INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Pocek (właściwie Poczek)      Pomnik Jana Pocka w Markuszowie, fot. Kaj Małachowski / FINA, 2 maja 2019.

Jan Pocek (właściwie Poczek)  

 
 
1917-05-04 - 1971-06-26
 
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pocek (właściwie nazwisko: Poczek) Jan, pseud. i krypt.: Jan Paprotny, J. P. (1917–1971), poeta. Ur. 4 V w Zabłociu koło Puław w małorolnej rodzinie chłopskiej, był synem Antoniego i Franciszki z domu Mańko. Dzieciństwo miał ciężkie, trudną też młodość. W r. 1930 ukończył siedmioklasową szkołę powszechną w pobliskim Markuszowie z wynikiem bardzo dobrym, ale warunki nie pozwoliły mu na dalszą naukę. P. stracił ojca wcześnie, toteż, choć najmłodszy z pięciorga rodzeństwa, musiał pozostać na gospodarstwie. Przed wojną wstąpił do Związku Młodzieży Wiejskiej RP «Wici», który wybitnie wpłynął na ukształtowanie jego osobowości. W piśmie tej organizacji („Wici”) debiutował w r. 1936 wierszami. W okresie okupacji P. podjął współpracę z „Orlimi Ciosami” (1943–4), pismem okręgu puławskiego Batalionów Chłopskich; był twórcą tytułu pisma, jego winietki, drukował też w nim wiersze o treści patriotycznej. Z tego czasu datowały się bliskie kontakty poety ze Stefanem Rodakiem (pseud. Rola) i Ludomirem Stasiakiem. Po wyzwoleniu, w r. 1944 związał się P. przez Leona Pokorę z gronem pisarzy chłopskich skupionych w utworzonym z inicjatywy Józefa Nikodema Kłosowskiego kręgu «Wieś Tworząca», a w r. 1945 został członkiem oddziału wiejskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich. W tym czasie zetknął się P. ze Stanisławem Piętakiem, któremu wiele zawdzięczał. Piętak przyczynił się do jego książkowego debiutu, którym był tom wierszy Zgrzebne pieśni (Ł. 1947), był redaktorem tej książki. W r. 1948, po ślubie z Marianną Wiśniecką, P. osiadł w sąsiedniej wsi Kaleń na gospodarstwie żony. Zaczęły się dla niego trudne lata, bowiem stan zdrowia nie pozwalał mu na ciężką pracę fizyczną, niezbędną w gospodarstwie rolnym. Pracował więc dorywczo w gminie, na budowie, w piekarni, jako magazynier w Markuszowie. W r. 1949 wyjechał do Warszawy, gdzie najpierw utrzymywał się z pracy fizycznej, później pracował w dziale rolnym czasopisma „Gromada” (potem „Gromada Rolnik Pol.”). W l. 1950–1 odbył ośmiomiesięczny kurs w Ośrodku Szkolenia Dziennikarzy. W r. 1957 P. został zwolniony z pracy i powrócił do Kalenia, by zająć się podupadłym gospodarstwem. Pogarszający się stan zdrowia spowodowany gruźlicą uniemożliwiał mu jednak pracę na roli jak i inny sposób zarobkowania na utrzymanie rodziny. W tym czasie wznowił zaniedbaną pracę literacką, w prasie lubelskiej i ogólnopolskiej pojawiły się jego nowe wiersze. Sporo utworów ukazało się w antologii „Wieś Tworząca” (L. 1962) oraz w osobnym tomiku Malwy (L. 1963). W r. 1965 P. został wiceprzewodniczącym Międzywojewódzkiego Klubu Pisarzy Ludowych (przekształconego później w Stowarzyszenie Twórców Ludowych). W r. 1966 był delegatem na Kongres Kultury Polskiej. W ostatnich latach życia wzmożonej aktywności pisarskiej P-ka towarzyszyło uznanie dla jego poezji, także ze strony krytyki. Otrzymał też nagrodę literacką woj. lubelskiego oraz Złoty Krzyż Zasługi.

Wiersze P-ka z okresu okupacji, wydrukowane w antologii „Chłopski znak” (L. 1969), w całości były związane z przeżyciami narodu w latach wojny, często sięgał wtedy poeta po tematy religijne i odpowiednie formy poetyckie, takie jak litania, legenda czy pastorałka. W tych utworach wyrażała się też miłość do rodzinnej ziemi – jeden z przewodnich motywów późniejszej twórczości P-ka. Powojenna jego liryka, jednorodna problemowo i tematycznie, łączyła w sobie dwa nurty: jeden bardziej tradycyjny, któremu patronowały nazwiska Marii Konopnickiej i Jana Kasprowicza, i drugi – «nowoczesny», inspirowany przez poezję Piętaka. Od Kasprowicza przejmował P. rytmikę wiersza, zbliżał się też do tego poety stosunkiem do świata. Przykładowi Piętaka zawdzięczał natomiast inne elementy swojej poetyki i postawy, która u obu wyrastała z dramatyczności osobistego doświadczenia. «Życie – pisał P. – odepchnęło mnie od tego wszystkiego, co ludzie nazywają szczęściem. Ani jednej szczęśliwej godziny, ani jednego dnia bez cierpienia. Szczęśliwy jestem tylko w tej chwili i pełen radości, gdy siadam i piszę». Wzruszenie poetyckie w wierszach tego nurtu wyrażało się w wypowiedzi bez wyraźnych rygorów, o szerokiej frazie i rozluźnionej składni; naśladował także P. wzory awangardowej liryki Juliana Przybosia i – zwłaszcza – Józefa Czechowicza. Stałym tworzywem wierszy P-ka były realia życia chłopskiego, często sakralizowanego; łączył w swej twórczości cechy ludowej wyobraźni i szczerość przeżycia z wysokim, co podkreślała krytyka, poziomem sztuki poetyckiej, dzięki czemu wyrastał ponad poziom innych poetów samorodnych. Utwory P-ka drukowały następujące pisma: przed wojną – poza „Wiciami” – „Chłopski Świat” i „Nowizna Wiciowa”, po wojnie: m. in., „Chłopska Droga”, „Gromada”, „Gromada-Rolnik Polski”, „Głos Młodzieży Wiejskiej”, „Kamena”, „Miesięcznik Ludowy”, „Tygodnik Kulturalny”, „Zielony Sztandar” i „Zdrój”. P. zmarł w Kaleniu 26 VI 1971, pochowany został w Markuszowie.

Po śmierci P-ka ukazał się opracowany przez Józefa Ziębę tom Wierszy (W. 1973), dający chronologicznie ułożony wybór jego liryki, a następnie obszerny tom Poezje (L. 1980), w opracowaniu i ze wstępem Aliny Aleksandrowicz. P. pozostawił w rękopisie pisaną od r. 1968, ale nie dokończoną powieść opartą na wątkach autobiograficznych pt. Urodzaj cierpienia. Powieść ta, podobnie jak cała spuścizna rękopiśmienna P-ka (wiersze, dokumenty, korespondencja i zdjęcia), znajduje się w Muzeum Józefa Czechowicza w Lublinie. W r. 1972 redakcja „Chłopskiej Drogi” ustanowiła doroczną nagrodę artystyczną im. P-ka dla twórców ludowych, zaś Stowarzyszenie Twórców Ludowych ogłasza doroczne konkursy literackie im. poety.

P. pozostawił z małżeństwa z Marianną Wiśniecką troje dzieci: Kazimierza (ur. 1949), Stanisława (ur. 1953) i Jadwigę (ur. 1956).

 

Fot. w Muz. J. Czechowicza w L.; – Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1944/45 i n.; – Aleksandrowicz A., Wstęp do: Pocek J., Poezje, L. 1980; – Karaś R., Pocek czeka na wydawcę, „Kultura i Życie” 1961 nr 2; Kłak T., Zgrzebne pieśni, „Poezja” 1976 nr 1; Małachowski A., Pamiętnik współczesny, „Kultura” 1980 nr 19; Piętak S., Czemu milczy poeta?, „Orka” 1959 nr 23; Pokora L., Wiersze pachnące ziemią, „Zielony Sztandar” 1964 nr 5; Sulima R., Folklor i literatura, W. 1976; tenże, Między mitem i metaforą, „Twórczość” 1975 nr 5; Wójcik R., „Mową cieplejszą niż słońce…”, „Chłopska Droga” 1972 nr 3; Zięba J., Posłowie w: Pocek J., Wiersze, W. 1793 s. 163–88 (fot.); – „Tyg. Kult.” 1980 nr 31, 34; – IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna; – Informacje żony, Marianny Poczkowej.

Tadeusz Kłak

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Stanisław Piętak

1909-08-03 - 1964-01-27 poeta
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Julian Tuwim

1894-09-13 - 1953-12-27
pisarz
 

Leon Kozłowski

1892-06-06 - 1944-05-11
premier II RP
 

Jan Dąbski

1880-04-10 - 1931-06-05
działacz ludowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Maria Sołtan

1899-09-30 - 1942-04-28
dziennikarz
 

Julian Przyboś

1901-03-05 - 1970-10-06
poeta
 

Edmund Perle

1854-10-27 - 1935-10-18
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.