INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Pawłowski     

Jan Pawłowski  

 
 
2 poł. XVIII - 1836-01-06
Biogram został opublikowany w 1980 r. w XXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pawłowski Jan, pseud. Mańkowski, Behrens, (zm. 1836), powstaniec 1831 r., szpieg pruski. Pochodził z Królestwa, przed r. 1830 najpewniej był służącym dworskim. Bił się w powstaniu, pono w stopniu podoficera, czy to w 4 p. piechoty, czy w 5 p. ułanów. Wg niektórych wersji trafił do niewoli rosyjskiej, z której się jednak wydostał. W poł. 1832 r. znalazł się w Poznańskiem, gdzie przesłużył półtora roku jako lokaj lub kucharz u Józefa Mikorskiego pod Poznaniem i Franciszka Żychlińskiego pod Lesznem. Wysiedlony w początkach 1834 r., znalazł się w Saksonii; w Lipsku obchodził rodaków w nowiutkim mundurze ułańskim (co budziło podejrzenia), podając się za powstańca zbiegłego z Syberii i prosząc o wsparcie. Udał się następnie do Anglii, ale po drodze w Hamburgu zgłosił się do poselstwa pruskiego, oferując swe usługi wywiadowcze – nie potraktowano go zresztą na serio. W Londynie występował pod nazwiskiem Mańkowski; trafił do Wojciecha Tura, byłego dyrektora kancelarii sejmowej, następnie w Strasburgu do Józefa Michałowskiego, jednego z aktywniejszych polskich węglarzy. Od tego ostatniego wziął jakieś polecenia dla spiskowców w kraju i dostał też fałszywy paszport na nazwisko Dietricha Meyera. W czerwcu 1834 został aresztowany na granicy pruskiej w Sulechowie i oddany pod śledztwo w Berlinie. Tutaj wyśpiewał wszystko, co wiedział i czego nie wiedział, o knowaniach węgierskich w kraju i na Zachodzie, co dało też początek aresztowaniom w Poznańskiem.

Nie wiadomo, co się działo z P-m w r. 1835, czy siedział w pruskim więzieniu, czy może został wyprawiony, formalnie już jako agent, do Francji lub Szwajcarii. W końcu t. r. zjawił się w Krakowie, tym razem pod nazwiskiem Behrensa, «w masce wysłannika szwajcarskich związków wychodźczych» (Łuniński), najpewniej z misją sprowokowania w Krakowie jakiegoś zajścia, które by położyło kres istnieniu Wolnego Miasta. Nie zdaje się, by przeniknął do Stowarzyszenia Ludu Polskiego; jego bowiem przywódcy zostali ostrzeżeni z Francji, że Behrens jest szpiegiem, na miejscu zaś stwierdzili, że szasta pieniędzmi i kontaktuje się z rezydentem rosyjskim Ungern-Sternbergiem. Nie czując się zresztą pewnie, P. wyrobił sobie 6 I 1836 paszport pruski na wyjazd do Poznania, Belgii i Holandii. Tegoż jednak wieczora 3 spiskowcy: Adolf i Leon Zalescy oraz Julian Eysymontt wywabili P-ego za miasto i na drodze między Łobzowem a Bronowicami zastrzelili go, a następnie przebili 7 razami sztyletów. Zwłoki pozostawili w widocznym miejscu nie zabierając zmarłemu pieniędzy, tak aby unaocznić, że był to mord polityczny. Sprawcy nie zostali wykryci; władze krakowskie zrzucały winę na prowokatorów; prasa emigracyjna czyniła z «Behrensa» Niemca lub Żyda. Wypadek posłużył istotnie jako pretekst do okupowania Krakowa przez wojska 3 państw «opiekuńczych».

 

Krajewski J., Tajne związki polityczne w Galicji (od r. 1833 do r. 1841), Lw. 1903 s. 48–9; Kucharzewski J., Od białego caratu do czerwonego. T. 3: Lata przełomu, W. 1928; Louis J., Sądownictwo Rzeczypospolitej Krakowskiej, Kr. 1884 s. 86–9; Łopuszański B., Stowarzyszenie Ludu Polskiego 1835–1841, Kr. 1975; Łuniński E., Wspominki, W. 1910 s. 270–2; Paprocki F., W. Ks. Poznańskie w okresie rządów Flottwelta (1830–1841), P. 1970 s. 306, 432; Sokołowska S., Młoda Polska, Wr. 1972; – Bogdański H., Pamiętnik, Kr. 1972; Girtler K., Opowiadania, Kr. 1971 II; Hechel F., Człowiek nauki taki, jakim był, Kr. 1939 II 25–7; [Meciszewski H. J.] Królikowski L., Memoriał historyczny i polityczny o stanie obecnym Wolnego Miasta Krakowa…, Paryż 1840 s. 103, LXXI; Stowarzyszenie Ludu Polskiego w Królestwie Polskim, Wr. 1978; Tessarczyk A., Rzeczpospolita Krakowska…, Kr. 1863 s. 244–6; Wawel-Louis J., Urywki z dziejów i życia mieszkańców Krakowa, Kr. 1977; – Arch. Państw. w Kr.: IT 473 (H. Darowska, Pamiętnik, s. 5); Arch. Państw. w P.: NP IX Bd 174 (wyciągi z zeznań P-ego); B. Jag.: rkp. 4999 (Patelski J., Dalszy ciąg opowiadań…, s. 39–44).

Stefan Kieniewicz

 
 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Adam Jerzy Czartoryski

1770-01-14 - 1861-07-15
mąż stanu
 

Andrzej Tomasz Towiański

1799-01-01 - 1878-05-13
filozof
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Cyprian Kamil Norwid

1821-09-21 - 1883-05-23
poeta
 

Teodor Morawski

1797-11-01 - 1879-11-21
polityk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.