INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Henryk Potocki      Henryk Potocki, wizerunek na podstawie medalu z okazji 90 lat PCK 1919-2009.

Henryk Potocki  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Potocki Henryk (1868–1958), ziemianin, polityk konserwatywny, działacz społeczny, przemysłowiec. Ur. 20 III w Warszawie, był potomkiem Aleksandra, ministra policji Ks. Warsz. (zob.), synem Rodryga (1834–1910), właściciela Chrząstowa w pow. włoszczowskim i pobliskich dóbr koniecpolskich w pow. noworadomskim, referendarza stanu za rządów Aleksandra Wielopolskiego, i Marii z Niezabytowskich (1841–1926). Po ukończeniu szkoły średniej w Warszawie studiował ekonomię i rolnictwo (m. in. w Halle), po czym gospodarował w rodzinnym Chrząstowic. Udzielał się też społecznie; był jednym z organizatorów i następnie prezesem Stowarzyszenia Emerytalnego Pracowników Prywatnych (rolnych) w Król. Pol., a od r. 1899 członkiem zarządu kieleckiego Tow. Rolniczego. Od r. 1897 miał tytuł cesarskiego kamerjunkra. Na scenie politycznej P. pojawił się jako członek Stronnictwa Polityki Realnej (SPR) i w lutym 1907 został wybrany w guberni kieleckiej do drugiej Dumy Państwowej. Formalnie jednak musiał – w porozumieniu z SPR – przyjmując mandat, wystąpić ze stronnictwa (partia ta bowiem w ostatniej fazie wyborów wstrzymała się od wystawiania kandydatów), co nie oznaczało zerwania związków P-ego z SPR. W Dumie był jednym z pięciu reprezentantów Koła Polskiego w utworzonej w kwietniu t.r. komisji agrarnej. Po rozwiązaniu Dumy (w czerwcu 1907) nie zgodził się na wysuniecie swojej kandydatury w wyborach do trzeciej Dumy Państwowej. Ze swej działalności parlamentarnej opublikował Sprawozdanie poselskie wygłoszone w Kielcach d. 27 paźdz. 1907 r. (W. 1907). W lipcu 1908 uczestniczył z. ramienia SPR (obok Ludwika Straszewicza) w Zjeździe Słowiańskim w Pradze. Owocem udziału. P-ego w obradach praskich była broszura pt. Neoslawizm i kwestia polska (W. 1909), w której wyrażał wiarę w możliwość porozumienia polsko-rosyjskiego. Dwukrotnie zasiadał w petersburskiej Radzie Państwa: wybierany w październiku 1908 i w październiku 1910.

W czasie pierwszej wojny światowej P. był czynny w akcji pomocy, m. in. wchodził do zarządu Komitetu Ratunkowego (utworzonego jesienią 1915). Zarazem stał się jednym z czołowych działaczy SPR, reprezentując w nim z czasem umiarkowanie aktywistyczny kierunek. W październiku 1917 został wybrany na prezesa Stronnictwa. W pierwszej połowie listopada t.r. Rada Regencyjna wysunęła jego kandydaturę (po odrzuceniu przez Niemców kandydatury Adama Tarnowskiego) na stanowisko premiera, ale również na osobę P-ego władze niemieckie nie wyraziły zgody. Później występował w imieniu Międzypartyjnego Koła Politycznego przeciwko wojskowemu programowi premiera Jana Kucharzewskiego. Pod koniec 1917 r. i w początkach 1918 r. przebywał w Sztokholmie, gdzie m. in. kontaktował się z polskimi członkami Rady Państwa w Piotrogrodzie w sprawie polityki, jaką winien prowadzić wobec władz państw centralnych. W kwietniu 1918 Rada Regencyjna mianowała go członkiem Rady Stanu. P. był jednym z udziałowców zawiązanej w październiku 1918 Spółki Wydawniczej Powszechnej, która przystąpiła do wydawania „Dziennika Powszechnego”. W Polsce niepodległej P. kontynuował działalność w partiach konserwatywnych. Gdy w początkach 1919 r. powstało Stronictwo Pracy Konstytucyjnej (SPK), funkcjonujące od lutego 1920 pod nazwą Stronnictwa Prawicy Narodowej (SPN), P. wszedł w skład jego Zarządu Głównego i został prezesem oddziału warszawskiego SPK, potem SPN. W październiku 1920 doszło do rozłamu w SPN i oddział warszawski utworzył w listopadzie t.r. Stronnictwo Realnej Pracy Narodowej z P-m jako prezesem. Stronnictwo to przez cały czas swego istnienia (tj. do stycznia 1923) nie odegrało żadnej roli. Przed wyborami sejmowymi w r. 1928 P. wraz z ugrupowaniami konserwatywnymi zgłosił akces do Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem.

W latach międzywojennych P. zaangażował się szczególnie w działalność na polu Czerwonego Krzyża. Wybrany w r. 1924 w skład Komitetu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża (PCK), był początkowo (1925) wiceprezesem Komitetu i prezesem Zarządu Głównego PCK, a następnie aż do września 1934 – prezesem Komitetu Głównego PCK. Uczestniczył w kilku międzynarodowych konferencjach Czerwonego Krzyża, a na XII Konferencji Międzynarodowej w Hadze w październiku 1928 został wybrany do władz Ligi Czerwonych Krzyży. Był też opiekunem Zgromadzenia Kanoniczek w Warszawie. Cieszył się dużą popularnością w kołach towarzyskich stolicy również jako prezes stowarzyszenia Alliance Française i prezes Klubu Myśliwskiego. W r. 1927 odbył wraz z żoną podróż myśliwską do Afryki, co opisał w książce pt. W krainie Massajów (W. 1927). P. był jednym z polskich akcjonariuszy Tow. Zakładów Żyrardowskich, Spółka Akcyjna, w którym większość akcji należała do Francuza M. Boussaca. Wchodził do Rady Nadzorczej Tow. Zakładów Żyrardowskich, a w chwili wybuchu tzw. afery żyrardowskiej w r. 1934 był już od kilku lat prezesem Rady. Boussac prowadził politykę nadmiernej eksploatacji Zakładów, w których sytuacja była katastrofalna, a położenie robotników bardzo ciężkie. W połowie 1934 r. niektóre kręgi piłsudczykowskie zaatakowały publicznie Polaków zasiadających w Radzie Nadzorczej Zakładów (szczególnie agresywnie wystąpili Ignacy Matuszewski i Bogusław Miedziński), a przy tej okazji konserwatystów i przemysłowców. Na firmę nałożono sekwestr państwowy. P. wówczas zrzekł się prezesury Rady. W końcu sierpnia 1934 aresztowano dwu dyrektorów francuskich, a w pierwszych dniach września P-ego. Na krótko przedtem P. zrezygnował z godności prezesa i członka Komitetu Głównego PCK. Nie odniosły skutku starania wielu konserwatystów z Arturem Potockim na czele o zwolnienie P-ego. Przebywał w areszcie śledczym w więzieniu mokotowskim przez blisko dwa miesiące, zwolnienie nastąpiło 1 XI za kaucją 2 000 000 zł, zabezpieczoną na majątkach P-ego. Dn. 30 XI 1936 zaniechano postępowania przeciwko dyrektorom francuskim i P-emu, oskarżonym z artykułów 269 i 280 kodeksu karnego o nadużycie zaufania przy pełnieniu obowiązków zarządców, za co groziła kara sześciu miesięcy więzienia. Na podstawie artykułu 6 ustawy amnestyjnej, obejmującej przestępstwa i wykroczenia dokonane przed 11 XI 1935, Sąd Okręgowy w Warszawie podjął 10 XII 1936 decyzję o umorzeniu sprawy sądowej przeciwko obwinionym. Dn. 29 IV 1939 P. otrzymał godność członka honorowego PCK. W czasie drugiej wojny światowej przebywał w Chrząstowie. Po wojnie wyjechał za granicę. Zmarł 29 III 1958 w Montrésor we Francji.

P. był ożeniony (od r. 1897) z Julią z Branickich (1879–1929), córką Władysława (zob.), siostrą Marii, żony Zdzisława Lubomirskiego (zob.). W małżeństwie tym miał czworo dzieci: Annę (12 VIII 1898 – 4 X 1982), zamężną za Pawłem Żółtowskim, po drugiej wojnie pracowniczkę B. PAN w Krakowie, Pawła (4 VII 1900 – 8 VI 1945), Władysława (14 X 1903 – 22 XII 1973), oficera 14 p. Ułanów Jazłowieckich, zamieszkałego po wojnie we Francji, zmarłego w Waszyngtonie, i Stefana (ur. 30 X 1912), mieszkającego we Francji.

 

Enc. Org., XVIII; Współcześni polscy działacze polityczni. Mała encyklopedia, Ł.–W. 1919; Słown. Geogr., I 652 (Chrząstów), IV 330–1 (Koniecpol); Borkowski, Almanach, s. 771; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., III 229; Uruski, XIV 300; «Woreyd» Almanach, W. 1928; – Jabłoński H., Polityka Polskiej Partii Socjalistycznej w czasie wojny 1914–1918, W. 1958; Kalabiński S., Tych F., Czwarte powstanie czy pierwsza rewolucja, W. 1970; Konarski Sz., Kanoniczki warszawskie 24 IV 1744 – 13 VIII 1944, Paryż 1952 s. 24; Kozłowski Cz., Działalność polityczna Koła Między partyjnego w latach 1915–1918, W. 1967; Łukawski Z., Koło Polskie w rosyjskiej Dumie Państwowej w latach 1906–1909, W. 1967 s. 78–9, 96–7, 108; Michowicz W., Afera żyrardowska z 1934 r. Przyczynek do działalności kapitału francuskiego w Polsce, Zeszyty Nauk. Uniw. Łódz., S. 1, Ł. 1961 z. 21 s. 155–70; tenże, Międzynarodowe tło tzw. afery żyrardowskiej 1934 r., w: Żyrardów 1829–1945, Praca zbiorowa pod red. I. Pietrzak-Pawłowskiej, W. 1980; Pajewski J., Wokół sprawy polskiej. Paryż-Lozanna-Londyn 1914–1918, P. 1970; Rudnicki Sz., Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926, Wr. 1981; Wierzchowski M., Sprawy Polski w III i IV Dumie Państwowej, W. 1966 s. 99; Władyka W., Działalność polityczna polskich stronnictw konserwatywnych w latach 1926–1935, Wr. 1977; – Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, Wr. 1973 I; Hupka J., Z czasów wielkiej wojny. Pamiętnik nie kombatanta, Wyd. 2, Lw. 1937; Kalendarzyk polityczno-historyczny m. stoł. Warszawy na r. 1916, W. 1916; Księga adresowa Polski… 1928, W. [1928] s. 194; Lednicki W., 20 lat w wolnej Polsce, Londyn 1973 s. 200, 201, 213; Woyniłłowicz E., Wspomnienia 1847–1928 Cz. I, Wil. 1931; Rocznik Informacyjny o Spółkach Akcyjnych w Polsce, W. 1929 nr 966; Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, W. 1932 nr 3384; toż, W. 1934 nr 7128; – „Dzien. Pozn.” 1934 nr 203 s. 1, nr 205 s. 2, 3, nr 225 s. 3, nr 252 s. 6; „Kur. Warsz.” 1934 nr 246 wyd. poranne s. 4, nr 302 wyd. wieczorne s. 12; „Pol. Czerwony Krzyż” 1925 nr 2 s. 13–15 (fot.), 1928 s. 223, 299, 300, 1929 s. 266–7, 334, 1930 s. 262, 1933 s. 81, 1934 s. 199, 1939 nr 5–6 s. 67; „Świat” 1908 nr 23 s. 13 (fot. wspólna), 16 (fot.), nr 30 s. 15–17 (fot. wspólna), nr 44 s. 15 (fot. wspólna), 1910 nr 44 s. 14 (fot.); „Tyg. Ilustr” 1910 s. 914 (fot. wspólna); „Tyg. Powsz.” 1982 nr 41 (nekrolog córki Anny Żółtowskiej).

Alina Szklarska-Lohmannowa

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Władysław Branicki h. Korczak

1848-05-11 - 1914-04-12 ziemianin
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt Bartkiewicz

1867-10-21 - 8 lub 10 czerwca 1944
pisarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Emil Karol Repphan

1848-02-19 - 1931-03-30
fabrykant kaliski
 
 

Tadeusz Józef Sulimirski

1898-04-01 - 1983-06-20
archeolog
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.