INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Henryk Antoni Stattler  

 
 
1834-06-03 - 1877-05-26
 
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stattler Henryk Antoni (1834–1877), rzeźbiarz.

Ur. 3 VI w Krakowie, był synem Wojciecha Kornelego (zob.), bratem m.in. Juliusza (zob.).

S. uczył się w domu, w pracowni ojca, a w l. szk. 1844/5–1851/2 w kierowanej przez niego krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (SSP). W r. 1849 uzyskał tamże nagrodę za pracę malarską. T.r. wyrzeźbił popiersie gen. Józefa Chłopickiego, które w r. 1850 zostało odlane w brązie w berlińskiej pracowni C. Fischera i wystawione w styczniu 1851 w Paryżu (egzemplarze w Muz. Historycznym M. Krakowa i Muz. Narodowym w Warszawie, MNW). Z ok. r. 1849 pochodzi też marmurowa głowa Chłopickiego (MNW). Rzeźbił również S. medaliony portretowe, m.in. w r. 1849 profesora UJ Wincentego Pola (brąz, w MNW i Muz. Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, Muz. Liter.). Po wielkim pożarze Krakowa (18 VII 1850), dla upamiętnienia ofiarności dobroczyńców, wykonał w r. 1851 medal z wyobrażeniem Samarytanina podnoszącego chorego; władze austriackie, dopatrując się w medalu treści patriotycznych, nakazały publicznie go przetopić. Na krótko przeniósł się S. do Warszawy, gdzie pracował nad podobizną Andrzeja Zamoyskiego (głowa brązowa, 1851, Muz. Narod. w Kr.) Po otrzymaniu na ok. dwa lata stypendium cesarza Austrii, Franciszka Józefa I, udał się w r. 1852 do Rzymu na dalsze studia w Akad. św. Łukasza; zamieszkał tam z rodzicami i rodzeństwem. Dzięki protekcji rodziny Czartoryskich, wyrobionej mu przez ojca, otworzył w r.n. własną pracownię rzeźbiarską (obok malarskiej pracowni ojca, zapewne przy via del Babuino 22), chętnie odwiedzaną przez znanych twórców, m.in. J. F. Overbecka i P. v. Corneliusa. Ojciec zapewnił mu także poparcie innych rodzin arystokratycznych, m.in. Potockich i Sapiehów. W związku z wykonywanymi pracami S. dużo podróżował, m.in. w grudniu 1854 z listem polecającym od ojca zgłosił się w Paryżu do Mickiewicza, w celu wykonania biustu poety (ukończony w r. 1857). Rzeźbił przede wszystkim popiersia, m.in. marmurowe: Eustachego Sanguszki (1853, Muz. Zamku w Łańcucie), Eleonory Karnickiej i Piotra Moszyńskiego (1853, oba w Muz. UJ) oraz biust kobiecy (1853, Muz. Górnośląskie w Bytomiu), a także medaliony portretowe, m.in. abp. Jana Pawła Woronicza (1852, MNW), Andrzeja Zamoyskiego (marmur, 1853, MNW), ks. Hieronima Kajsiewicza (gips, 1854, kościół della Resurrezione di nostre Signore Gesů Cristo w Rzymie i B. Pol. w Paryżu). Wykonał również kompozycję na postumencie ozdobionym płaskorzeźbami Dwunastoletni Chrystus wśród doktorów (marmur, 1853) oraz płaskorzeźbę w obramieniu z girlandy róż i lilii Madonna z Dzieciątkiem, ofiarowaną papieżowi Piusowi IX (w r. 1855 nagrodzona przez niego złotym medalem, znajdowała się w Muz. Gregoriańskim w Rzymie, obecnie zaginiona). Na zamówienie Potockich wykuł w marmurze: posąg Ecce Homo, płaskorzeźbę Chrystus upadający pod krzyżem oraz parę siedzących aniołów (zachowały się repliki przywiezione w r. 1859 do kościoła w Wilanowie koło Warszawy; pierwowzory, transportowane drogą morską, uległy zniszczeniu podczas katastrofy statku). Przed r. 1855 powstał sarkofag do kaplicy zamkowej w Krasiczynie z postacią Zofii Sapieżanki na łożu śmierci (marmur, zniszczony podczas drugiej wojny światowej), a w r. 1856 pomnik grobowy Marii Czartoryskiej, żony Konstantego, w Weinhaus pod Wiedniem; był to wielofigurowy monument, na cokole ozdobionym płaskorzeźbami z alegoriami trzech Miłości: Macierzyńskiej, Bliźniego i Sztuki.

W r. 1857 wyjechał S. na krótko do Warszawy, gdzie wziął udział w konkursie na pomnik ks. Augustyna Kordeckiego (monument, wykonany t.r., odlany w brązie w r. 1859, obecnie na bastionie południowym wałów klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie). W r. 1857 wykuł w białym marmurze posąg Mickiewicza, zapewne w związku ze staraniami o postawienie pomnika poety w Wilnie; w r. 1912 był on w posiadaniu Leopolda Kronenberga w Wieńcu koło Włocławka (zniszczony przez Niemców w r. 1939). Przed r. 1858 wyrzeźbił kilka posągów Madonny «w sukmanie wieśniaczki mazowieckiej», z których jeden umieszczono w r. 1871 na górze Maryikalnis w dawnym pow. mariampolskim. W r. 1858 wykonał popiersie Jadwigi Łuszczewskiej-Deotymy (marmur, Muz. Liter.) oraz zaprojektował medalion z wizerunkiem malarza Franciszka Lekszyckiego do wystroju sali w siedzibie Tow. Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP) w Warszawie. W r.n. wykuł płaskorzeźbiony marmurowy nagrobek zmarłej w więzieniu austriackim Anny Różyckiej i jej trzech siostrzenic: Marii, Celiny i Julii Zakaszewskich (zachowane w kościele Franciszkanów w Kr.) oraz marmurowe popiersie Mickiewicza (MNW), a w r. 1860 popiersie Franciszka Wężyka (gips, Muz. Narod. w Kr.). Pod koniec r. 1860 opuścił Rzym i przeniósł się do Warszawy, gdzie zamieszkał na Pradze, przy ul. Aleksandryjskiej 184a; w r.n. otworzył pracownię w Hotelu Europejskim.

W okresie warszawskim powstały m.in. popiersia: Elżbiety Krasińskiej (marmur, 1861, Muz. Okręgowe w Częstochowie), abp. Antoniego Fijałkowskiego (1861–2), bp. Jana Dekerta (odlew w brązie, 1862, na pomniku nagrobnym na cmentarzu Powązkowskim), Kazimierza Brodzińskiego (marmur, 1863, MNW), alegoryczna kompozycja Niewinność (marmur, 1864, tamże) oraz dwa kamienne epitafia do katedry św. Jana w Warszawie: bp. Dekerta i jego ojca Jana, burmistrza (oba z portretami wykonanymi przez Ksawerego Kaniewskiego, zniszczone w r. 1944). W r. 1864, przez kilka miesięcy, przebywał S. w Moskwie. Po powrocie do Warszawy nadal wykonywał popiersia portretowe, m.in. w r. 1869 powtórzył podobiznę Wężyka, tym razem w marmurze (gmach PAU w Kr.). W r. 1872 odwiedził Kraków. T.r. wykonał biusty Adama Potockiego (gips, do drugiej wojny światowej w zbiorach PAU w Kr., zaginiony), Joachima Lelewela (marmur, zachowany tamże) oraz Jana Matejki (marmur, Muz. Narod. w P.). Do najpóźniejszych dzieł S-a należy gipsowe popiersie arcyks. Rudolfa Habsburga z r. 1875, znajdujące się w Muz. UJ.

S. pokazywał swoje rzeźby na wystawach w Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (1854, 1871–2), w Paryżu (1855) oraz w TZSP w Warszawie (1862–3, 1865, 1867–9, 1871). Marmurowe biusty jego dłuta charakteryzowały się «wyjątkowo miękkim i delikatnym modelunkiem», a portretowana osoba odznaczała się «łagodnością i spokojem»; w popiersiach odlewanych w brązie była natomiast widoczna «siła charakteru» (M. I. Kwiatkowska). S. sygnował niemal wszystkie swoje prace. Twórczość S-a zaliczano dawniej do nurtu nazareńskiego w dziejach polskiej rzeźby; Tadeusz Dobrowolski uznał ją za zjawisko epigońskie wobec klasycyzmu. S. zmarł 26 V 1877 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.

W małżeństwie z Hortensją Walfring (zm. przed 1877) miał S. dwoje dzieci.

W MNW znajduje się m.in. przypisywany S-owi medalion Mikołaja Kopernika (drewno polichromowane), a w Lwowskiej Galerii Sztuki – pięć medali w brązie.

Jadwiga Łuszczewska-Deotyma poświęciła S-owi wiersz „Do Henryka Stattlera” (B. Ossol., rkp. 12323/III).

 

Autoportret, płaskorzeźba plakieta, brąz, ok. r. 1850, w MNW.; Portret litograficzny przez Józefa Holewińskiego, reprod. w: „Kłosy” 1877 nr 627; Grajewski, Bibliogr. ilustracji; – Pol. Bibliogr. Sztuki, I cz. 2, III; – Bénézit, Dictionnaire, (1966); Busse J., Internationales Handbuch aller Maler und Bildhauer des 19. Jahrhunderts, Wiesbaden 1977; Müller H. A., Singer H. W., Allgemeines Künstler-Lexikon. Leben und Werke..., Frankfurt am Main 1931 IV; Strzałkowski J., Słownik medalierów polskich i z Polską związanych 1508–1965, W. 1982; Swieykowski, Pam. Tow. Przyj. Sztuk Pięknych; Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler, XXXI (Z. Batowski); – Adamczyk J., Przewodnik ilustrowany po Jasnej Górze w Częstochowie, Częstochowa 1903 s. 83; Buczkowski K., Przeorska-Exnerowa Z., Wystawa miniatur na tle wnętrz pałacu hr. Pusłowskich, Muz. Narod. w Kr., Kr. 1939; Chwalewik, Zbiory pol., I 259; Hutten-Czapski E., Catalogue de la collection des médailles et monnaies polonaises, vol. 4, Kr. 1891; Jaworski F., Medaliony polskie. Zbiór rodziny Przybysławskich, Lw. [1910]; Kaczmarzyk D., Rzeźba polska od XVI do początków XX w. Katalog; tenże, Straty wojenne Polski w dziedzinie rzeźby, W. 1958; Katalog galerii obrazów im. Mielżyńskich TPN w Poznaniu, P. 1932; Katalog nieustającej wystawy TPSP w Krakowie, Kr. 1889 s. 3; Katalog wystawy Powstania Listopadowego w 100 rocznicę we Lwowie..., Lw. 1930; Katalog wystawy Powstania Listopadowego z uwzględnieniem czasów przed i popowstaniowych, W. 1931 s. 54; Katalog wystawy zabytków metalowych, Kr. 1904 s. 35; Katalog zabytków sztuki w Pol., I, IV cz. 2, S. Nowa, III z. 5; Kraszewski, Catalogue d’une Collection, s. 28; Mikocka-Rachubowa K., Rzeźba polska XIX w. Od klasycyzmu do symbolizmu. Katalog zbiorów Muz. Narod. w W., W. 1993; Piątkowski H., Katalog zbiorów TZSP, W. 1925; Portrety osobistości polskich znajdujące się w pokojach i w galerii pałacu w Wilanowie, katalog, Muz. Narod. w W., W. 1967; Przewodnik po Częstochowie i okolicy, W. [1909] s. 46; Słown. Geogr. (Częstochowa, Maryikalnis); Sztuka warsz. Katalog; Treiderowa A., Kolekcja obrazów, rysunków i rzeźb PAU, „Roczn. B. PAN w Kr.” T. 18: 1972 s. 68, 87; Waldorff J., Cmentarz Powązkowski w Warszawie, [W. 1984]; Warszawa, przewodnik krajoznawczy, Red. R. Fleszarowa, J. Kołodziejczyk, W. 1938 s. 79, 80; Wiercińska, Katalog prac TZSP; – Aftanazy, Dzieje rezydencji, VIII; Ajewski K., Zbiory artystyczne i galeria muzealna Ordynacji Zamojskiej w Warszawie, W. 1997; Chrzanowski T., Kornecki M., Polskie pomniki w świątyniach Rzymu. Monumenta Poloniae in Italia, W. 1994; Czajewski W., Katedra Ś. Jana w Warszawie, W. 1899 s. 170, 206 (bez wymienienia nazwiska S-a); Dobrowolski T., Rzeźba neoklasyczna i romantyczna w Polsce, Wr. 1974; Eljasz-Radzikowski W., Kraków, W. [1902] s. 286; Fijałkowski W., Wilanów, W. 1973 s. 213; Kwiatkowska M. I., Pomnik bpa Jana Dekerta, „Stolica” 1983 nr 6; taż, Rzeźbiarze warszawscy XIX w., W. 1995; Melbechowska-Luty A., Szubert P., Posągi i ludzie. Antologia tekstów o rzeźbie 1815–89, W. 1993; Mossakowska W., Początki fotografii w Warszawie (1839–63), W. 1994; Piotrowski J., Zamek w Łańcucie, zwięzły opis dziejów i zbiorów..., W. 1933 s. 65; [Potocki A.], Udział Polaków na wystawach paryskich w XIX stuleciu, „Sztuka” (Paryż) 1904/5 s. 405; Prokesch W., Z dziejów krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, Kr. 1917s. 10, 17; Stattler [W. K.], O posągu Mickiewicza [dłuta S-a], „Czas” 1856 nr 25; tenże, Przypomnienie starych znajomości, „Kłosy” 1874 nr 466; Urbański A., Memento kresowe, W. 1929 s. 24; Wiercińska, Tow. Zachęty; – Opis Krakowa i jego okolic, Kr. 1862 s. 118–19; – Grabowski A., Wspomnienia, Wyd. S. Estreicher, Kr. 1909 II 142; Kozakiewicz–Ryszkiewicz, Warsz. „cyganeria”; Mater. do dziej. Akad. Sztuk Pięknych, I; Mieroszewscy S. i S., Wspomnienia lat ubiegłych, Oprac. M. i H. Baryczowie, Kr. 1964; Pawłowicz Jabłoński I., Wspomnienia o Janie Matejce, Lw. 1912 s. 8; Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Kr. 1910 s. 45; – „Bibl. Warsz.” 1872 t. 2 s. 159, 323; „Biesiada Liter.”, 1896 nr 38 s. 183, 1884 nr 276 s. 231; „Gaz. Warsz.” 1855 nr 194; „Kłosy” 1873 nr 397 s. 94; „Kraj” 1904 nr 44 dod. „Życie i Sztuka”; „Kur. Warsz.” 1851 nr 97 s. 501, nr 125 s. 653, 1863 nr 294 s. 1503, 1866 nr 109 s. 606, 1868 nr 116, 255; „Spraw. Kom. Hist. Sztuki” T. 8: 1912 szpalta CLXXV; „Tyg. Ilustr.” 1860 półr. II s. 515; „Wędrowiec” 1871 nr 85 s. 114, 1872 nr 115 s. 174; – Nekrologi z r. 1877: „Bibl. Warsz.” t. 3 s. 176, „Biesiada Liter.” nr 76, „Kłosy” nr 627, „Kur. Warsz.” nr 116, „Ruch Liter.” nr 24, „Tyg. Ilustr.” nr 98, „Wędrowiec” nr 23; – AGAD: Centr. Władze Wyznaniowe Król. Pol., vol. 214 (pomnik ks. Kordeckiego na Jasnej Górze); Arch. M. Warszawy: Zbiór Walerego Przyborowskiego, teka 9 (1899), s. 53, 78; B. IS PAN: rkp. 51 (Batowski Z., Malarstwo krakowskie i lwowskie, s. 1213–22), rkp. 290 (Arch. Stattlerów, m.in. 20 rysunków i 9 fot. rzeźb S-a), rkp. 1420; B. Jag.: rkp. 6479/IV; B. Ossol.: rkp. 12154/III (m. in. nota biogr. S-a), rkp. 12293/II (m.in. fot. popiersia S. Jachowicza dłuta S-a), rkp. 12910/III (m.in. dokumenty dot. S-a), rkp. 12911/III (koresp. Stattlerów); IS PAN: Mater. do Słown. Artystów Pol.; – Informacje prawnuczki Erazma Sylwiana Stattlera, stryja S-a oraz Marii Róży Nowotnej-Walcowej z W.

Jolanta Polanowska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Wojciech Korneli Stattler

1800-04-16 - 1876-09-09 malarz
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Puchalski

1867-01-05 - 1931-01-16
generał dywizji WP
 

Aleksander Semkowicz

1850-02-07 - 1923-04-02
historyk
 

Jan Kazimierz Kauzik

1860-02-08 - 1930-09-18
artysta malarz
 

Adam Bolesław Danielewicz

1846-12-23 - 1935-06-25
matematyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.