Bartsch (Barcz) Jan Kanty (1765–1823), lekarz. Pochodził ze znanej rodziny mieszczan krakowskich, Bartschów (zwanych także Barczami lub Barszczami); ojcem jego był Józef B., bratem Walenty. Jan Kanty kończył w rodzinnem mieście szkoły średnie i wydział lekarski Uniwersytetu Krak., w latach 1785–1788. Należał tu do kandydatów stanu akademickiego, idących »via medica«. W r. 1786 wymieniał go prof. Rafał Czerwiakowski wśród najlepszych uczniów swoich na miejscu drugiem, pisząc o nim, że »pięknemi obyczajami, statkiem i trwałą pilnością w naukach (jest) celujący, żadnych trudów w szpitalu nie unikając, a do chirurgji od samego onej rozpoczęcia, wraz z przykładaniem się w naukach fizycznych, doskonaląc się, czyni wielką nadzieję swej krajowi użyteczności«. Kolegował tu B. z Jędrzejem Śniadeckim, Ant. Scheidtem, Ant. Szasterem, Strączyńskim i innymi najlepszymi później medykami; niewykluczone, że znalazł protektora w Janie Śniadeckim. W r. 1788 wyjechał na studja zagraniczne, najpierw do Wiednia (1788), potem do głośnej z medycyny i przyrody Bolonji; tutaj w r. 1789 osiągnął stopień doktora medycyny (dyplom jego przechowany jest w Polsk. Akademji Umiejętn., rkp. nr 1511). Najważniejszą rolę w wykształceniu lekarskiem B-a odegrała jednak Pawja i jej sławny wówczas wydział medycyny, ożywiony gorączkową pracą badawczą, pełen pierwszorzędnych profesorów. Tutaj był B. uczniem wybitnego anatoma i chirurga Antoniego Scarpa oraz znakomitego Jana Piotra Franka, prof. medycyny teoretyczno-praktycznej i klinicysty. Kolegował z Jędrzejem Śniadeckim (od 1791 r.), z Józefem Frankiem i in. Podobnie jak inni Polacy, wyniósł B. z Pawji entuzjazm naukowy i rzetelną wiedzę lekarską. Pobyt Bartscha zagranicą trwał 8 lat, a jego naukowe itinerarium dziwnie zgadza się z naukowym szlakiem podróży Jędrz. Śniadeckiego. Bawił we Francji, Anglji, Szkocji, najdłużej w Edynburgu szkockim (jak Jędrz. Śniadecki), gdzie medycyna i studja przyrodnicze uniwersyteckie stały bardzo wysoko. Tu napisał rozprawę łacińską o Gorączce nerwowej, bardzo przez Anglików chwaloną, i za to mianowano go członkiem Fizycznego Towarzystwa Edynburskiego. Po powrocie do Polski zajmował się nauką, przygotowywał (około 1796 r.) rozprawę o kołtunie (jako o chorobie krajowej) i inne prace fachowe. Może pod wpływem Śniadeckich (albo Franków, którzy w r. 1804 przenieśli się do Wilna), dostał się A. niebawem w sferę działań Uniwersytetu Wileńskiego. Tad. Czacki, który już przedtem z nim korespondował, powołał go na na naczelnego fizyka (lekarza szkolnego) do gimnazjum w Krzemieńcu. Po kilku latach przeniósł się jednak B. do rodzinnego Krakowa, i żył tu odtąd zdala od urzędów i działalności publicznej, poświęcając się wyłącznie praktyce lekarskiej. Naukowo już nie pracował; praktyka i działalność filantropijno-lekarska pochłonęła go całkowicie. Mimo bardzo słabego zdrowia w l. 1812–15 odznaczył się, pracując w lazaretach krakowskich w czasie zarazy. Umarł 13 XII 1823 r.. Był to lekarz z Bożej łaski, znakomity diagnosta, opiekun ubogich, człowiek – mimo własnych cierpień fizycznych – pogodny i dobrotliwy. Na nim wygasła starodawna rodzina krakowska Bartschów, która wydała poprzednio wielu literatów. Piękną, choć szczupłą bibljotekę swoją, złożoną z 129 dzieł (angielskich, łacińskich i innych), zapisał Uniwersytetowi Jagiellońskiemu. Z prac B-a nieznana jest dotąd ani dyssertacja jego bolońska, ani edynburska praca o gorączce nerwowej. W Bibl. Jag. znajduje się jego rękopis, zawierający notatki do wykładów pawijskich J. P. Franka z lat 1792–94 Annotationes in praelectiones ill. ac celeb. Frank, Ticini (Pawja) 1792, 1793, 1794.

Bandtkie J. Sam., Nekrolog dwóch braci ś. p. Walentego i Jana Kantego Bartscha, »Rocznik Tow. Nauk. Krak.« XII (1827) 80–89 (zob. też ibid. s. 77–79, list T. Czackiego do Bartscha); Gąsiorowski L., Zbiór wiadomości do historji sztuki lekarskiej w Polsce, P. 1854, III 246–247; M[ajer] D. J. w Encykl. Orgel.; Kośmiński St., Słownik lekarzy polskich, W. 1888; Rolle M., Ateny Wołyńskie, Lw. 1923, 41; Finkel L., Pawja-Wilno (z końcem XVIII i w początkach XIX w.), W. 1929 (odb. z »Księgi Pam. ku uczczeniu 350 roczn. zał. Uniwers. Wileńsk.«); Szumowski Wł., Krakowska Szkoła lekarska po reformach Kołłątaja, Kr. 1929, 81, 135–136, 138–139, 188.

Stanisław Łempicki