INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Irena Schiller (Schiller de Schildenfeld, z domu Filozof, 1.v. Korzyniewska)  

 
 
1906-03-20 - 1967-11-02
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Schiller (Schiller de Schildenfeld) 1.v. Korzyniewska, z Filozofów Irena, pseud.: Kasia, Zygmunt Warka (1906–1967), psycholog, pedagog, historyk teatru. Ur. w Warszawie 20 III, była córką Henryka Filozofa, urzędnika w fabryce Fajansa, i Marii ze Złotowskich, nauczycielki muzyki.

Uczyła się w Gimnazjum A. Wareckiej, które ukończyła w r. 1924. Studiowała następnie na Wydz. Filozoficznym Uniw. Warsz., gdzie w r. 1932 doktoryzowała się pod kierunkiem Władysława Witwickiego rozprawą Badania psychologiczne nad grą aktora na scenie. W l. 1933–9 pracowała w Zakładzie Psychotechniki przy Państwowej Szkole Budownictwa oraz w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej (PIST) jako wykładowca psychologii. Związała się w tych latach z Leonem Schillerem. W l. 1939–40 wykładała w konspiracyjnym PIST.

Na początku okupacji była zatrudniona w Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej. W r. 1940 znalazła się w getcie, gdzie organizowała opiekę nad dziećmi wysiedleńców w Centralnym Tow. Opieki nad Dziećmi i Sierotami Żydowskimi (CENTOS). Relację z tej działalności spisała w r. 1941 w Życiu dziecka uchodźcy (mszp. zachował się w archiwum autorki). Następnie pracowała w internacie «Dobra Wola». Po fali wywózek do obozów zagłady w lecie 1942, po utracie matki i brata, udało się jej uciec na tzw. aryjską stronę dzięki pomocy przyjaciół, m.in. L. Schillera i Hugona Morycińskiego, którzy utrzymywali z nią kontakt i odwiedzali w getcie. Ich opieka, ślub katolicki z Henrykiem Korzyniewskim, rozgłaszanie wiadomości o śmierci Ireny Filozofówny oraz przebywanie przeważnie w okolicach Warszawy – pozwoliły jej jako Marii Korzyniewskiej ukrywać się skutecznie do wybuchu powstania w r. 1944. Została wówczas sanitariuszką w zgrupowaniu Armii Krajowej «Chrobry II». Ciężko zachorowała i znalazła się w szpitalu polowym przy ul. Złotej 38, skąd po kapitulacji powstania trafiła do Stalagu IV B w Zeithain nad Łabą (nr jeńca 299 801). Tam urodziła się jej córka Anna ze związku z Schillerem.

Po powrocie do kraju jesienią 1945 pracowała jako pielęgniarka w Domu Matki i Dziecka w Otwocku. Do r. 1949 używała nazwiska Irena Korzyniewska lub Irena Filozof-Korzyniewska. W r. 1946 przeniosła się do Łodzi i przez parę miesięcy prowadziła sekretariat Teatru Wojska Polskiego, będąc równocześnie do r. 1949 sekretarzem naukowym Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (PWST). Wykładała tam psychologię (1946–50). Uczyła też w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej (1948–9). Wróciła do Warszawy w r. 1949, gdzie 19 XII t.r. poślubiła Leona Schillera (zob.). W r. 1951 rozpoczęła pracę w Państwowym Instytucie Sztuki (od r. 1960 – Instytut Sztuki PAN), w którym pracowała do śmierci. W l. 1951–3 była najbliższym współpracownikiem L. Schillera w Sekcji Teatru i redakcji „Pamiętnika Teatralnego”, który redagowała samodzielnie po śmierci Schillera przez dwa lata. W r. 1956 została mianowana docentem. Od r. 1962 przejęła po Stanisławie Dąbrowskim redakcję „Słownika biograficznego teatru polskiego”. Od r. 1947 należała do Polskiej Partii Robotniczej (następnie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej) i była jej aktywnym działaczem.

Jako badacz początkowo specjalizowała się S. w zagadnieniach związków estetyki z psychologią. Jej badania nad grą aktorską były nowością i do dziś pozostają jedyne w polskiej teatrologii. Ich wyniki ogłaszała w „Przeglądzie Filozoficznym” (1931–2), „Psychotechnice” (1933), „Scenie Polskiej” (1937). Najważniejsze jej publikacje to: Próba badań psychologicznych nad grą aktorską („Kwart. Psychologiczny” R. 7: 1937) oraz Polscy aktorzy o swoich przeżyciach podczas gry („Pam. Teatr.” 1967 z. 1). Uczestniczyła w Congrès International d’Esthetique et de Science d’Art w Paryżu (1937). W r. 1957 na Krajowej Naradzie Psychologów na Uniw. Warsz. S. wygłosiła referat – Zadania psychologii stosowanej w sztuce, ogłoszony potem w „Przeglądzie Psychologicznym” (1958 nr 2). Datujące się jeszcze sprzed wojny zainteresowania S. teorią Konstantego Stanisławskiego i teatrem radzieckim po r. 1946 przyniosły szereg studiów, artykułów i przekładów publikowanych przeważnie w „Pamiętniku Teatralnym”, „Dialogu” i „Teatrze”, m.in. „Balladyna” w I Studio MChAT („Pam. Teatr.” 1959 z. 1–3 oraz 1960 z. 2), Brecht i Stanisławski („Estetyka” R. 2: 1961), Z myśli i doświadczeń Meyerholda („Dialog” 1967 nr 10). Najcenniejszą pozycją w dorobku historycznoteatralnym S. jest monografia Stanisławski i teatr polski (W. 1965). Po śmierci Schillera wiele troski i energii poświęciła S. utrwalaniu jego pamięci. Zredagowała tom „Pamiętnika Teatralnego” poświęcony Schillerowi (1955 z. 3–4), znacznie powiększyła archiwum domowe, gromadząc pamiątki, rękopisy i listy. Odwiedziła E.G. Craiga we Francji i udało jej się uzyskać zgodę na publikację jego korespondencji z Schillerem, którą przygotowała do druku (ukazała się po śmierci S. w „Pamiętniku Teatralnym” 1968 z. 4). Była osobą znaną z wielkiej pracowitości i solidności, pomagała ludziom w sposób dyskretny, wykorzystując swoje, jeszcze przedwojenne, znajomości wśród polskich komunistów. Zmarła 2 XI 1967 w Warszawie. Została pochowana na cmentarzu Komunalnym (d. Wojskowym) na Powązkach.

 

Fot. w zbiorach IS PAN; – Indeks zawartości „Dialogu” 1956–70, W. 1972; Maciejewska M.K., Polakowska A., Czasopisma teatralne dziesięciolecia 1944–53. Bibliografia zawartości, Wr. 1956; „Pamiętnik Teatralny”. Bibliografia zawartości 1952–72, W. 1976; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1946–68; – Krajewska H., Psychologia zrehabilitowana, „Tyg. Powsz.” 1957 nr 11; Raszewski Z., Irena Schillerowa, „Pam. Teatr.” R. 17: 1968 z. 4 (fot.); Zmarła Irena Schillerowa, „Dialog” R. 12: 1967 nr 11; – Marczak-Oborski S., Wspomnienie o Irenie Schillerowej, „Teatr” R. 23: 1968 nr 5 (fot.) (toż pt. Pamięć o Irenie Schillerowej w: tenże, Obszary teatru, Wr. 1986 s. 128–31); – Nekrologi z r. 1967: „Stolica” nr 47, „Tryb. Ludu” nr 306–9, „Życie Warszawy” nr 262–5; – IS PAN, Dział Dokumentacji Teatralnej: Wycinki prasowe, arch. Schillera i jego rodziny, m.in. dokumenty osobiste, życiorysy, mszp., notatki z powstania, korespondencja; Muz. Teatr. w W.: Arch. Schillera, materiały różne.

Jerzy Timoszewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Małgorzata Braunek

1947-01-30 - 2014-06-30
aktorka filmowa
 

Janusz Rzeszewski

1930-02-10 - 2007-10-02
reżyser filmowy
 

Adam Szczypiorski

1895-10-10 - 1979-08-03
historyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Zygmunt Lewakowski

1865-11-15 - 1941-03-05
przemysłowiec
 

Władysław Jan Stoma

1888-06-03 - 1968-09-21
aktor
 

Edward Nepros

1870 - 1928-02-07
przemysłowiec
 

Piotr Rytel

1884-05-16 - 1970-01-02
kompozytor
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.