INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Kanty Szlachtowski      Jan Kanty Szlachtowski, pokolorowana rycina Aleksandra Regulskiego z 1872 r.

Jan Kanty Szlachtowski  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szlachotwski Jan Kanty, pseud.: J.S., J.Szl., Wydawca (1816–1871), profesor języka i literatury polskiej na Uniwersytecie Lwowskim, dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Ur. 30 X we Lwowie, był synem Stefana, urzędnika sądu wojskowego, sędziego sądu szlacheckiego, następnie wiceprezesa Dyrekcji Skarbu we Lwowie, i Magdaleny (Joanny) z Białostockich, miał braci Stanisława i Feliksa (zob.). Brat S-ego Stanisław (1815–1883), był doktorem praw na Uniw. Lwow. (11 VII 1839), autorem pracy Sätze aus sämmtlichen Rechts- und politischen Wissenschaft (Lemberg 1839). Otrzymał godność radcy dworu. Od r. 1861 należał do Tow. Gospodarczo-Rolniczego Krakowskiego. Dn. 1 IV 1871 został nobilitowany (dyplom 6 X 1867). Był radcą finansowym w Prokuratorii Skarbu we Lwowie, a od r. 1879 do śmierci pracował jako koncypient w krakowskiej ekspozyturze lwowskiej Dyrekcji Skarbowej. Odznaczony został orderami: Żelaznej Korony III kl., św. Stanisława II kl. z Gwiazdą oraz św. Anny II kl.

W r. 1832 zdał S. z wyróżnieniem maturę we Lwowie. T.r. podjął wstępne studia filozoficzne na Uniw. Lwow., w r. akad. 1834/5 kontynuował naukę na Wydz. Prawa, a potem na Wydz. Filozoficznym, gdzie 4 V 1839 uzyskał stopień doktora filozofii summa cum laude. Był w tym czasie członkiem redakcji „Gazety Lwowskiej”. Od 5 VII 1839 pracował w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich (Ossolineum) najpierw jako bezpłatny praktykant, a od 1 XI t.r. zastępca kustosza. Po złożeniu przysięgi 19 XII 1840 został kustoszem i z urzędu zastępcą dyrektora. Od r. 1841 prowadził prace katalogowe i porządkowe. W zastępstwie dyrektora Adama Kłodzińskiego na publicznym posiedzeniu 19 X 1842 złożył sprawozdanie z działalności Ossolineum oraz przedstawił rozprawę O stosunku przysłowiów i przypowieści do filozofii („B. Nauk. Zakł. im. Ossolińskich” T. 7: 1843). Opublikował też pracę Uwagi nad pytaniem jakie jest sztuk pięknych zadanie, a w szczególności, czyli sztuki piękne powinny naśladować naturę? (tamże T. 10: 1844). Od r. 1843 kierował przenoszeniem zbiorów do pomieszczeń byłego kościoła św. Agnieszki, równocześnie przeprowadzając ich skontrum. Wprowadził nowe ustawienie książek oraz system odsyłaczy, zapoczątkowujący katalog rzeczowy, a także opracował katalog numizmatów i rycin; Karol Estreicher nazwał go twórcą porządku ossolińskiego. S. był współredaktorem kwartalnika „Biblioteka Naukowego Zakładu im. Ossolińskich”. Równolegle z pracą w Ossolineum S. w zastępstwie Mikołaja Michalewicza prowadził od r. 1844 na Uniw. Lwow. wykłady w Katedrze Języka i Literatury Polskiej; od grudnia 1845 jako docent prywatny, a od kwietnia r.n. zastępca profesora. Wykładał gramatykę i historię literatury, a także etymologię języków słowiańskich, zasady stylu polskiego, naukę o krasomówstwie oraz stylistykę i metrykę. W celu zapoznania się ze zbiorami archiwów i bibliotek na terenie Prus udał się w r. 1847 w podróż naukową do Gdańska, Elbląga, Królewca, Poznania, Kórnika, Berlina, Drezna i Wrocławia. W tym czasie odwiedził również Petersburg i Kraków. Wraz z Włodzimierzem Dzieduszyckim przyczynił się do wznowienia 14 XI t.r. działalności drukarni Ossolineum; został jej kierownikiem i wielokrotnie wspierał ją finansowo. Wspólnie z bibliotekarzem akademickim Franciszkiem Stroińskim dokonał selekcji księgozbioru do otwartej w r. 1848 czytelni w Ossolineum.

W czasie Wiosny Ludów we Lwowie był S. w stopniu kapitana komendantem oddziału Legii Akademickiej. Zezwolił na wydawanie w drukarni Ossolineum propagandowych pism ulotnych. Na wniosek Piotra Grossa wszedł 5 V 1848 w skład lwowskiej Rady Narodowej Centralnej (RNC); został delegatem Uniw. Lwow. do Wydz. Oświecenia RNC. Dn. 11 V t.r. jako profesor nadzwycz. objął Katedrę Języka i Literatury Polskiej na Uniw. Lwow. Z ramienia Wydz. Filozoficznego wybrano go 25 V na deputowanego do lwowskiego Sejmu Stanowego (który się jednak nie zebrał). Na posiedzeniu RNC 13 VIII poparł wniosek o zniesienie Wydz. Stanowego i przeznaczenie jego funduszy na zakup broni dla Gwardii Narodowej, a 27 VIII zaapelował do Ministerium, by sprawę likwidacji gimnazjum i liceum w Tarnopolu pozostawić do czasu reorganizacji szkolnictwa. Razem z Augustem Bielowskim, Klemensem Mochnackim i Alojzym Rybickim opublikował w „Dzienniku Narodowym” (1848 nr 116) apel o udział w spotkaniu (20 VIII w Ossolineum), dotyczącym organizacji polskiego szkolnictwa; był współredaktorem przyjętej wtedy uchwały. Wszedł w skład Komitetu Akademickiego i na jego posiedzeniu 13 IX postulował opracowanie petycji do władz w Wiedniu, Sejmu Krajowego i gubernatora lwowskiego w sprawie wprowadzenia języka polskiego jako wykładowego na Uniw. Lwow. W rezultacie znalazł się w delegacji, która 22 IX przedłożyła tę petycję w Wiedniu ministrowi spraw wewnętrznych Antonowi von Doblhof-Dier (zezwolił on 29 IX na prowadzenie wykładów po polsku na Uniw. Lwow., w Akad. Technicznej i liceach). Na corocznym zebraniu sprawozdawczym Ossolineum 12 X wystąpił S. z koncepcją, by Zakład zajął się przede wszystkim działalnością oświatową (O Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich. Głos Kuratora Zakładu i profesora wszechnicy lwowskiej..., „Tyg. Pol.” R. 9: 1848 s. 349–50). Należał do organizatorów i członków działającej we Lwowie od 27 X do 23 XI Rady Szkolnej Krajowej. Dn. 10 XI 1848 miał wygłosić na Uniw. Lwow. wykład w języku polskim inaugurujący r. akad. 1848/9, jednak władze nie wyraziły na to zgody i objęły S-ego dozorem policyjnym.

Po wydarzeniach Wiosny Ludów wydawał S. w drukarni Ossolineum polskie podręczniki, lektury szkolne oraz serię tanich druków, o której ogłosił artykuł Tanie druki („B. Nauk. Zakł. im. Ossolińskich” T. 2: 1848 s. 511–12). Opracował też katalog „Tanie druki. Od dyrekcji drukarni Zakładu Ossolińskich” ([b.m.w.] 1849). Własnym nakładem opublikował Książkę do czytania dla dzieci (Lw. 1849). Z powodu kłopotów finansowych oraz niezgodnego z prawem przedrukowywania dzieł akcja wydawnicza S-ego wkrótce upadła. Bielowski uczcił go w tym czasie „Wierszem dziękczynnym” (Lw. 1849). Wraz z Łukaszem Skerlem reprezentował S. drukarnię Ossolineum w założonym w październiku 1848 Tow. Księgarzy, Antykwariuszy i Drukarzy Lwowskich. W grudniu 1849 ukończył dwuletnią pracę nad edycją „Kroniki” Anonima zwanego Gallem, którą wspólnie z Rudolfem Köpke wydał pt. „Chronicae Polonorum usque ad a 1113” w serii „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores” (T. 9: 1851).

Po rezygnacji Kłodzińskiego, w atmosferze krytyki, S. objął 1 I 1850 funkcję tymczasowego dyrektora Ossolineum. Spotkało się to z dezaprobatą m.in. Karola Szajnochy („Tyg. Lwow.” 1850 nr 11), który zarzucił S-emu m.in. brak dorobku naukowego oraz złe zarządzanie funduszami. Odpowiedzią Szajnosze był Artykuł umieszczony w piśmie pańskim... (tamże 1850 nr 13). W „Pamiętniku Literackim” (1850 nr 5) ogłosił rozprawę Pan J.J. i jego artykuły o Zakładzie Ossolińskim…, a osobno wydał List otwarty [...] do redaktora Tygodnika Lwowskiego jako odpowiedź na artykuł p. Szajnochy... (Lw. 1850). Dn. 5 IV 1850 rozpoczął S. wspólnie z Zygmuntem Kaczkowskim wydawanie we Lwowie tygodnika „Pamiętnik Literacki”. Do współpracy pozyskał Aleksandra (Leszka) Dunin-Borkowskiego, Jana Zachariasiewicza i Henryka Rzewuskiego, a sam opublikował tu m.in. nieukończoną rozprawę Dziesięć lat panowania Stefana Batorego... (wyd. osobne, Lw. 1850) oraz relację Królewiec, Gdańsk, Elbląg i Toruń wspomnienie z podróży odbytej przez Prusy R. 1847 (nr 26). Dn. 18 X t.r. „Pamiętnik Literacki” po ukazaniu się dwudziestu dziewięciu numerów przestał wychodzić, a 4 XII złożył S. dymisję w Ossolineum, przekazując 7 I 1851 inwentarze Bielowskiemu.

W r. 1850 otrzymał S. na Uniw. Lwow. profesurę zwycz. Jednak w okresie tzw. reakcji bachowskiej Min. Wyznań i Oświaty pozbawiło go 30 III 1852 Katedry Języka i Literatury Polskiej. W r. 1853 podjął pracę w lwowskiej Kasie Oszczędności, ale wskutek nieprawidłowości w jednym z działów został szybko usunięty. Przeniósł się wtedy do brata, Stanisława, mieszkającego w Górce Narodowej pod Krakowem. Na zlecenie Bielowskiego opracował w l. 1854–61 edycję „Kroniki” Janka (Jana) z Czarnkowa, wydanej w drugim tomie serii „Monumenta Poloniae Historica” (1872). Od r. 1858 był członkiem Tow. Naukowego Krakowskiego; działał w Komisji Historycznej oraz Komisji Bibliograficznej, opracowując indeks do wydawanego przez Franciszka Piekosińskiego „Kodeksu dyplomatycznego Małopolski” (Kr. 1876 I), a także katalog kartkowy do „Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae” Marcina Dogiela. Współpracował z Estreicherem w przygotowywaniu „Bibliografii polskiej”. W okresie 1 IV (lub 1 V) – 30 IX 1871 był zatrudniony w Bibliotece Jagiellońskiej na zastępstwie jako dietariusz; 20 IX t.r. Estreicher zwrócił się do Namiestnika we Lwowie z prośbą o przyznanie S-emu etatu. S. zmarł 13 XI 1871 w Krakowie, został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim. Na posiedzeniu Tow. Naukowego Krakowskiego 5 II 1872 Estreicher wygłosił odczyt „Dr Jan Kanty Szlachtowski” („Na dziś” T. 2: 1872, wyd. osobne, Kr. 1872).

S. rodziny nie założył.

 

Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce działających, W. 1994 IV; – Bibliogr. historii Pol. XIX w., II cz. 2 (dot. brata, Stanisława), cz. 4; Enc. Org. (1898–1904), XIV; Estreicher, w. XIX, I–V; PSB (Kłodziński Adam, Lubomirski Henryk, Michalewicz Mikołaj); Słown. Pracowników Książki Pol.; Słown. pseudonimów, IV (dot. także brata, Stanisława); Spis przedmiotów zawartych w stu tomach „Przeglądu Polskiego” 1866–1891, Oprac. M. Stankiewicz, Kr. 1891; Wurzbach, Biogr. Lexikon; – Druki oficyny Ossolińskiej 1828–1918, Red. K. Korzon, Wr. 1987; Finkiel L., Karol Szajnocha bibliotekarzem. Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich w stulecie pracy i zasług, Lw. 1928; Finkel–Starzyński, Hist. Uniw. Lwow.; Gałyga M., Rezygnacja Jana Szlachtowskiego z pracy w Ossolineum w 1850 roku, „Roczn. Zakł. Narod. im. Ossolińskich” T. 10: 1975 s. 33; Hahn W., Katedra historii literatury polskiej w Uniwersytecie Lwowskim (1826–1904), Lw. 1912 s. 4–5; Hist. Nauki Pol., III, IV cz. 1–2; Jarowiecki J., Dzieje prasy polskiej we Lwowie do 1945 roku, Kr.–Wr. 2008; Klima J., Prasa lwowska w zbiorach Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie, w: Kraków–Lwów. Książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, Red. B. Górka, i in., Kr. 2009 IX cz. 2; Korzon K., Dyrektura Ossolineum w latach 1851–1918, „Roczn. Zakł. Narod. im. Ossolińskich” T. 8: 1973 s. 115–45; taż, Jan Szlachtowski (1816–1871), „Roczniki Bibliot.” R. 11: 1967 s. 9–19; taż, Polemika o zadaniach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Echa pierwszego dwudziestolecia, „Ze Skarbca Kultury” 1967 z. 19 s. 7–61; Kosiński J. A., Turalska M., Ofiarodawcy Biblioteki Ossolineum 1817–1848, Wr. 1968; Lewandowska-Jaraczewska I., Zakład Narodowy im. Ossolińskich za dyrektury Adama Kłodzińskiego 1839–1849, Wr. 1980; Lewicki K., Walka z niemczyzną w Uniwersytecie Lwowskim, „Sobótka” R. 3: 1948 s. 150, 157–9; Nowak J., Zakupy rękopisów i starych druków u kamedułów na Bielanach koło Krakowa dla Biblioteki Jagiellońskiej i Biblioteki Sieniawskiej Czartoryskich w latach 1866–1877, „Biul. B. Jag.” R. 49: 1999 s. 197–206; Ostaszewski-Barański K., Wacław Michał Zaleski (1799–1849), Lw. 1912 s. 172–4; Schnür-Pepłowski S., Z tajnego archiwum, Lw. 1896 s. 71–2; Starnawski J., Zapomniana relacja lwowskiego historyka literatury o naukowej podróży do bibliotek i archiwów czterech miast Prus Książęcych i Królewskich z 1847 roku, „Roczn. Elbląski” T. 19: 2004 s. 189–200; Tyrowicz M., Prasa Galicji i Rzeczypospolitej Krakowskiej 1772–1850, Kr. 1979; – Akademische Behörden an der Universität zu Lemberg […], im Sommer Semester des Studentjahres 1850/51, Lemberg [b.r.w.] s. 6, 24; toż, im Winter Semester […] 1850/1, s. 7, 22; toż, im Winter Semester […] 1851/2, s. 7, 15; Batowski A., Diariusz wypadków 1848 roku, Oprac. M. Tyrowicz, Wr. 1974; Protokoły Rady Narodowej Centralnej we Lwowie (14 IV – 29 X 1848), Red. S. Kieniewicz, F. Ramotowska, W. 1996; Sprawozdania Zakładu Narodowego im. Ossolińskich 1840–1848, „B. Nauk. Zakł. im. Ossolińskich” 1842–8; Zawadzki W., Pamiętnik życia literackiego w Galicji, Oprac. A. Knot, Kr. 1961; – „Roczn. dla Archeologów” 1874 (wspomnienie); – Nekrologi z r. 1871: „Bibl. Warsz.” t. 1 s. 499, „Czas” nr 261, „Gaz. Lwow.” nr 262, „Gaz. Warsz.” nr 256, „Kraj” nr 262, „Kur. Codz.” nr 255, 256; – Arch. UJ: sygn. S II 905; B. Jag.: sygn. BJ 49 (koresp. z r. 1871); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 7459 k. 275–6 (mater. do słown. biogr. Cypriana Walewskiego); Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraїny we Lw.: F. 26 (Uniw. Lwow.) op. 15 spr. 2 (Matricula Auditorum Juris in Universitate Leopolitana de anno 1831) k. 34; L’vivs’ka naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: Arch. Ossolineum, rkp. 2421, 2432 II t. IV (koresp. A. Bielowskiego), rkp. 12321 (koresp. F. Wężyka).

Przemysław Marcin Żukowski

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Feliks Szlachtowski

1820-11-20 - 1896-03-11 adwokat
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Unger

1817-04-13 - 1874-02-20
wydawca
 

Kazimierz Dłuski

1855-11-01 - 1930-09-06
lekarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.