W drugiej połowie października 1905 z przekształcenia luźnych grup skupionych wokół „Kraju” i konserwatywnego „Słowa” powstało w Warszawie Stronnictwo Polityki Realnej (SPR) z P-em jako jednym z przywódców i twórców ugodowego, występującego przeciw rewolucji, programu nowej partii.

W związku z wydarzeniami rewolucyjnymi 1905–6 r. P. ustąpił 16 IV 1906 ze stanowiska redaktora „Kraju”; pod nowym kierownictwem pismo przetrwało do r. 1909. Odejście P-a było komentowane przez jego przeciwników politycznych jako rezultat bankructwa programu lojalistycznego. Niechętny P-owi Wilhelm Feldman twierdził, że P. rozstał się z „Krajem”, gdy zabrakło Spasowicza. P. zaś w wiele lat później pisał, że kiedy rewolucja 1905 r. przyniosła w październikowym manifeście konstytucyjnym możliwość ukazywania się prasy polskiej na Litwie i Rusi, uznał, iż dalsze wydawanie przez niego pisma poza Królestwem traci rację bytu (P. E., Fakty i dokumenty…). P. był w r. 1906 współzałożycielem w Warszawie tygodnika „Świat”, a od r. 1910 do r. 1914 członkiem zarządu Akcyjnego Tow. Wydawniczego «Świat». P. przeniósł się do Warszawy w r. 1907. Ogłosił w r. n. pod krypt. S. L. W. broszurę pt. Obrachunek (P.), w której dokonał próby żałosnego – jego zdaniem – bilansu błędów popełnionych przez Polaków w czasie rewolucji 1905–7 r. Z kolei w broszurze Polityka rosyjska w Polsce. List otwarty do kierowników polityki rosyjskiej (W. 1909) występował przeciw rusyfikacji, rozpatrywał przyczyny, które doprowadziły sprawę polską do «martwego punktu». W r. 1909 został wiceprezesem SPR i faktycznym kierownikiem jego organu „Słowo”.

Zrazu niepopularny, a nawet znienawidzony w kraju, P. po rewolucji 1905 r. stał się sojusznikiem ND, która w okresie istnienia Dum prowadziła politykę «realną». Kwestię stosunków między SPR a ND przedstawił P. w przemówieniu O naszym Stronnictwie (W. 1910). W r. 1909 zorganizował Biuro Pracy Społecznej (utworzone przez istniejące od r. 1908 Tow. Popierania Pracy Społecznej, którego był członkiem) i został jego dyrektorem, pełniąc tę funkcję do wybuchu pierwszej wojny światowej. Pozyskał do współpracy Władysława Grabskiego i Franciszka Nowodworskiego. Biuro przygotowywało użyteczne materiały statystyczne, ekonomiczne i polityczne, stanowiło jakby centralę polityczną dla różnych instytucji społecznych w kraju oraz ekspozyturę Kół Polskich w Dumie Państwowej. Występowało m. in. w obronie prywatnego szkolnictwa polskiego, Chełmszczyzny. Podobne zadania miała również spełniać powołana z inicjatywy realistów w kwietniu 1909 Delegacja Obywatelska, w której pracach odgrywał P. czynną rolę. Zabierał głos «w przełomowych chwilach ze stanowiska rozczarowanego, ale nie tracącego nadziei zwolennika porozumienia się z państwem» (W. Feldman). W związku z projektem oderwania Chełmszczyzny od Królestwa opublikował, pod pseud. Tensam, broszurę W chwili ciężkiej i trudnej (W. 1912), występując przeciw poglądom, iż działalność na drodze legalnej nie może okazać się skuteczna.

Wybuch wojny 1914 r. zastał P-a w Kissingen. gdzie go internowano, lecz już w końcu września udało mu się przyjechać do Szwajcarii. Rozwinął tu wieloraką działalność na rzecz sprawy polskiej. Przy jego inicjatywie i współpracy powstało kilka instytucji o rozmaitym charakterze. W styczniu 1915 został założony w Lozannie pod przewodnictwem Henryka Sienkiewicza Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, przeniesiony niebawem do Vevey, z P-em jako członkiem zarządu. W tym samym mniej więcej czasie powołano wydawnictwo małej i wielkiej encyklopedii. W końcu 1916 r. P. wydał, przy współpracy Edwarda Woronieckiego, Stefana Zaleskiego i Jana Perłowskiego, „Petite Encyclopédie Polonaise”, przeznaczoną dla propagowania sprawy polskiej wśród państw sojuszniczych. Temu celowi miała też służyć wielka encyklopedia; pracami przygotowawczymi do niej kierował specjalny zarząd z siedzibą we Fryburgu, a w jego skład wchodzili, oprócz P-a (przewodniczący), m. in. Józef Wierusz Kowalski, Jan Modzelewski, Karol Lutostański. Dzięki funduszom dostarczonym przez Polonię amerykańską niektóre tomy ukazały się już w czasie wojny, poczynając od r. 1916. Z kilku innymi działaczami P. założył we wrześniu 1915 Centralną Agencję Polską (CAP), prowadzącą działalność informacyjno-propagandową; został jej prezesem i dyrektorem. W początkach 1916 r. złożył prezesurę i dyrekturę CAP w ręce Mariana Seydy, by nie narażać Agencji – w związku ze swoim kierownictwem – na zarzut rusofilstwa. Jeszcze przed przyjazdem Romana Dmowskiego na Zachód P. opracował we wrześniu 1915 projekt najbliższych zadań, głoszący zjednoczenie ziem polskich w jedną całość państwową. W listopadzie t. r. utworzył na bazie CAP tajne Koło Polityczne, złożone z czołowych polityków SPR i Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego, i początkowo Kołem kierował. Jako jego przedstawiciel wszedł w bezpośrednie stosunki z rządem francuskim. W tym też roku wydał w Lozannie broszurę La politique russe en Pologne (będącą francuską wersją ogłoszonej w r. 1909 Polityki rosyjskiej w Polsce, zaopatrzoną w zaktualizowaną przedmowę); miała ona na celu zaznajomienie francuskiej opinii politycznej ze stosunkiem Rosji do Polski. W maju 1916 na życzenie francuskiego Min. Spraw Zagranicznych przygotował memoriał pt. La situation politique en Pologne dla misji francuskiej, która miała podjąć próbę porozumienia z rządem rosyjskim w sprawie polskiej, co się jednak nie udało. Z kolei na życzenie przywódcy kadetów P. Milukowa przysłał w połowie czerwca t. r. uwagi o projekcie autonomii dla Polski, przedstawionym przez rosyjskie Stronnictwo Konstytucyjno-Demokratyczne, w których stwierdzał, że ograniczona autonomia nie osiągnęłaby celu (w tym czasie P. pojmował jeszcze zasadę państwowości polskiej jako unię personalną i realną Polski z Rosją). Po proklamowaniu 5 XI aktu dwu cesarzy był jednym z sygnatariuszy deklaracji polityków polskich w Lozannie, z 11 XI, krytykującej ten akt. W grudniu t. r. wyjechał do Rzymu, gdzie podczas dwumiesięcznego pobytu starał się poinformować włoskich mężów stanu i Watykan o sprawie polskiej. Po wybuchu rewolucji lutowej 1917 r. w Rosji P. wysłał telegram do rządu ks. G. Lwowa, zwracający uwagę, że od chwili wybuchu wojny rząd rosyjski niczego dla Polski nie zrobił. Powstała w pierwszej połowie sierpnia t. r. Rada Polska Zjednoczenia Międzypartyjnego w Moskwie uznała P-a za swego przedstawiciela w Paryżu. P. odegrał też pewną rolę przy tworzeniu zaczątków wojska polskiego we Francji, przyczyniając się do wyłączenia z armii francuskiej paru tysięcy Polaków. Był członkiem zawiązanego w Lozannie w połowie sierpnia 1917 Komitetu Narodowego Polskiego (KNP) z Dmowskim jako przewodniczącym; jednakże od Dmowskiego różniło go stanowisko w kwestii stosunku do Austrii, wobec której nie był tak skrajnie wrogo usposobniony. Z chwilą uznania KNP przez Francję we wrześniu t. r. P. został jego przedstawicielem przy rządzie francuskim. «On właśnie – pisał w swoich wspomnieniach Konstanty Skirmunt – miał najbliższy kontakt z rządem francuskim i postęp naszej sprawy w Paryżu jego staraniom głównie zawdzięczać byliśmy winni». W początkach stycznia 1919 P. zwrócił się z polecenia KNP do rządu francuskiego o dopuszczenie reprezentantów Polski do udziału w Konferencji Pokojowej w Paryżu i uzyskał zgodę na dwu przedstawicieli (którymi następnie zostali Paderewski i Dmowski). P. sam uczestniczył w pracach Delegacji Polskiej na Konferencję Pokojową w charakterze eksperta do zagadnień politycznych i dyplomatycznych, był też członkiem Stałej Narady oraz Małej Narady przy Delegacji Polskiej. Dn. 16 IV t. r. został mianowany delegatem rządu polskiego przy rządzie Francji.

W czerwcu 1919 P. otrzymał nominację na posła polskiego w Belgradzie. W czasie kilkumiesięcznego tam urzędowania (do 20 III 1920) ogłosił artykuł Pol’sko, Jugoslavija i Rusija (w czasopiśmie „Misao” i osobno Beograd 1919), a następnie po francusku La Pologne, la Yougoslavie et la Russie (Belgrade 1919), którego celem było wyjaśnienie polityki polskiej i wpłynięcie na osłabienie rusofilizmu serbskiego. W marcu 1920 wyjechał w misji politycznej do Paryża, by przedstawić polskie próby układów pokojowych z Rosją Radziecką i uzyskać aprobatę dla umowy zawartej z S. Petlurą. Potem zajmował się w Paryżu sprawą konfliktu o Śląsk Cieszyński, który wszedł właśnie w najostrzejszą fazę. P. wystąpił z propozycją oddania sporu pod arbitraż króla belgijskiego Alberta I, na co wyraził zgodę czechosłowacki minister spraw zagranicznych E. Beneš i co poparł premier francuski A. Millerand; koncepcja ta upadła jednak na skutek sprzeciwu rządu polskiego. W początkach października t. r. P. został mianowany dyrektorem spraw politycznych w Min. Spraw Zagranicznych (MSZ) w Warszawie. Dn. 6 IV 1921 otrzymał nominację na wiceministra spraw zagranicznych. Ze stanowiska tego musiał jednak odejść już w maju t. r. na żądanie rządu włoskiego w związku z wywiadem udzielonym przedstawicielowi „Journal de Pologne” (14 V), w którym P. zarzucił wojskom włoskim współdziałanie z Niemcami na Górnym Śląsku w czasie III powstania śląskiego (wg S. Sierpowskiego chodziło przede wszystkim o to, że P. nie był w stanie dostatecznie udokumentować swoich zarzutów). Dymisję złożył 19 V 1921.

Z dn. 1 VII t. r. P. objął jedną z najtrudniejszych ówcześnie placówek dyplomatycznych – Poselstwo RP w Czechosłowacji. Minister spraw zagranicznych K. Skirmunt (z którym łączyła P-a długoletnia znajomość i wspólna działalność polityczna w Petersburgu) wysłał go do Pragi z konkretnym zadaniem, by zainicjował, opracował i przeprowadził umowę polityczną z Czechosłowacją. Rokowania rozpoczęły się od razu po przybyciu posła polskiego do Pragi i trwały do października t. r. Misja P-a była nader trudna wobec rozbieżności interesów obu państw i przy mniejszych atutach strony polskiej. P-owi udało się osiągnąć faktycznie maksimum tego, co w istniejących warunkach było możliwe. Jesienią 1921 zostały podpisane w Pradze umowy handlowa i polityczna, przy czym w układzie politycznym Czechosłowacja poczyniła znaczne ustępstwa na rzecz Polski (szczególnie w tajnym protokole dodatkowym). Nie doszło jednak do ratyfikacji umów z powodu mało znaczącego, lecz rozpalającego namiętności obu społeczeństw sporu granicznego o Jaworzynę. P. przebywał w Pradze jeszcze przez rok, pracując «nad rozwiązaniem nierozwiązalnego zagadnienia» (P. E., Fakty i dokumenty…). W sierpniu został delegowany w charakterze zastępcy ministra spraw zagranicznych na konferencję Małej Ententy w Pradze. Jesienią t. r. kandydował – bez powodzenia – do Senatu z listy nr 12: Polskie Centrum. Odwołany z Pragi z dn. 31 XII 1922, został mianowany konsultantem dla spraw politycznych MSZ. W lipcu 1923 minister Aleksander Skrzyński wysłał go na konferencję Małej Ententy w Sinaia, formalnie jako obserwatora, istotnie zaś z misją pozyskania Beneša dla kandydatury Polskiej do Rady Ligi Narodów, co jednak się nie udało.

P. przeszedł na emeryturę 2 VIII 1924. O ostatnich dwu latach jego pracy w MSZ pisał niezbyt życzliwie doń usposobiony dyplomata Stanisław Schimitzek: «Aby osłodzić Piltzowi zejście ze sceny, na której rozgrywały się wypadki polityczne, powierzono mu funkcję doradcy ministra spraw zagranicznych. Nie przypominam sobie, by kiedykolwiek z jego rad korzystano, choć od czasu do czasu zjawiał się na Wierzbowej». Natomiast inny dyplomata Władysław Günther cenił P-a wysoko: «…Wykształcony, mądry, wyrobiony politycznie, z zacięciem publicysty, obyty w świecie, ujmujący uprzejmością…, miał trafny instynkt do spraw i dobry instynkt do ludzi…». Po przejściu na emeryturę P. rozwijał działalność publicystyczną, głównie w dziedzinie polityki zagranicznej, ogłaszając artykuły pod własnym nazwiskiem, inicjałami lub pod pseud. Mohort, Obserwator, Światosław w „Kurierze Warszawskim”, „Dniu Polskim”, „Messager Polonais”, „Słowie” wileńskim i „Świecie”, w którym stworzył stałą rubrykę „Na Widnokręgu”, poświęconą polityce międzynarodowej. Na krótko przed śmiercią zmienił wyznanie na katolickie. Zmarł 26 XII 1929 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim. Był odznaczony m. in. Komandorią Orderu Polonia Restituta z Gwiazdą, komandorią francuskiej Legii Honorowej, czechosłowackiego Orderu Lwa Białego, Orderem Korony Rumuńskiej.

W małżeństwie z Heleną z Rymowiczów dzieci nie miał.

 

Portrety P-a i jego żony (naturalnej wielkości) pędzla Jana Ciąglińskiego w Muz. Narod. w W.; Karykatura w: „Tyg. Ilustr.” 1921 s. 144 (rys. Jotes – J. Szwajcer); – Korbut, IV; Lorentowicz J., La Pologne en France, Współoprac. A. M. Chmurski, Paris 1938 II; Enc. Nauk. Polit., (S. Krzywoszewski); Enc. Org., XVIII; Enc. Ultima Thule; Podr. Enc. Powsz., Paryż 1954; W. Enc. Powsz. (PWN); W. Ilustr. Enc. Gutenberga; Peretiatkowicz A., Współcz. Enc. Życia Polit.; Ottův slovník naučný nové doby; Słown. Pracowników Książki Pol.; Bar, Słown. pseud. i krypt.; Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Centrala i placówki w 1921 r., W. [1921] s. 23; Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7, s. 536; Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Przewodnik po zasobie archiwalnym, W. 1973; – Bazylow L., Polityka wewnętrzna caratu i ruchy społeczne w Rosji na początku XX w., W. 1966; Brykalska M., Aleksander Świętochowski, redaktor „Prawdy”, Wr. 1974; Chronologia stosunków międzynarodowych Polski. Cz. 1: 1918–1921, W. 1955, Cz. 2: 1922–1923, W. 1956; Feldman W., Dzieje polskiej myśli politycznej 1864–1914, W. 1933; Filarowa D., Inwentarz akt Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Pradze (1922) 1923–1939, W. 1974; Garlicka A., Proces o dyfamację, „Stolica” 1958 nr 21 s. 9; Holzer J., Molenda J., Polska w pierwszej wojnie światowej, W. 1973; Juzwenko A., Rosja w polskiej myśli politycznej lat 1864–1918, w: Polska i jej sąsiedzi, W. 1975 s. 45, 46, 49; Kalabiński S., Tych F., Czwarte powstanie czy pierwsza rewolucja, W. 1976; Kmiecik Z., „Kraj” za czasów redaktorstwa Erazma Piltza, W. 1969; Kozłowski Cz., Działalność polityczna Koła Międzypartyjnego w latach 1915–1918, W. 1967; Kukułka J., Francja a Polska po traktacie wersalskim (1919–1922), W. 1970; Leczyk M., Komitet Narodowy Polski a Ententa i Stany Zjednoczone, 1917–1919, W. 1966; Łukawski Z., Ludność polska w Rosji 1863–1914, Wr. 1978; Myśliński J., Grupy polityczne Królestwa Polskiego w Zachodniej Galicji (1895–1904), W. 1967; Pajewski J., Wokół sprawy polskiej, Paryż–Lozanna–Londyn 1914–1918, P. 1970 (fot. po s. 48); Polonia wobec niepodległości Polski w czasie I wojny światowej, Wr. 1979; Sierpowski S., Stosunki polsko-włoskie w latach 1918–1940, W. 1975; Starnawski J., A. Mickiewicz w poezji polskiej i obcej, Wr. 1961 s. 588–92, 680; Szklarska-Lohmannowa A., Polsko-czechosłowackie stosunki dyplomatyczne w latach 1918–1925, Wr. 1967; Tokarzówna K., Fita S., Bolesław Prus, W. 1969; – Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, Wr. 1973–1974 I–III; Bolesław Prus. Materiały. Red. E. Pieścikowski, Wr. 1974, Arch. Liter., t. 19; Dmowski R., Polityka polska i odbudowanie państwa, W. 1926; tenże, Upadek myśli konserwatywnej w Polsce, W. 1914; Dziennik Urzędowy MSZ RP, 1920 nr 1 s. 35, nr 3 s. 6, 1923 nr 1 s. 15, 1924 s. 135; Głowacki A. (Prus B.), Listy, W. 1959; Günther W., Pióropusz i szpada, Paryż 1963; Kasprowicz J., List do E. Piltza, „Roczn. Hist. Czasopism. Pol.” T. 5: 1966 z. 1 s. 194–5; tenże, Wrocławska korespondencja…, Wyd. T. Mikulski i Z. Sypulanka, „Pam. Liter.” 1961 nr 2 s. 427–522; Krzywoszewski S., Długie życie, W. 1947 I 35, 98, 125–6, 129, 147–9, 204, 237, 255; Milewski H., Siedemdziesiąt lat wspomnień, P. 1930; Monitor Polski, 1921 nr 101 s. 2, nr 113 s. 1; Nieznane listy B. Prusa do E. Piltza, [Wyd.] Z. Kmiecik, „Przegl. Human.” 1967 nr 3 s. 151–2; Orzeszkowa E., Listy zebrane, Wyd. E. Jankowski, Wr. 1954–8, 1967, 1976 I–IV, VI, VIII; Peretz A., Lat 55. Rzeczy, ludzie, refleksje, „Nasz Przegl.” 1930 nr 29 s. 5; Ptaszycki S., Z moich wspomnień znad Newy, w: Z murów Św. Katarzyny, W. 1933 I; Schimitzek S., Drogi i bezdroża minionej epoki, W. 1976; Seyda M., Polska na przełomie dziejów. Fakty i dokumenty, P. 1927–31 I–II; Sienkiewicz H., Dzieła, T. 46: Korespondencja, II, Wyd. J. Krzyżanowski, W. 1951; Świętochowski A., Liberum veto, Wyd. S. Sandler i M. Brykalska, W. 1976 I–II; Tommasini F., Odrodzenie Polski, W. 1928; Wysocki A., Tajemnice dyplomatycznego sejfu, W. 1974; Zaleski A., Towarzystwo warszawskie, W. 1971; – „Dzien. Petersburski” 1912 nr 644; „Kur. Pol.” 1919 nr 184 s. 2, nr 189 s. 2, nr 209 s. 2; „Kur. Warsz.” 1929 nr 355 wyd. poranne s. 4–5 (Helvius), wyd. wieczorne s. 10, nr 356 s. 17, nr 357 wyd. wieczorne s. 13, nr 358 wyd. poranne s. 3; „Świat” 1930 nr 1 s. 5 (S. Krzywoszewski, fot.); „Tydzień” 1930 nr 1 s. 14; – AAN: Akta Erazma Piltza, Archiwum Paderewskiego, sygn. 1605 (Piltz E., Fakty i dokumenty, dotyczące mej działalności politycznej za czas od 1882 do 1924 r.); B. Jag.: Skirmunt K., Moje wspomnienia, (rkp. 9493 III) s. 3, 33, 34, 37, 40, 89–91; IBL PAN w W: Kartoteka bibliogr.; – Informacje siostrzenicy P-a Zofii Marconi z Warszawy.

Alina Szklarska-Lohmannowa

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

rewolucja 1905, publicystyka polityczna, Szkoła Główna Warszawska, twórczość publicystyczna, konferencja pokojowa w Paryżu 1919, praca redaktorska, ojciec - urzędnik kolejowy, tworzenie memoriałów, prowadzenie księgarni, serial "Polonia Restituta", Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, Rada Polska Zjednoczenia Międzypartyjnego w Moskwie, placówki dyplomatyczne we Francji, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Stronnictwo Polityki Realnej, placówki dyplomatyczne w Czechosłowacji, Towarzystwo Dobroczynności w Petersburgu, krytyka romantyzmu, wojna światowa 1914, Centralna Agencja Polska w Lozannie, Komitet Narodowy Polski w Lozannie, film "Polonia Restituta", Kolej Warszawsko- Wiedeńska, Kolej Warszawsko- Bydgoska, nurt konserwatywno-liberalny, tworzenie wojska polskiego we Francji, studia prawnicze w Warszawie, gimnazjum w Warszawie XIX w., wydawanie czasopism, Towarzystwo Popierania Pracy Społecznej, czasopismo "Świt", osoby na monetach NBP (ur. w XIX w.), czasopismo "Kraj" (Petersburg), praca urzędnika kolejowego, krytyka Aktu 5 Listopada, osoby z filmów historycznych (ur. do 1900), List 23 (1904), pochodzenie z rodziny ewangelickiej, placówki dyplomatyczne w Jugosławii, spory między redaktorami, osoby z seriali historycznych, publicystyka międzynarodowa, zmiana wyznania, przejście na katolicyzm, Cmentarz Powązkowski w Warszawie - lata 1901-1930, Order Odrodzenia Polski (II RP, komandoria z gwiazdą), Legia Honorowa (francuska), Order Lwa Białego (czechosłowacki), Order Korony (rumuński), brak dzieci (XIX/XX w.)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Wilhelm Raort

1887-10-27 - 1941
literat
 

Jan Michejda

1853-07-18 - 1927-05-14
adwokat
 

Józef Stanisław Patkowski

1887-08-01 - 1942-08-21
fizyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.