Dowgird (Dawgird, Dawgert, Dewgerd, Dolgert) Jan, wojewoda wileński w l. 1433–42, członek znacznego rodu litewskiego, który w Horodle przyjął herb Pomian. Ponieważ współcześnie żył inny Dowgird, starosta oszmiański r. 1434, należący do innego rodu, nie można na pewno stwierdzić, który z nich jest identyczny z Dowgirdem Solkulewiczem, świadczącym na akcie poręki za Bratoszę Kojlutowicza w końcu w. XIV lub z pocz. w. XV. Prawdopodobnie to późniejszy wojewoda D. poręcza w rzędzie innych bojarów litewskich unię tzw. wileńską 18 I 1401, ale znów nie ma pewności, czy on to właśnie sprawował w r. 1424 marszałkostwo na dworze Witołda, a potem rządził z jego ramienia w Kamieńcu Podolskim jako starosta, zaś po śmierci tegoż księcia został uwięziony przez ziemian podolskich w r. 1430. Na pewniejszym gruncie stajemy dopiero za rządów Zygmunta Kiejstutowicza, którego D. był gorącym stronnikiem, podobnie jak krewniak jego, Andrzej Sakowicz. Obdarzony przez wielkiego księcia najwyższym w państwie urzędem wojewody wileńskiego, podpisywał jego akty unii, naprzód w Trokach 20 1 1433, a potem w Grodnie 27 II 1437, przywieszając do nich swoją pieczęć z herbem Pomian. D. odegrał wybitną rolę polityczną, posłując z ramienia Zygmunta Kiejstutowicza na dwór polski z okazji koronacji króla Władysława III w r. 1434, brał udział w rokowaniach z Krzyżakami w pokoju brzeskim i podpisał akt traktatu r. 1435. Dn. 1 VII 1437 wystawił w Trokach akt, w którym przyrzekał, że zamek wileński wyda tylko wielkiemu księciu Zygmuntowi lub po tegoż śmierci królowi Władysławowi Jagielle. W tymże roku 6 XII podpisał w Grodnie zobowiązanie Zygmunta Kiejstutowicza w sprawie wydania grodów i zamków na Litwie tylko królowi i Koronie Polskiej. Pomimo ścisłych stosunków, jakie łączyły D-a z wielkim księciem, wziął on w r. 1440 udział wraz z wojewodą trockim Leluszem i kniaziami Czartoryskimi w spisku na życie Zygmunta. Po jego zamordowaniu zatrzymał D. nadal urząd wojewody wileńskiego, a przy boku nowego pana Litwy, wielkiego księcia Kazimierza, zjawił się już 13 VII 1440. Od tej chwili wiernie służył mu jeszcze przez dwa lata, stojąc wraz z Janem Gasztołdem na czele partii panów i bojarów oddanych Kazimierzowi i biorąc wraz z nimi udział w zjeździe wileńskim (styczeń 1442). Jak wielkim i powszechnie znanym było jego znaczenie przy boku młodego w. księcia, tego dowodzi fakt, że kiedy papież Eugeniusz IV w r. 1442 zwrócił się do Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o uwolnienie metropolity Izydora z więzienia moskiewskiego, osobną bullę wysłał w tej sprawie także do D-a (nobili viro Doldio baroni dilecti filii nob. viri Casimiri magni Lithuanie ducis consiliario). Wkrótce potem zmarł widocznie D., skoro już w marcu r. 1443 na stolcu wojewódzkim wileńskim zasiada jego następca w osobie Jana Gasztołda.

Majątki D-a na Litwie, które spotykamy później w rękach syna jego, Andruszki Dowgirdowicza (1454–61), leżały w ziemi nalszczańskiej nad średnią Wilią, w pobliżu dóbr Sakowiczów, drugiej linii Pomianów litewskich (Niemenczyn). Czy włości te były odziedziczone po przodkach, czy też otrzymał je dopiero D., tego stwierdzić nie podobna, przypuszczać jednak można, że przynajmniej Świrany, gdzie był gród na górze zwanej Horodziszcze, stanowiły bardzo dawną własność rodu D-a. Sam D., jak wiemy, otrzymał liczne nadania od wielkich książąt Zygmunta Kiejstutowicza (we włości rudomińskiej na Litwie) i Kazimierza Jagiellończyka (w ziemi łuckiej na Wołyniu w r. 1442).

Semkowicz Wł., O bojarskich rodach litewskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413, »Rocznik Herald.« VIII (1926/7) 135–8; Boniecki A., Poczet rodów w W. Ks. Lit., 47; Wolff J., Senatorowie i dygnitarze W. Ks. Lit., 72; Halecki O., Ostatnie lata Świdrygiełły, 33–41; tenże, Dzieje unii jagiellońskiej, I 325–36; Chodynicki K., Kościół prawosławny a Rzeczpospolita Polska, 51 (mylnie widzi w tym Doldio Jana Gasztołda); Akta unii Polski z Litwą, wyd. Kutrzeba St. i Semkowicz Wł., nry 39, 59, 61–3; Kodeks dypl. katedry wileńskiej, wyd. Fijałek J. ks. i Semkowicz Wł., nry 129, 132, 135, 139, 146, 166, 218, 227, 241; Długosz, Hist. Pol. IV 422, 542, 655; Łappo, Russk. Istor. Bibliot. t. XXVII, indeks sub voce; Połnoje Sobranije Ljetop. t. XVII 533, 537; Dogiel, Cod. dipl. Pol. IV 97.

Władysław Semkowicz