Święch-Barowa z Turowskich (Turowska-Barowa, Barowa, Bar-Święch) Irena Zofia, pseud.: dr Marian Helski, M. Helski, dr Stefan Gabrysiewicz, H. Uziębłówna, I.T.B., Ir. Tur., IR-TUR, P. Korniakowa, Paulina Korniakowa, W. Ormicki (1909—1997), historyczka literatury, bibliotekarka, bibliotekoznawczyni, dziennikarka, tłumaczka.
Ur. 21 I w Boguchwale (pow. rzeszowski), była córką Wincentego Turowskiego (ur. 1880), inżyniera rolnika, i Heleny z Suszyckich (1881—1967).
Od r. 1920 uczyła się w Państw. Gimnazjum im. Juliana Ursyna Niemcewicza w Łowiczu, a od r.n. w Państw. Gimnazjum im. Bł. Kingi w Kielcach, gdzie zdała w r. 1926 maturę. Jesienią t.r. podjęła studia filologiczne na Wydz. Filozoficznym UJ i 27 VI 1930 uzyskała magisterium z filozofii w zakresie filologii polskiej na podstawie napisanej pod kierunkiem Ignacego Chrzanowskiego pracy Opowiadania wschodnie na łamach czasopism stanisławowskich. Jesienią t.r. rozpoczęła pracę w B. Jag. jako pracownik kontraktowy; jej zainteresowania naukowe koncentrowały się na literaturze oświeceniowej i dziewiętnastowiecznej oraz prozie międzywojennej. W r. 1932 wyszła za mąż za Adama Bara, pracownika B. Jag. Dn. 11 II 1933 uzyskała doktorat na podstawie rozprawy „Zabawy Przyiemne y Pożyteczne” (1770—1777) (Kr.—W. 1933), napisanej pod kierunkiem Stanisława Pigonia. Opublikowała artykuł Powieści wschodnie Ignacego Krasickiego („Pam. Liter.” 1933). Po zdaniu 26 II 1935 państw. egzaminu dla kandydatów na stanowisko I kategorii urzędników państw. służby bibliotecznej objęła kierownictwo działu melioracji zbiorów B. Jag. Równocześnie od t.r. jako korespondentka działu kulturalno-naukowego krakowskiego oddz. Polskiej Agencji Telegraficznej wyjeżdżała do Algierii, Belgii, Czechosłowacji, Danii, Grecji, Francji, Hiszpanii, Holandii, Maroka, Niemiec, Norwegii, Rumunii, Szwecji, Turcji, Włoch i na Węgry. Z wyjazdów publikowała reportaże, m.in. Na skraju szwedzkiego skogu. Wrażenia z podróży po Szwecji M/S Piłsudski (Kat. 1938). Była też korespondentką dzienników „Głos Narodu” oraz „Polska Zachodnia”; w ukazującej się w l. 1935—7 tygodniowej „Gazetce dla Dzieci i Młodzieży” („Gazetka dla Dzieci”) ogłaszała opowiadania, m.in. Przemienione serce, Dlaczego orzeł królem ptaków został?, Dziwna historia o książkach i srebrnej sowie oraz Historia o Wojtusiu Kubliku i trzech królach (wszystkie wyd. osobne, Kat. [1935]), a także Ocaleni (wyd. osobne, Kat. 1937). Na łamach „Polski Zachodniej” zamieszczała również informacje historyczne, które potem wydała w formie przewodnika pt. Wśród pamiątek Krakowa. Przewodnik po Krakowie (Kat. 1935 [1936]). Opublikowała artykuły: Echa orientalne w literaturze stanisławowskiej („Prace historyczno-literackie. Księga zbiorowa ku czci Ignacego Chrzanowskiego”, Kr. 1936) i Zapomniany orientalista polski. W pięćdziesiątą rocznicę zgonu Wojciecha Kazimirskiego („Przegl. Współcz.” R. 17: 1938 t. 65, wyd. osobne, W. 1937). Plonem współpracy z Wołyńskim Tow. Przyjaciół Nauk w Łucku była broszura Kraszewski i Bałucki (z nieznanej korespondencji) (Łuck 1939). Za namową Chrzanowskiego przygotowywała rozprawę habilitacyjną na temat Niemcewicza i po otrzymaniu w r. 1939 stypendium naukowego rządu francuskiego miała wyjechać do Biblioteki Polskiej w Paryżu; wybuch drugiej wojny światowej zniweczył jednak te plany. W okresie okupacji niemieckiej pracowała od 15 VII 1940 do 31 VII 1944 w Staatsbibliothek Krakau, mieszczącej się w budynku B. Jag. Pomagała mężowi w gromadzeniu materiałów do bibliografii polskiej prasy konspiracyjnej. Wstąpiła do podziemnego Stronnictwa Demokratycznego (krypt. Prostokąt) i przygotowywała artykuły do jego organu „Dziennik Polski”, wydawanego przez męża. Od lipca 1944 pracowała w Radzie Głównej Opiekuńczej.
Po wyzwoleniu Krakowa spod okupacji niemieckiej Ś. od 22 I 1945 była w B. Jag. pracownicą kontraktową, a od 1 II 1946 prowizorycznym asystentem bibliotecznym. Prowadziła do r. 1950 katalog alfabetyczny, a równocześnie od lipca 1945 do 1 IV 1946 organizowała Bibliotekę Oświatową Okręgowej Komisji Związków Woj. Krakowskiego. W l. 1946—50 wykładała bibliotekoznawstwo, pedagogikę biblioteczną (dydaktykę bibliotekarską), bibliografię i czytelnictwo w krakowskiej Wyższej Szkole Nauk Społecznych. Organizowała też kursy dla bibliotekarzy i była wykładowczynią na kursach Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie. Opracowała do druku „Anhellego” Juliusza Słowackiego (Kr. [1945]), „Powrót posła” Niemcewicza (Kr. 1947, wyd. 2, Kr. 1948, wyd. 3, Kr. 1949) i „Makbeta” W. Shakespeare’a (Kr. 1947). Przełożyła z języka angielskiego powieść „Szpieg” J. F. Coopera (Kr. 1949). We współpracy z Polskim Tow. Ludoznawczym opracowała Bibliografię etnografii polskiej za rok 1947 („Lud” T. 38: 1948, wyd. osobne, L. 1949 [1950]). W r. 1948 została mianowana przedstawicielką B. Jag. w komitecie bibliotecznym przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie. Dn. 1 IX 1950 objęła kierownictwo Oddz. Bibliotek Zakładowych i Instytutowych UJ; założyła centralny katalog bibliotek, a także opublikowała przewodnik Poznajmy Bibliotekę Jagiellońską (Kr. 1950). W l. 1951—4 prowadziła wykłady zlecone z dziejów książki i bibliografii na Wydz. Filozoficzno-Społecznym (od r. 1953 Filozoficzno-Historyczny) UJ. Była kierownikiem naukowym w l. 1953—5 praktyk międzybibliotecznych. Po śmierci męża opracowała „Zarys bibliografii pism Adama Bara” (Kr. 1955); przejęła po nim funkcje kierownika Oddz. Informacyjno-Bibliograficznego (od r. 1964 Oddz. Informacji Naukowej) oraz redaktora naczelnego „Biuletynu Miesięcznego” B. Jag. (od r. 1957 „Biul. B. Jag.”), który prowadziła do r. 1960. Zajmowała się organizacją wystaw i przygotowywała ich katalogi. W r. 1956 została kustoszem, a w r. 1962 kustoszem dyplomowanym.
Po r. 1956 odbyła Ś. wyjazd studyjny do USA w celu zbierania materiałów dotyczących czasopiśmiennictwa polonijnego. Opublikowała Polskie czasopisma o wsi i dla wsi od XVIII w. do r. 1960. Materiały bibliograficzno-katalogowe (W. 1963), Przewodnik po Bibliotece Jagiellońskiej (Kr. 1964) oraz studium Karol Estreicher jako historyk i krytyk czasopiśmiennictwa polskiego („Księga pamiątkowa ku czci Karola Estreichera”, Kr. 1964). Od r. akad. 1963/4 prowadziła wykłady i ćwiczenia z bibliografii, informacji naukowej i bibliotekarstwa w ramach prac zleconych w WSP w Krakowie. Na XI Międzynarodowym Kongresie Historii Nauki (24—31 VIII 1965 w Warszawie) wygłosiła referat Les calendriers, source méconnue et inappréciée de l’histoire des sciences („Actes du XIe Congrès International d’Histoire des Sciences. Varsovie—Toruń— Kielce—Cracovie 24—31 Aoȗt 1965”, Wr. 1967 II). W r. 1967 została w B. Jag. starszym kustoszem dyplomowanym. Habilitowała się 25 X r.n. z zakresu bibliotekoznawstwa na Wydz. Filozoficznym Uniw. Łódz. na podstawie rozprawy Polskie kalendarze XIX wieku (Ł. 1967). Dn. 31 XII 1971 przeszła na emeryturę, ale do r. 1989 (z przerwą w l. 1986—8) nadal wykładała w Zakł. Bibliotekoznawstwa (od r. 1985 Katedra Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej) krakowskiej WSP, w ramach prac zleconych lub na części etatu. Z Józefem Zającem opracowała skrypt Nauka o książce. Przewodnik metodyczny dla słuchaczy studiów zaocznych, kierunek Bibliotekoznawstwo (Kr. 1975), a w pracy zbiorowej „Wspomnienia o Julianie Przybosiu” (W. 1976) zamieściła artykuł Julian Przyboś jako dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej. Ogółem opublikowała 164 prace, głównie z literatury polskiej i bibliotekoznawstwa, w tym siedem biogramów do PSB i cztery do „Słownika pracowników książki polskiej” (W.—Ł. 1972). Była promotorką 75 prac magisterskich. Należała do ZNP oraz do Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich (od r. 1953 Stow. Bibliotekarzy Polskich). Była też członkinią Stronnictwa Demokratycznego. W r. 1988 otrzymała nagrodę im. Heleny Radlińskiej I st. Zmarła 11 X 1997 w Krakowie, została pochowana 15 X na cmentarzu Salwatorskim. Była odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1984) oraz Odznaką Tysiąclecia Państwa Polskiego.
Ś.-B-owa była dwukrotnie zamężna. Małżeństwo z Adamem Barem (1895—1955), historykiem literatury i bibliografem, było bezdzietne. Drugie małżeństwo zawarła 6 VII 1971 w Krakowie z wdowcem Czesławem Święchem (1905—1986), polonistą, dyrektorem I Liceum dla Pracujących tamże.
Bibliografia publikacji pracowników Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie 1971—1975, Kr. 1980; toż za l. 1981—5, Kr. 1989; toż za l. 1986—95, Kr. 1996; Brzeski J. W., Środowisko Biblioteki Jagiellońskiej 1775—1939. Słownik biograficzny, Kr. 2014; Enc. Krakowa; Informator nauki polskiej, 1985—95/6, W. 1985—96; Katalog rozpraw doktorskich i habilitacyjnych 1969, W.—P. 1970; Leksykon profesorów Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej 1946—2006, Kr. 2006 (fot.); Słown. pracowników książki pol., Supl. II; Słown. pseudonimów, IV; Słownik badaczy literatury polskiej, Ł. 2001 IV; — Kustra J., Irena Bar-Święch. Dziennikarz i bibliotekarz, Kr. 1997 (praca magisterska w Arch. Uniw. Pedagog. im. KEN w Kr., sygn. 28/97/bibl.); — Kublik A., Czuchnowski W., Kret w Watykanie, W. 2013 s. 26 (wywiad z Tomaszem Turowskim, bratankiem Ś.-B-owej); Współtwórcy bibliotekarstwa polskiego. Wywiady i wspomnienia z lat 1979—1998, Oprac. B. Sordylowa, W. 2002 (fot.); — „Biul. B. Jag.” 1972 nr 1/2 s. 153—4 (fot.), 1973 nr 1/2 s. 259, 1975 nr 1/2 s. 45—6, 126; „Poradnik Bibliotekarza” 1986 nr 7/8 (wkładka), 1988 nr 10/11 s. 19—20 (fot.); „Przegl. Bibliot.” 1989 z. 3 s. 209—21 (bibliogr. prac, fot.); — Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Biul. B. Jag.” 1998 nr 1/2 (A. Sienkiewiczowa, fot.), „Dzien. Pol.” 1997 nr 240—242, „Konspekt” 2004 nr 19 (W. Wójcik), „Przegl. Bibliot.” 1997 z. 4 (J. Jarowiecki, B. Sordylowa, fot.), „Roczn. Nauk.-Dydaktyczny WSP w Kr.” 1998, Prace Bibliotekoznawcze, z. 9 (J. Jarowiecki); — Arch. UJ: sygn. KM 56 (teczka magisterska), sygn. WF II 504 (teczka doktorska), sygn. S II 524, S II 619 (teczki osobowe), sygn. WF II 425, 429, 433, 437; Arch. Uniw. Łódz.: Przewody habilitacyjne, sygn. 100, 100a; Arch. Uniw. Pedagog. im. KEN w Kr.: Teczka osobowa; B. Jag.: Akta pracownicze, sygn. Przyb. 49/69, 83/79, 84/75, 86/75, 90/75—109/75, 30/79, 615/88, 810/88, 3/90—5/90, Dział Dok. Życia Społ. (nekrolog); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 9827; IPN w Kr.: sygn. IPN Kr 37/48954 (akta paszportowe, fot.).
Marek Mariusz Tytko