INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Ludwik Staniewicz  

 
 
Biogram został opublikowany w 2002 r. w XLI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Staniewicz Jan Ludwik Sylwester, pseud. Stanisław Pisarski (1823–1904), podoficer Legii Cudzoziemskiej, uczestnik powstania 1848 r., naczelnik pow. szawelskiego w powstaniu styczniowym. Ur. 27 XII w Lidowianach lub w sąsiednich Podubisiach (pow. rosieński) na Żmudzi, był wnukiem Józefa Billewicza (zob.), najstarszym synem Ezechiela Staniewicza (zob.) i Kunegundy Billewiczówny.

Wkrótce po emigracji ojca, uczestnika powstania listopadowego, matka wywiozła S-a wraz z bratem Pawłem za granicę, w obawie przed zabraniem ich przez władze rosyjskie do wojskowej szkoły garnizonowej tzw. kantonistów. Początkowe nauki pobierał w Nancy, a następnie, zapewne po śmierci ojca, w Brukseli. Z powodu biedy wstąpił 9 X 1844 do francuskiej Legii Cudzoziemskiej. Służył w 1. p. Legii w Algierze do r. 1848, uzyskując w tym czasie kolejno stopnie kaprala i sierżanta. Opuścił Afrykę 16 V t.r. i przybył do Poznania. Wraz ze swymi braćmi, Pawłem i Ignacym, wziął udział w powstaniu wielkopolskim. Jeszcze t.r. wrócił na Litwę. Za służbę w armii obcej i powrót bez zgody władz rosyjskich został w r. 1851 karnie wcielony do Korpusu Kaukaskiego. Walczył w Apszerońskim PP, odznaczył się, w r. 1855 awansował na chorążego i uzyskał zwolnienie z armii. Po powrocie w strony ojczyste jeszcze przez dwa lata pozostawał pod ścisłym nadzorem jako «były przestępca polityczny». Mieszkał w Dyrwianach (pow. szawelski), majątku swego krewnego Eligiusza Kownackiego, marszałka pow. szawelskiego, który będąc bezdzietnym darował mu dobra Kownatów. S. urządził tam gorzelnię i przyczynił się do podniesienia wartości majątku. W r. 1861 ożenił się z Marią Kontowtówną, córką ziemian z Szowkowa w pow. wiłkomirskim.

Po wybuchu powstania styczniowego, w marcu 1863, został S. mianowany wojskowym naczelnikiem pow. szawelskiego. Swą bazę zorganizował w majątku Bielaniszki, zgromadził tam ok. 100 ludzi, których partiami konno rozsyłał w różne strony powiatu dla propagowania idei powstańczej wśród ludności, odczytywania manifestu Rządu Narodowego o uwłaszczeniu chłopów, werbowania ochotników i rekwirowania pieniędzy rządowych. Rozmach akcji S-a spowodował przysłanie do powiatu większych sił rosyjskich. Dn. 11 IV t.r. próbował S. zatrzymać je na drodze z Szawel do Bielaniszek, lecz pod naporem piechoty przeciwnika musiał się wycofać i oddać Bielaniszki. Powiększył oddział do ok. 200 ludzi, rekrutujących się głównie spośród miejscowej drobnej szlachty i chłopstwa; językiem komendy był litewski. Ufortyfikował na powrót spalony folwark w Bielaniszkach i 28 IV stoczył tam następny bój z Rosjanami. Latem rozszerzył obszar swych działań na pow. rosieński. Zmuszony do bitwy pod Tryszkami w pow. szawelskim (21 V) wyrwał się z okrążenia i w lasach pod Użwentą, połączył swój 400-osobowy już oddział z partiami naczelnika woj. żmudzkiego Ignacego Laskowskiego, ks. Antoniego Mackiewicza i Paulina Bohdanowicza. W ramach tego zgrupowania 2 VI wziął udział w operacji przeciwko Rosjanom, a po jej fiasku i przesunięciu się sił powstańczych pod Cytowiany na teren pow. rosieńskiego, ponownie starł się z wrogiem 6 VI. Bój zakończył się odparciem przeciwnika. Nazajutrz S. odłączył się ze swym oddziałem od Laskowskiego i Mackiewicza i ruszył w stronę wybrzeża morskiego, by uczestniczyć w zabezpieczeniu lądowania spodziewanej ekspedycji morskiej płk. Teofila Łapińskiego ze Sztokholmu, której celem było dostarczenie w rejon Połągi ładunku broni, amunicji oraz ochotników. Oddział S-a, zmieniając często miejsce stacjonowania, krążył po lasach i wybrzeżu morskim, usiłując absorbować siły rosyjskie. Po niepowodzeniu wyprawy Łapińskiego S. ruszył na południe, 12 VII starł się pod Modrogą (pow. szawelski) z kolumną rosyjską i poniósł porażkę. Następnie skierował się na Taurogi, usiłując przejąć zmagazynowaną tam rzekomo broń, nie znalazłszy jej, ponownie ruszył na północ i krążąc po pow. rosieńskim i szawelskim, staczał drobne utarczki, nie odnosząc nigdzie istotniejszych sukcesów. Wobec pogarszających się warunków działania i przewagi wroga, jesienią 1863 podzielił swój oddział na pięć partii, w tym jedną pod dowództwem swego brata Pawła. Łącząc je dla wykonania określonych zadań, współdziałając z innymi oddziałami, przetrwał S. do końca listopada, wreszcie z niedobitkami udał się na emigrację. Kownatów został skonfiskowany, żona zesłana do Sywilska w gub. kazańskiej, potem do Niżnego Nowogrodu, dopiero po dłuższym czasie otrzymała zgodę na osiedlenie się w Warszawie.

Prawdopodobnie na emigracji we Francji napisał S. Pamiętnik z r. 1863 […] dowódcy oddziału w powiecie szawelskim (był przechowywany w zbiorach Biblioteki Rapperswilskiej; spłonął w Warszawie w czasie drugiej wojny światowej). Potem na dłużej osiedlił się w Krakowie, dokąd zbiegła też z Rosji jego żona. Dopiero w r. 1896 powrócił na Żmudź i zamieszkał u swego zięcia Ludwika Gużewskiego w miejscowości Kamienskoje. Zmarł tam 21 II 1904, pochowany został 5 III na cmentarzu w miasteczku Upinie (pow. szawelski).

Z małżeństwa z Marią Kontowtówną (1839–1871), miał S. córkę Helenę (ur. 1862), zamężną za Ludwikiem Gużewskim (zm. 1916), urzędnikiem w fabrykach firmy Bernarda Hantkego, bratem Adolfa (zob.). Wg przekazów rodzinnych S. ożenił się po raz drugi z Gużewską.

 

Maliszewski, Bibliogr. pamiętników; – D’jakov V. A., Dejateli russkogo i pol’skogo osvoboditel’nogo dviženija v carskoj armii 1856–1865 godov, Moskva 1967; Pol. Enc. Szlach., XI; PSB (Andrzejewski Bonawentura, Mackiewicz Antoni); Śliwowska, Zesłańcy; Tarybų Lietuvos enciklopedija, Vilnius 1988 IV; – Cyrankiewicz, Przewodnik po cmentarzach Krakowa (dot. żony S-a, Marii); Słown. Geogr. (Kownatów); – Bičkauskas-Gentvila L., 1863 metų sukilimas Lietuvoje, Vilnius 1958; Bielecki R., Polacy w Legii Cudzoziemskiej 1831–1879, W.–Ł. 1992; Fajnhauz D., 1863. Litwa i Białoruś, W. 1999; Laskovskij A. I., Litva i Belorussia v vostanii 1863 g., Berlin 1939; Łaniec S., Dowódcy i bohaterowie powstania styczniowego na Żmudzi, Tor. 2002 s. 31–41 (niektóre informacje biogr. mylne); Maksimaitienė O., Lietuvos sukilelių kovos 1863–1864 m., Vilnius 1959; Medeksza A., Monografia oddziałów powstańczych na Żmudzi, „Ojczyzna” R. 2: 1865 nr 45; Obušenkova L. A., Archivnye materiały sudebnosledstvennych učreždenij 1863–1866 gg. po delam učastnikov vosstanija, w: K stoletiju geroičeskoj bor’by «za našu i vašu svobodu», Moskva 1964; Okulicz K., Białorusini, Litwini i Polacy w powstaniu styczniowym na Litwie historycznej, „Zesz. Hist.” 1965 z. 7 s. 16; Smirnov A. F, Vosstanie 1863 goda v Litve i Belorussii, Moskva 1963; Zieliński S., Bitwy i potyczki 1863–1864, Rapperswil 1913; – Spisok alfavitnyj političeskim prestupnikam, lišennym po sudu prav sostojanija, imuščestva koich podležat konfiskacii v kaznu po 1 oktjabrja 1864, s. 51 [b.m.r.w.]; – Cylov N. I., Sbornik rasporjaženij grafa Michaila Nikolaeviča Murav’eva po usmireniju pol’skago mjateža v severo-zapadnych gubernijach 1863–64, Vil’na 1866 s. 308; Powstanie na Litwie i Białorusi 1863–1864, Oprac. L. Arżajew, S. Bajkow i in., Moskwa 1965; Prasa tajna z lat 1861–1864, Wr. 1966 cz. 1, 1970 cz. 3; Romer E., Dziennik 1914–1918, W. 1995 I; – „Czas” 1863 nr 109, 130, 133, 152, 153, 161, 164, 178, 261; „Dzien. Pozn.” 1863 nr 109, 264; „Tyg. Ilustr.” 1904 nr 15; – Muz. WP w W.: Arch. Augusta Kręckiego, rkp. 35366/6; – Mater. Leona Sylwestra Staniewicza z Gd.

Janusz Wojtasik

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Melania Lipińska

1865-01-01 - 1933-06-27
lekarz
 

Maurycy Gottlieb

1856-02-21 - 1879-07-17
malarz
 

Ignacy Chomiński

1819-07-31 - 1846-12-01
aktor teatralny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.