INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Helena (Halszka) Szołdrska      Helena Szołdrska, wizerunek na podstawie fotografii.

Helena (Halszka) Szołdrska  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szołdrska Helena (Halszka), pseud.: Halszka, (HS), S. Halińska, Wanda (1909–1992), archeolog, historyk, pisarka, dziennikarka.

Ur. 11 VII w Starym Sielcu (pow. rawicki) w rodzinie ziemiańskiej, była wnuczką Jana Szołdrskiego (1851–1927), członka Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk i Tow. Rolniczego Poznańsko-Szamotulskiego, oraz Zdzisława Czartoryskiego (zob.), córką Elżbiety Marii Heleny z Czartoryskich (1885–1970) oraz Jana (1881–1939), doktora ekonomii, sekretarza Centralnego Tow. Gospodarczego w W. Ks. Pozn., członka Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk, współtwórcy i sekretarza Związku Polskich Kawalerów Maltańskich, prezesa Związku Ziemian pow. kościańskiego i członka zarządu ogólnopolskiego Związku Ziemian w Warszawie, rozstrzelanego przez Niemców 23 X na rynku w Kościanie. Miała dwóch młodszych braci zmarłych w dzieciństwie: Mirosława (1920–1926) i Kazimierza (1921–1926).

S. pobierała nauki w szkołach prowadzonych przez Zgromadzenie Najświętszego Serca Jezusa Sacré Coeur: przyklasztornej w Polskiej Wsi (pow. poznański) oraz gimnazjum przy Zakł. Naukowo-Wychowawczym w Zbylitowskiej Górze (pow. tarnowski), gdzie w r. 1929 zdała maturę typu humanistycznego. W zimie 1929/30 przebywała na kursach dokształcających w San Remo. Po powrocie pomagała rodzicom w majątku Stary Gołębin (pow. kościański), a w okolicznych świetlicach wiejskich organizowała zajęcia edukacyjne dla dzieci oraz przedstawienia z własnym udziałem; pisała też bajki dla dzieci do czasopism. W l. 1936–8 studiowała w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie i była w tym czasie korespondentką „Dziennika Poznańskiego” oraz wileńskiego „Słowa”. Należała do Aeroklubu Warszawskiego (pasjonowała się lotnictwem i szybownictwem) i opublikowała na ten temat książkę dla młodzieży o pilocie Stanisławie Skarżyńskim pt. W ogniu i w locie. Powieść biograficzna (P. 1936). W poł. l. trzydziestych została przyjęta do Związku Zawodowego Literatów Polskich.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. służyła S. w Sztabie Lotniczym Armii «Poznań», którego szefem był Adam Kurowski (pseud. Artur). Od 21 IX t.r. uczestniczyła w obronie Warszawy i 23 IX została ranna; leczyła się do 5 XII w wojskowym Szpitalu Maltańskim. Podczas zimy 1939/40 przebywała w majątkach zaprzyjaźnionych ziemian, po czym w r. 1940 wróciła do Warszawy, gdzie utrzymywała się z lekcji języków angielskiego i francuskiego oraz korepetycji z historii i literatury polskiej. Wprowadzona przez Bernarda Adameckiego (pseud. Dyrektor, Grabiec), podjęła w r. 1942 pracę w Komendzie Głównej AK, w Sztabie Wydz. Lotniczego, gdzie została łączniczką ds. wewnętrzno-organizacyjnych i sekretarką. Latem 1943 przeszła do wydzielonego z Wydz. Lotniczego Działu Operacyjno-Taktycznego, dowodzonego przez Kurowskiego. W powstaniu warszawskim 1944 r. uczestniczyła jako łączniczka Komendy Głównej Lotnictwa. Dwukrotnie (13 VII i 1 X t.r.) była odznaczona Krzyżem Walecznych. Po upadku powstania wyszła z miasta z ludnością cywilną i została umieszczona w obozie przejściowym w Pruszkowie. Wkrótce potem uciekła z transportu kolejowego i zamieszkała w Krakowie. Uczęszczała tam przez jeden trymestr na zajęcia z prehistorii i historii na tajnym UJ i nadal udzielała lekcji języków obcych.

Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej przeniosła się S. w r. 1945 do Poznania i w celu kontynuacji studiów zdała 26 V t.r. egzamin wstępny z prehistorii na Wydz. Humanistycznym Uniw. Pozn. Jednocześnie już 10 VI rektor Stefan Dąbrowski zatrudnił ją do zbierania materiałów o stratach wojennych uczelni i powierzył stanowisko sekretarki działu szkód. W październiku 1946 zrezygnowała S. z tej pracy i wróciła do Warszawy. Uczyła języka angielskiego w Samorządowym Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym (od r. 1949 Koedukacyjna Ogólnokształcąca Szkoła Stopnia Licealnego i Podstawowego Tow. Przyjaciół Dzieci) w podwarszawskich Włochach (od r. 1951 w granicach Warszawy). Współpracowała z prasą ruchu ludowego, organem PSL „Gazetą Ludową”, a następnie z ukazującą się w l. 1948–9 „Niedzielą na Wsi”, tygodniowym dodatkiem ilustrowanym do organu Stronnictwa Ludowego „Dziennik Ludowy”. Publikowała też w „Życiu Warszawy” i „Przeglądzie Archeologicznym”. Ogłosiła broszurę wspomnieniową Prof. dr Stefan Dąbrowski (31 I 1887 23 III 1947) (P. 1947) oraz książkę Walka z kulturą polską. Uniwersytet Poznański podczas okupacji (P. 1948). W r. 1947 wstąpiła do Związku Bojowników z Faszyzmem i Najazdem Hitlerowskim o Niepodległość i Demokrację (w r. 1949 włączony do ZBoWiD). Dn. 15 XII 1950 uzyskała na Uniw. Pozn. magisterium z filozofii w zakresie antropologii, etnografii z etnologią i prehistorii na podstawie pracy Zagadnienie grobów wczesnohistorycznych na Pomorzu Zachodnim, której promotorem był Józef Kostrzewski. W r. 1951 pozbawiono ją etatu w szkole i możliwości publikacji artykułów; odtąd utrzymywała się ponownie z prywatnych lekcji języków angielskiego i francuskiego, a dzięki Kostrzewskiemu pracowała przy wykopaliskach archeologicznych, m.in. w Biskupinie, na Górze Zamkowej w Cieszynie i na wyspie Wolin. W l. 1961–7 była lektorką języka angielskiego w warszawskich spółdzielniach «Wspólna Sprawa» i «Lingwista» (w r. 1963 w warszawskim British Council zdała egzamin kwalifikacyjny z języka angielskiego). Od r. 1963 prowadziła Sekcję Historyczną w warszawskim Klubie Inteligencji Katolickiej. Wydała uzupełnioną zbeletryzowaną biografię Skarżyńskiego pt. Zew przestrzeni. Dzieje pilota Stanisława Skarżyńskiego (W. 1963) oraz powieści historyczne dla młodzieży, których akcja toczy się w 1. poł. X w. na terenach późniejszego państwa polskiego: W wolińskiej strażnicy (Gdynia 1965) i Wędrowcy mimo woli (Gdynia 1968), obie z przedmowami Kostrzewskiego. Pisała też do czasopism: „Słowo Powszechne”, „Więź”, „Wojskowy Przegląd Lotniczy”, „Wojskowy Przegląd Historyczny” i „Z otchłani wieków”. Od r. 1967 prowadziła zajęcia na ATK z archeologii polskiej, a od r. 1968 również z języka angielskiego. W r. 1974 wróciła do pracy lektorki w spółdzielniach «Wspólna Sprawa» i «Lingwista» i była w nich zatrudniona do r. 1976.

Dn. 30 VI 1978 na Wydz. Historycznym Uniw. Warsz. obroniła S. pracę doktorską Obraz kultury materialnej epoki wczesnopiastowskiej w kształtowaniu współczesnej świadomości historycznej, napisaną pod kierunkiem Jerzego Gąssowskiego; opublikowała ją pt. Polska wczesnodziejowa. Wizja literacka i fakty naukowe (Wr. 1979 [1980]). W r. 1980 zaangażowała się w działanie w NSZZ „Solidarność”. Opublikowała monografię Lotnictwo podziemia czyli dzieje Wydziału Lotniczego KG AK (W. 1986). Jako miłośniczka wspinaczki często wyjeżdżała w Tatry i Alpy, należała do Klubu Wysokogórskiego w Poznaniu. Zmarła 28 XI 1992 w Warszawie, została pochowana 10 XII w grobie matki na cmentarzu Junikowskim w Poznaniu. Przez władze RP na uchodźstwie była odznaczona czterokrotnie Medalem Wojska, a także Krzyżem AK i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, natomiast przez władze PRL Krzyżem Partyzanckim, Medalem za Warszawę 1939–1945 i Warszawskim Krzyżem Powstańczym.

S. nie założyła rodziny.

W r. 1998 Wydawnictwo Naukowe UAM opublikowało opracowaną przez Andrzeja Glassa ostatnią pracę naukową S-iej pt. Lotnictwo Armii Krajowej (P.).

 

Enc. powstania warsz., VI; Słown. pseudonimów, IV; Trzaska F., Sylwetki członków Koła Komendy Głównej Armii Krajowej ŚZŻAK, W. 2003 (błędna data śmierci, fot.); – Internet: www.wielcy.pl (Wielka genealogia Minakowskiego); – Działalność naukowa Akademii Teologii Katolickiej, W. 1971 s. 16, 304; Frančić M., „Latający uniwersytet” w latach okupacji, w: Ne cedat akademia. Kartki z dziejów tajnego nauczania na Uniwersytecie Jagiellońskim 1939–1945, Kr. 1975; Friszke A., Oaza na Kopernika. Klub Inteligencji Katolickiej 1956–1989, W. 1997; Klub Wysokogórski w Poznaniu 1950–2000, P. 2000 s. 214; Kronika Uniwersytetu Poznańskiego za lata akademickie 1945–1954/55, P. 1955; Ney-Krwawicz M., Komenda Główna Armii Krajowej 1939–1945, W. 1990; [Rec. Polski wczesnodziejowej...]: „Fakty” 1981 nr 13 (P. Kuncewicz); Schramm T., Uniwersytet Poznański w latach 1945–1956, w: Alma Mater Posnaniensis. W 80. rocznicę utworzenia Uniwersytetu w Poznaniu, P. 1999 s. 212; Wiśniewski A., Czy to Halszka Szołdrska nadała bazie lotniczej AK nazwę „Łużyce”?, „Zesz. Łużyckie” T. 30: 2000 s. 34–9; Ze strachem pod rękę i śmiercią u boku… Wielkopolanki w konspiracji 1939–1945, P. 2006 (fot.); Ziemiaństwo wielkopolskie. W kręgu arystokracji, P. 2004; – Leitgeber S., O życiu towarzyskim w Wielkopolsce w XIX i XX wieku. Jak je pamiętam, P. 2001 (błędny rok śmierci); – „Gaz. Wyborcza” (dod. stoł.) 2004 nr 280 (E. M. Ceysinger, fot.), „Głos Wpol.” 1991 nr 185 (wywiad z S-ą); „Nowe Książki” 1969 nr 19 s. 1309; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Głos Wpol.” 1992 nr 287–288, 290, 293, „Pam. Tow. Miłośników Ziemi Kościańskiej” [T. 9]: 1993–5 [2000] (R. W. Schramm, fot.), „Więź” 1993 nr 2, „Życie Warszawy” 1992 nr 286, 288–289; – AP w P.: Sąd Grodzki w P. 1945–50, sygn. 2313 (wniosek S-iej o przywrócenie posiadania nieruchomości); Arch. UAM: sygn. 144/1477, 160/1783 (teczki personalne); B. Jag.: rkp. 11687 III k. 29–30 (koresp. Marii Zamojskiej), rkp. Przyb. 112/90 t. 8 (koresp. Hanny Malewskiej); B. Pozn. Tow. Przyjaciół Nauk w P.: rkp. 1713 k. 94–7 (listy do K. Sosnowskiego), rkp. 1853 cz. I k. 196 (S. Leitgeber, Pożegnania i wspomnienia), rkp. 1906/2 k. 191 (tenże, Materiały do dziejów ziemiaństwa polskiego i niemieckiego); B. Raczyńskich: rkp. 2313/XI k. 411, 413–14 (Biogramy nieopublikowane w Wpol. Słown. Biogr., dot. ojca), rkp. 4231 k. 301 (Mater. S. Leitgebera, Wygasły kościański ród. Hrabiowie Szołdrscy); B. UAM: sygn. 3681/2 k. 147 (S. Leitgeber, Artykuły i felietony. Biogramy), sygn. 3744 k. 1–3 (Mater. dot. rodzin ziemiańskich), sygn. 3874/3.13 k. 53 (S. Leitgeber, Felietony); – Mater. Red. PSB: Biogram ojca S-iej autorstwa A. Hinc, koresp. z r. 2003 Sławomira Leitgebera z Puszczykowa; – Informacje z Arch. Uniw. Warsz. dot. akt doktorskich S-iej (sygn. WH-dr 2449).

Alina Hinc

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

czasopismo "Słowo" (Wilno, dziennik), kampania wrześniowa 1939, powstanie warszawskie 1944, Cmentarz Junikowski w Poznaniu, Związek Zawodowy Literatów Polskich, rodzeństwo - 2 braci (osób zm. od 1901), nauczanie języków obcych, Krzyż Partyzancki, uniwersytet w Poznaniu, publikacje prasowe, Krzyż Walecznych x2, Krzyż Armii Krajowej, Klub Wysokogórski, powieści historyczne, obrona Warszawy 1939, obóz przejściowy w Pruszkowie, pasja do lotnictwa, ucieczka z transportu obozowego, ojciec - ofiara zbrodni niemieckiej, NSZZ "Solidarność", czasopismo "Dziennik Poznański", Warszawski Krzyż Powstańczy, czasopismo "Gazeta Ludowa", Związek Bojowników z Faszyzmem i Najeźdźcą Hitlerowskim o Niepodległość i Demokrację, Klub Inteligencji Katolickiej w Warszawie, Medal za Warszawę 1939-1945, Aeroklub Warszawski, działalność oświatowa na wsi, korespondencje prasowe, Komenda Główna Armii Krajowej, twórczość literacka (zmarli 1976-2000), doktorat z historii Polski, Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (rząd na uchodźstwie), rana w boju (kampania wrześniowa), nauczanie w gimnazjum, czasopismo "Przegląd Archeologiczny", książki dla młodzieży, wycieczki w Tatry, Wyższa Szkoła Dziennikarstwa w Warszawie, okupacja hitlerowska Warszawy, praca lektora języka angielskiego, zamiłowanie do wspinaczki wysokogórskiej, czasopismo "Życie Warszawy", twórczość powieściowa (zmarli od 1951), brak rodziny (osoby zm. od 1951), pochodzenie ziemiańskie (zmarli 1951-2000)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Stefan Żeromski

1864-10-14 - 1925-11-20
powieściopisarz
 

Kazimierz Władysław Bartel

1882-03-03 - 1941-07-26
matematyk
 

Zygmunt Turkow

1896-11-06 - 1970-01-20
aktor filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Narutowicz

1862-09-02 - 1932-12-21
prawnik
 

Ludwik Sitowski

1880-03-29 - 1947-11-20
zoolog
 

Adam Rapacki

1909-12-24 - 1970-10-10
polityk w PRL
 

Zygmunt Michał Sułowski

1920-05-02 - 1995-02-12
historyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.