INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Rydzyński (Jan z Rydzyny, z Czerniny, Czerniński) h. Wierzbna  

 
 
brak danych - 1423-10-23
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rydzyński Jan (Jan z Rydzyny, z Czerniny, Czerniński) h. Wierzbna (zm. 1423), starosta wschowski, kasztelan międzyrzecki. Pochodził ze śląskiej rodziny panów z Wierzbnej w księstwie świdnickim, osiadłej w XIV w., m. in. w księstwie głogowskim tuż nad granicą polską w Czerninie (pomiędzy Rydzyną a Bojanowem). Jego rodziców nie znamy.

Po raz pierwszy R. wystąpił w Wielkopolsce 13 X 1387, świadkując w Poniecu na dokumencie świeżo powołanego woj. poznańskiego Bartosza Wezenborga. Od r. 1394 występował przed sądami ziemskimi w Kościanie i w Pyzdrach w sporach sąsiedzkich. W r. 1399 bawił we Wschowie w otoczeniu star. wielkopolskiego Tomka z Węgleszyna. Tutaj pisał się już z Rydzyny, miejscowości wcześniej nie znanej, która rychło stała się główną jego siedzibą. Od r. 1406 notowany jest niekiedy jako asesor sądu ziemskiego w Kościanie. W tym też czasie zaczął się pojawiać w otoczeniu Władysława Jagiełły: poręczał układ króla z Ulrykiem von den Osten zawarty 24 VI 1405 w Lądzie, w lutym 1409 przebywał przy królu w Jedlni. Miał też jakieś związki finansowe z Jagiełłą: w r. 1405 pożyczał 100 grzywien z królewskich pieniędzy podstolemu kaliskiemu Przybkowi ze Skokowa, a w r. 1410 Przybysław z Gryżyny zobowiązał się wobec króla, że spłaci R-emu królewski dług 500 grzywien opisany na Kościanie. Najpóźniej w r. 1405 (ale może znacznie wcześniej) został R. starostą ziemi wschowskiej, należącej do Królestwa, ale rządzącej się własnym prawem ziemskim (śląskim?). Starostą był jeszcze w r. 1409; w t. r. zastąpił go na krótko we Wschowie chorąży poznański Jarosław z Iwna, najpóźniej jednak w początku r. 1414 R. objął ponownie starostwo i utrzymał je aż do śmierci. On to zapewne doprowadził do końca unifikację prawa ziemi wschowskiej z prawem kor.: inkorporacja ziemi wschowskiej do prawa polskiego nastąpiła w r. 1422. W r. 1409 miał też starostwo (tenutę) kościańskie; już w r. n. wykupił go najpewniej w Kościanie Przybysław z Gryżyny, choć nie można wykluczyć, że R. trzymał Kościan aż do śmierci. W marcu lub kwietniu 1418 otrzymał wreszcie kaszt. międzyrzecką; wydaje się jednak, że już wówczas nie prowadził żywszej działalności na arenie ogólnopolskiej. W lipcu 1421 otrzymał od papieża Marcina V prawo słuchania mszy w miejscach objętych interdyktem.

R. zgromadził znaczny zespół dóbr w południowo-zachodniej Wielkopolsce, na pograniczu śląskim. W chwili śmierci miał oprócz Rydzyny co najmniej Dąbcze, Piotrowice, Kłodę, Pawłowice, Tarnową, Witosław, Robczysko oraz Rojęczyn i Czerninę już po śląskiej stronie, może także i część (?) Kaczkowa na Śląsku. W r. 1415 toczył z Jarosławem z Iwna spory o wójtostwo wschowskic, miał też pretensje do Karca (Karśca). Centrum tego zespołu osadniczego stała się Rydzyna, którą on zapewne podniósł do rangi miasta (członkowie władz miejskich wzmiankowani już w r. 1407). Wg tradycji przekazanej przez Szymona Starowolskiego, R. wzniósł też w Rydzynie zamek. Usytuował także w Rydzynie centrum parafii, przeniesionej tutaj z pobliskiego Dąbcza. Erekcji kościoła parafialnego fundacji R-ego w Rydzynie dokonał 13 XI 1410 bp poznański Wojciech Jastrzębiec; on także 17 XI t. r. erygował altarię p. wezw. Znalezienia Krzyża Św. i Poczęcia Najśw. Marii Panny w kaplicy, zwanej później Rydzyńskich, w katedrze poznańskiej, zbudowanej w l. 1405–6 i uposażonej przez R-ego i jego sąsiada, kanonika poznańskiego Szymona z Kaczkowa, 20 grzywnami dorocznego czynszu zapisanego na dobrach wokół Rydzyny. Kaplica poznańska przetrwała pod patronatem spadkobierców R-ego: rodzin Rydzyńskich i Pawłowskich z Wierzbna – aż do połowy XVII w. R. zmarł 23 X 1423 i został pochowany w kościele rydzyńskim.

R. miał jedynego syna Stefana (Szczepana), zrodzonego z nie znanej nam z imienia żony; od niego wywodzą się rodziny Rydzyńskich i Pawłowskich z Wierzbna.

W kościele p. wezw. Św. Stanisława w Rydzynie przetrwała okazała płyta nagrobna R-ego z jasnoróżowego marmuru, wykonana najpewniej wkrótce po jego śmierci. Przedstawia ona naturalnej wielkości postać zmarłego z tarczą z h. Wierzbna i jest «jednym z pierwszych zachowanych do naszych czasów wyobrażeń „portretowych” polskiego rycerza», «o rysach etnicznych silnie podkreślonych, uderzająco „sarmackich”, wprost typowych» (L. Kalinowski).

 

Słown. Hist.-Geogr. Ziem Pol., VIII cz. 1–2 s. v. (Dąbcze, Karsiec, Kłoda); Urzędnicy, I z. 1; – Cieplucha Z., Z przeszłości ziemi kościańskiej, Kościan 1929 s. 168; Gąsiorowski A., Starostowie wielkopolskich miast królewskich w dobie jagiellońskiej, W. 1981; tenże, Urzędnicy zarządu lokalnego; Kalinowski L., Płyta nagrobna Jana z Czerniny w Rydzynie. Zagadnienie interpretacji, w: tegoż, Speculum artis, W. 1989 s. 379–413; Kozierowski S., Obce rycerstwo w Wielkopolsce w XIII–XVI wieku, P. 1929 s. 121–2; Nowacki, Dzieje archidiecezji pozn., I–II; Preibisz L., Zamek i klucz rydzyński, Rydzyna 1938 s. 9 n.; Skubiszewski P., Nagrobek Jana z Czerniny w Rydzynie, „Biul. Hist. Sztuki” R. 17: 1955 s. 396–425; Wędzki A., Średniowiecze, w: Ziemia leszczyńska, P. 1966 s. 53–5; – Die ältesten grosspolnischen Grodbücher, Wyd. Lekszycki J., Bd. 2, Leipzig 1889 nr 1790, 1912, 1936, 1997, 2004, 2005; Kod. Wpol., III nr 1866, V nr 81, 84, 98, 143, 144, 152, 158, 160, 167, 248, 348, VI nr 551; Księga ziemska poznańska 1400–1407, P. 1960 nr 1116, 1127, 1430; Piekosiński F., Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku, T. 1, z. 1, w: tegoż, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, T. 6 z. 1, Kr. 1902 s. 311, 387, 391, 408; Starowolski, Monumenta Sarmatarum, s. 458–9; Wielkopolskie roty sądowe XIV–XV wieku, P. 1959 I nr 1105, Wr. 1967 III nr 464, 504, 669, 706, 950, 1237; AP w P.: księgi ziemskie Kościan Z. 3 k. 30, 34v., Z. 4 k. 44, 60v., 88v., 166v., 170, 297, 305, 313v., Z. 5 k. 368v., 350v., 395, 416, 434, Z. 6 k. 34, 38, 60v., 99v., 125, 165v., Z. 7 k. 40; – Bullarium Poloniae, t. 4 [w druku].

Antoni Gąsiorowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimierz III Wielki

1310-04-30 - 1370-11-05
król Polski
 

Władysław Opolczyk

między 1326 a 1332 - 1401-05-18
książę kujawski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.