INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Nikodem Kłosowski  

 
 
1904-03-26 - 1959-11-26
Biogram został opublikowany w latach 1967-1968 w XIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kłosowski Józef Nikodem, krypt. i pseud. J. K., K. J., jnk., Lemiesz (1904–1959), działacz ludowy, pisarz i publicysta. Ur. 26 III w Krasnymstawie w woj. lubelskim, w środowisku robotniczo-chłopskim, syn Jana i Marii z Witkowskich. Maturę gimnazjum humanistycznego uzyskał w Krasnymstawie w r. 1921. W l. 1923–4 studiował na UJ polonistykę i historię sztuki. W r. 1925 rozpoczął pracę nauczycielską w szkole powszechnej, a następnie w Publicznej Szkole Rolniczej w Krasnymstawie i na Uniwersytecie Ludowym. Był działaczem Związku Młodzieży Wiejskiej R. P. «Wici» i Stronnictwa Ludowego. W l. 1930–1 pełnił funkcję kierownika literackiego dwutygodnika „Wieś Krasnystawska”. W l. 1938–9 kontynuował studia na Katolickim Uniw. Lubelskim. Od listopada 1939 r. uczył języka polskiego i historii w gimnazjum konspiracyjnym.

W r. 1940 wstąpił do Chłopskiej Straży (Chłostra), której nazwę zmieniono w r. 1942 na Bataliony Chłopskie (BCh); w r. 1942 zbiegł z obawy przed aresztowaniem do partyzantki i redagował konspiracyjne pisma BCh i «Rocha» (kryptonim ruchu ludowego). W r. 1943 był szefem prasy i wydawnictw w Sztabie Okręgu Lubelskiego BCh oraz prezesem powiatowego zarządu «Rocha» (do 27 III 1944). K. redagował pismo „Chłopski Znak” (kwiecień 1943 – marzec 1944) oraz był współredaktorem „Wyzwolenia”, wspólnego wydawnictwa BCh i Armii Krajowej (AK) w obwodzie krasnystawskim. Wydawał on nadto miesięcznik dla dzieci, pt. „Kukułka”, będący dodatkiem do „Wyzwolenia”. W tym czasie skupił K. wokół siebie grupę pisarzy chłopskich pod nazwą «Wieś Tworząca» i wydał dwa numery pisma pod tym samym tytułem. Pracował K. ponadto w organizacji politycznej «Orka» obejmującej inteligencję ludową w ośrodkach miejskich i w marcu 1944 r. ogłosił pierwszy numer organu tego zrzeszenia pt. „Orka”. W podjętej wiosną 1944 r. akcji scaleniowej BCh i AK reprezentował K. dążenie do całkowitego zjednoczenia i poddania BCh kierownictwu wojskowemu AK. K. ponadto propagował myśl stworzenia podziemnego teatru ludowego, zorganizował pierwszy zespół «Teatru dzieci Rocha». Był inicjatorem powstałego wiosną 1944 r. Instytutu Oświaty i Kultury Wsi i gdy w kwietniu t. r. władze okręgowe BCh zadecydowały powierzenie kierownictwa instytutu innemu działaczowi (pseud. Halny), K. na znak protestu złożył rezygnację z funkcji naczelnego redaktora wszystkich pism wychodzących w okręgu.

Po wyzwoleniu K. uczył w gimnazjum w Krasnymstawie, a następnie w l. 1945–50 był naczelnikiem Wojewódzkiego Wydziału Kultury i Sztuki w Lublinie. W l. 1945–6 założył i redagował dwutygodnik „Zdrój”. W r. 1950 ze względu na stan zdrowia przeszedł w stan spoczynku i zajął się wyłącznie działalnością pisarską. Był członkiem i pierwszym prezesem oddziału lubelskiego Związku Literatów Polskich. W l. 1947 i 1959 otrzymał za twórczość literacką nagrodę Wojewódzkiej Rady Narodowej, a w 1956 i 1959 Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie. Żonaty był z Zofią z Samborskich. Był odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł w Lublinie 26 XI 1959 r., pochowany w Krasnymstawie.

Twórczość literacką rozpoczął K. utworami dla dzieci i młodzieży. Kolejno ukazały się: Przeklęte miasto. Baśnie i legendy (1927), Moje dzieciństwo (1929) i Dziewanna (1931). W latach następnych przeszedł do powieści współczesnej, wydając Tańczącą karczmę (1933), Uroczysko (1937) oraz zbiór opowiadań Zbrodnia Ewy Orskiej (1935). Po wojnie szereg powieści K-ego otwiera Jarzmo (1947), powieść, która zresztą, podobnie jak Tańcząca karczma, ma charakter autobiograficzny. W Jarzmie ukazał K. obraz życia wsi krasnystawskiej w czasie okupacji hitlerowskiej, jej uczestnictwo w zbrojnym ruchu oporu, funkcjonowanie i rolę prasy podziemnej, zwłaszcza kręgu „Chłopskiego Znaku”, „Wyzwolenia” i „Wsi Tworzącej”. W podobnym klimacie rozgrywa się akcja powieści Mgła (1948), która ukazuje solidarność społeczności wiejskiej wobec najeźdźcy. Do twórczości dla młodzieży wrócił K. w Sercu w lipowym drewnie (1948). Następnie ukazała się powieść Walka z Aniołem (1949), a po kilkuletniej przerwie Czarna wiosna (1953), Gwiazdy nad polaną (1955) oraz Ziemia bez skarg (1956), które odtwarzają życie przedwojennej wsi polskiej, jej walkę z okupantem oraz wyzwolenie. Ostatnią powieścią, jaka ukazała się za życia K-go, było Berło (1958) (poświęcone walce lekarza z małomiasteczkowym zacofaniem). Śmierć K-ego przerwała pracę nad powieścią Bankiet, której fragmenty opublikował w prasie. W rękopisie, oprócz drobnych utworów, pozostawił K. dramat Jawnogrzesznica, napisany ok. 1930 r. Twórczość K-ego, tematycznie związana zawsze z życiem wsi lubelskiej, bliska była reymontowskim tradycjom w ukazywaniu środowiska chłopskiego. Postacie jego utworów, mocno osadzone w realiach życia codziennego, bywały jednak czasem schematyczne, przemawiały językiem publicystycznym. Krytyka zarzucała również powieściom K-ego dydaktyczne i tendencyjne uproszczenia. Opowiadania, fragmenty powieści oraz liczne artykuły i recenzje drukował K. w „Dzienniku Ludowym” (W.), „Dzienniku Poznańskim” (P.), „Dziś i Jutro” (W.), „Epoce” (W.), „Kamenie” (Chełm Lubelski), „Kulturze i Życiu” (L.), „Teatrze Ludowym” (W.), „Warszawie” (W.), „Zdroju” (L.). Umieszczał też K. utwory we wspomnianych pismach konspiracyjnych oraz w prasie ruchu ludowego.

 

Starnawski J., Bibliografia literacka Lubelszczyzny 1944–1954, „Kamena” 1954 nr 1–3; tenże, Bibliografia literacka Lubelszczyzny 22 VIII 1954 – 31 XII 1957, Dod. do „Kameny” 1957 nr 23–4; Słow. Pisarzy; Zwolakiewicz H., Etnografowie regionaliści w badaniach ludowej kultury Lubelszczyzny. Studia i Materiały Lubelskie. Etnografia 1. L. 1962 s. 29–30; Łuszczuk-Markowa E., J. N. K., Kalendarz Lubelski 1966, L. 1965 s. 43–6; Golka B., Prasa konspiracyjna „Rocha” 1939–1944, 1960 (fot.); – Kłak T., Notatki o K-m, „Kamena” 1960 nr 5; tenże, Pamięci pisarza, „Kamena” 1959 nr 22 (fot.); Szczawiej J., Owoc dobrego z złego, W. 1959 s. 87–102; [Tomaszewska A.]. Laureaci nagród m. Lublina, „Sztandar Ludu” 1956 nr 297; – Źródła i materiały do dziejów ruchu oporu na Lubelszczyźnie. T. II: Bataliony Chłopskie na Lubelszczyźnie (1940–1944), Wstęp i oprac. Z. Mańkowski, J. Markiewicz, J. Naumiuk, L. 1962; – Autobiografia K-ego oraz informacje żony Zofii Kłosowskiej.

Tadeusz Kłak

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.