INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Felicja Maria Skarbkowa (z domu Szczepańska, 1.v. Fredro)     

Felicja Maria Skarbkowa (z domu Szczepańska, 1.v. Fredro)  

 
 
1872-03-12 - 1963-11-29
Biogram został opublikowany w latach 1997-1998 w XXXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Skarbkowa ze Szczepańskich, 1.v. Fredrowa, Felicja Maria (1872–1963), działaczka społeczna. Ur. 12 III w Laszkach Zawiązanych w pow. rudeckim, była córką Aleksandra Szczepańskiego (1834–1918), ziemianina, c.k. podkomorzego, porucznika huzarów austriackich, i Melanii Marii z Serwatowskich (1842–1924).

Dzieciństwo spędziła w rodzinnym majątku w Laszkach Zawiązanych, gdzie odebrała staranne wykształcenie (znała języki angielski, niemiecki, francuski, włoski, umiała grać na fortepianie). Wychowywała się w patriotycznej atmosferze, w domu swych dziadków Szczepańskich w Czajkowicach spotykała powstańców 1848 r. i 1863 r. Pierwszą jej młodzieńczą miłością był Tadeusz Rychliński, który służył w 7. p. ułanów, ale z powodu braku majątku nie został zaakceptowany przez rodziców jako kandydat na męża. W r. 1891 uzyskała maturę eksternistyczną w Samborze. Wtedy też o rękę wykształconej panny bez posagu poprosił sąsiad z Beńkowej Wiszni – Andrzej Maksymilian Fredro (zob.), który po śmierci swego ojca stał się dziedzicem ogromnej fortuny. Oświadczyny starszego od narzeczonej o 13 lat hulaki, lekkoducha i alkoholika zostały przyjęte.

W półtora miesiąca po ślubie, który odbył się 30 VI 1892 w katedralnej kaplicy biskupiej Antoniego Fredry w Przemyślu, Fredrowie wyjechali w podróż poślubną, zwiedzili Londyn, Brukselę, Hagę i Amsterdam, ale ekscesy pijackie Fredry skróciły miodowy miesiąc. Po powrocie do Beńkowej Wiszni Felicja starała się pomóc mężowi w zwalczeniu nałogu. Pisywała okolicznościowe wiersze, do swojej twórczości nie przywiązywała jednak większej wagi. Natomiast wraz z mężem przygotowała do druku pierwszy tomik jego wierszy „Zbieranina. Ulotne wiersze” (Kr. 1892; tytuł pochodzi od słów: zbiera i Nina – takiego jej imienia używał Fredro). Razem też ułożyli genealogię rodziny Fredrów z l. 1410–1892 („Fredrowiana. Archiwum rodu Fredrów z Pleszowic herbu Bończa” – B. Ossol.: rkp. 7139). Jednak taka rola żony męczyła Felicję, która coraz częściej zaczynała się udzielać w pracy społecznej. Celem wielu jej przedsięwzięć było podtrzymywanie polskości w powiecie rudeckim (większość stanowili tam Ukraińcy) poprzez popieranie polskiego szkolnictwa oraz uprzemysłowienie wsi. Wraz z mężem, który w tym czasie prezesował rudeckiej Radzie Powiatowej, przyczyniła się do założenia w Rudkach w r. 1895 Tow. Gimnastycznego «Sokół» oraz ochronki z bursą dla chłopców z dalszych gmin. Wspieraniu chałupnictwa miała służyć założona przez nią Szkoła Koszykarska. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia męża w r. 1897 często wyjeżdżała z nim «na kuracje hydropatyczne» do dr. Henryka Ebersa do Krynicy. A. Fredro zmarł 28 II 1898, w testamencie uczynił swoją żonę jedyną spadkobierczynią. Felicja została właścicielką całej Fredrowszczyzny i nie zgodziła się na podział majątku z Szembekami i Szeptyckimi, z powodu – jak argumentowała później – niechęci do niej siostry męża, Marii z Fredrów Szembekowej, oraz ruszczenia się rodziny Szeptyckich, z którą Fredrowie byli spokrewnieni. W tym też czasie odmówiła przyjęcia ofiarowanego jej austriackiego «Elisabeth-Orden». W r. 1900 postanowiła wyjechać na kurs higieny ciała do Paryża.

Po powrocie do Galicji wyszła powtórnie za mąż za Aleksandra Skarbka (zob.), z którym łączyła ją pasja i zamiłowanie do pracy społecznej. Ślub ich odbył się 30 V 1901 w cerkwi w Laszkach Zawiązanych. Po krótkim pobycie we Lwowie, przenieśli się w r. 1903 do Beńkowej Wiszni. W tym czasie S. zajęła się porządkowaniem spuścizny po Fredrach i jej podziałem. W r. 1906 przesłała Marii Szembekowej do Siemianic w Poznańskiem papiery Fredrów i różne po nich pamiątki. Natomiast bibliotekę, liczącą ok. 10 tys. tomów, przekazała do Ossolineum (dopiero w r. 1922 została uporządkowana i ułożona wg alfabetu jako «biblioteka Fredrów – dar hr. Skarbkowej»; A. Grzymała-Siedlecki błędnie utrzymywał, iż uległa ona spaleniu w r. 1919).

S. nie miała cierpliwości i talentu do zajmowania się interesami i dlatego prowadzenie ich powierzyła mężowi. Wraz z nim lub sama inicjowała wiele społecznych przedsięwzięć w Rudkach i w powiecie rudeckim (niektóre jej pomysły były przypisywane mężowi: «Mnie zawsze przypadały role cichej pomocnicy, nawet nieraz gdy byłam inicjatorką, zawsze byłam tą muchą w karecie» – pisała 30 VI 1958 do Józefa Zielińskiego). Przyczyniła się w r. 1908 do założenia Szkoły Koronkarstwa Klockowego dla dziewcząt, ponadto niższej Szkoły Rolniczej. W gminach, gdzie ludność polska stanowiła mniejszość, prowadziła szkółki Tow. Szkół Ludowych. Ofiarowała również Uniw. Lwow. parcelę – Fredrówkę – przy ul. Łozińskiego 7 pod budowę pierwszego we Lwowie Domu Akademickiego im. Adama Mickiewicza (4 XI 1906 nastąpiło poświęcenie kamienia węgielnego; w akcie fundacyjnym zastrzegła sobie 12 miejsc dla ubogich studentów Polaków). We Lwowie była członkiem wydziału Ligi Pomocy Przemysłowej (w l. 1906–8), a w l. 1906–10 honorowym członkiem Tow. Czytelni Akademickiej. W Ciśnie, w pow. liskim, S. ufundowała kościół.

W r. 1908, kiedy A. Skarbek wybrany został na posła na Sejm Krajowy, zamieszkali u wujostwa Serwatowskich we Lwowie. W okresie parlamentarnej aktywności męża S. pomagała mu w pisaniu przemówień. W r. 1909, w związku z wyborem męża na posła do Rady Państwa, zamieszkała na krótko w Wiedniu. Wolała jednak pracę społeczną i wiejskie życie w Beńkowej Wiszni. Ok. 1914 r. przeprowadził się do niej ojciec po sprzedaży Laszek Zawiązanych, ale po wybuchu pierwszej wojny światowej, kiedy do Beńkowej Wiszni zbliżyła się armia rosyjska, wyjechała z nim do Care-Braciata pod Ankoną, gdzie wcześniej zamieszkała matka. Wróciwszy z Włoch zatrzymała się na dłużej w Wiedniu. W tym czasie wspierała finansowo swoją rodzinę.

S. nie miała ambicji politycznych. W wydarzenia polityczne została wciągnięta pośrednio przez męża, który po burzy wywołanej rozwiązaniem Legionu Wschodniego, wyjechał w lutym 1915 do Szwajcarii; otrzymywała wówczas od niego szyfrowane listy. Wg H. Florkowskiej-Frančić S. służyła też jako kurierka w kontaktach między środowiskiem prokoalicyjnym w Lozannie i Galicją. Podczas pobytów w Lozannie w r. 1916 pozostawała pod stałą obserwacją policji szwajcarskiej oraz agentów austriackich, którym podejrzane wydały się jej podróże między Lozanną, Wiedniem i Włochami. W czasie jednej z nich, do Wiednia, S. została na krótko zatrzymana na granicy. Po wyparciu wojsk rosyjskich w r. 1917 wróciła do Lwowa i tam przez jakiś czas przebywała w sanatorium dr. Majewskiego, udając przed policją chorobę psychiczną. W r. 1918 S. przekazała «Bibliotekę hr. Skarbków» Ossolineum.

Po powrocie męża z emigracji mieszkanie Skarbków przy ul. Dwernickiego 11 stało się placówką konspirującą przeciw władzom austriackim. W czasie obrony Lwowa S. wspierała finansowo werbunek żołnierzy ochotników. We wrześniu 1919 działała w Komitecie Kwesty «Ratujcie Dzieci». Na rzecz Polaków inwalidów z okresu pierwszej wojny światowej wraz z mężem ofiarowała w r. 1919 dwa majątki: Nikłowice i Orchowice. W t.r. Skarbkowie sprzedali Tow. Gospodarskiemu Wschodniej Małopolski obszar dworski z ogrodem i pałac w Beńkowej Wiszni (powstały tam zakłady ogrodnicze, szkoła dla młodzieży oraz fabryka konserw) i przenieśli się do dworku w Podhajczykach. Na tle sprzedaży Beńkowej Wiszni, nazwanej przez nowych właścicieli Fredrowem, doszło do konfliktu z rodziną Fredrów, która o fakcie tym dowiedziała się z gazet i której nie udało się odkupić majątku od Towarzystwa. Przekazany Uniwersytetowi im. Jana Kazimierza 16 I 1922 dom przy ul. Słodowej 10 dla niezamożnych studentów medycyny Polaków został nazwany «Domem Medyków im. Aleksandra i Felicji Skarbków». Śmierć męża (31 V 1922) była dla S-ej dużym ciosem. Ciężar zarządzania majątkami okazał się dla niej za duży. Z winy nieuczciwych plenipotentów i adwokatów wpadła w olbrzymie długi i liczne procesy sądowe. Znaczna część majątku została rozkradziona. Z kłopotów finansowych wyciągnął ją dopiero płk Ryszard Waniczek, który w r. 1931 został administratorem zadłużonych majątków.

W okresie międzywojennym S. działała w Tow. Przyjaciół Francji we Lwowie (w r. 1921 została przewodniczącą oddziału). Na początku l. dwudziestych zaprzyjaźniła się serdecznie z literatką francuską R. Bailly, która zafascynowana Polską i jej historią rokrocznie przyjeżdżała do S-ej. Do francuskich przyjaciół S-ej należał też pisarz P. Cazin. Jej aktywność społeczna z tego czasu wyrażała się również w przynależności do Polskiego Czerwonego Krzyża, Polskiego Komitetu Opieki nad Dzieckiem (była członkiem honorowym), Polskiego Tow. Tatrzańskiego. W czerwcu 1938 przewodniczyła Komitetowi Obywatelskiemu «Zlotu Sokolego Dzielnicy Małopolskiej», którego celem było uczczenie 20-tej rocznicy obrony Lwowa.

W r. 1939, po wybuchu drugiej wojny światowej, kiedy S. dowiedziała się, że jest poszukiwana przez władze radzieckie, pospiesznie przeprawiła się na drugi brzeg Sanu, dźwigając «żółtą wsypę do poduszki, w której ulokowała cały swój dobytek». W grudniu 1939 znalazła się w Krakowie, w domu swojego plenipotenta. U Waniczków spędziła okupację niemiecką i mieszkała tam do śmierci. Była zdana na łaskę przyjaciół i krewnych z zagranicy. W Polsce Ludowej, w wyniku interwencji Marii z Paygertów Bobrzyńskiej u premiera Józefa Cyrankiewicza (1958 ?), otrzymywała rentę dla zasłużonych. W ostatnich latach życia nie chciała pisać wspomnień, a przechowywane w Bibliotece Jagiellońskiej i w Bibliotece Ossolineum maszynopisy: Z opowiadań i ze wspomnień Felicji Skarbkowej. Niedoszłe pamiętniki… zredagowane przez M. Bobrzyńską na podstawie rozmów ze S-ą, nie zostały przez nią autoryzowane (złożony przez nią wcześniej do Ossolineum we Lwowie pamiętnik z l. 1914–23 zaginął). S. zmarła 29 XI 1963 w Krakowie, została pochowana 3 XII t.r. w grobowcu rodziny Ebersów na cmentarzu Rakowickim. Była odznaczona Krzyżem Obrony Lwowa z r. 1918–19 i Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta (1923) oraz francuskim Médaille de la Reconaissance Française (1921).

Małżeństwa S-ej z Andrzejem Maksymilianem Fredrą i Aleksandrem Skarbkiem były bezdzietne.

 

Portrety S-ej, pędzla M. Wodzickiej i G. Gajewskiej, w posiadaniu rodziny Serwatowskich w W.; Popiersie S-ej z ok. 1897 r., dłuta Mieczysława Zawiejskiego, znajdowało się przed II wojną światową w Domu Medyków we Lw.; Fot. S-ej w Mater. Red. PSB; – Estreicher, Bibliografia Polska XIX stulecia, VII (Andrzej Maksymilian Fredro); Słown. Geogr. (Laszki Zawiązane); Borkowski, Almanach, s. 852; Żychliński, XV 141, XVII 93, XXV 101, 116; – Aftanazy R., Materiały do dziejów rezydencji, W. 1991 VIII; Florkowska-Frančić H., Między Lozanną, Fryburgiem i Vevey, Kr. 1997; Łongiewska A., Korespondencja Paul Cazina z Felicją Skarbkową z lat 1928–1960, „Ze skarbca kultury” 1977 z. 22 s. 73–164; taż, Korespondencja Rosy Bailly z Felicją Skarbkową z lat 1946–1959, tamże 1970 z. 21 s. 88–91; Rolnik. 1867–1937, Lw. 1938 s. 72; Triller E., Losy archiwum rodzinnego Fredrów z Beńkowej Wiszni, „Ze skarbca kultury” 1978 z. 30 s. 149–50, 153–7, 160; – Bailly R., Au coeur de la Pologne. Petites villes, châteaux, campagnes, Paris 1936 s. 176, 177; taż, Polka ze Lwowa: hrabina Felicja Skarbkową, przeł. T. Terlecki, „Wiadomości” (Londyn) 1964 nr 959/960; Bogdanowicz M. Rosco, Wspomnienia, Kr. 1959 I 90–2; Chajes W., Semper fidelis. Pamiętnik Polaka wyznania mojżeszowego z lat 1926–1939, Wyd. P. Pierzchała, Kr. 1997; Chłędowski K., Pamiętniki, Wr. 1951 I 224; Fredro i Fredrusie, Oprac. B. Zakrzewski, Wr. 1974; Kirkor-Kiedroniowa z Grabskich Z., Wspomnienia, Oprac. A. Szklarska-Lohmannowa, Kr. 1989 III; Kronika Uniwersyteu Jana Kazimierza we Lwowie za r. akad. 1921/22, Lw. 1922 s. 40; Sprawozdanie Powiatowego Komitetu Narodowego w Rudkach za lata 1909–1911, Lw. 1912 s. 20, 22, 32, 40; Siedlecki A. Grzymała, Na orbicie Melpomeny, W. 1966 s. 21, 31; Szematyzmy Król. Galicji za l. 1905–8; Szembekowa z Fredrów M., Niegdyś… Wspomnienia moje o Aleksandrze Fredrze, Lw. 1927 s. 96–7; Szeptycka z Fredrów Z., Wspomnienia z lat ubiegłych, Wr. 1967 s. 297–8, 313, 315; – „Tyg. Powsz.” 1964 nr 3, 7; – B. Jag.: rkp. 9812 III (Z opowiadań i ze wspomnień Felicji Skarbkowej. Niedoszłe pamiętniki…, Kr. 1 III 1959, fot. S-ej z okresu młodości); B. Ossol.: rkp. 194/78 (życiorys S-ej pióra E. Triller), 7183 II; B. PAN w Kr.: rkp. 4056 k. 116, rkp. 7785 t. 6 (Materiały J. Zielińskiego); Mater. Red. PSB: Życiorysy S-ej oprac. przez Eugenię Triller z Wr. i Jana Serwatowskiego z W., Życiorys do Okólnika 124/S przysłanego 27 VI 47, klepsydra S-ej; Arch. rodzinnne Szeptyckich w W.: Listy Zofii z Fredrów Szeptyckiej 1885–1904, (mszp.) s. 153, 154, 303; – Notatki i listy S-ej ze zbiorów Heleny z Waniczków Wereszyckiej z Kr. w posiadaniu autorki.

Elżbieta Orman

 

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Romuald Starkel

1850-02-06 - 1888-03-19
pedagog
 

Jadwiga Pini-Suchodolska

1901-01-20 - 1976-07-02
historyk teatru
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.