Soszyński Jan zw. Amplias, Ampel (ok. 1560–1612), preceptor Ostrorogów i Leszczyńskich, doktor medycyny, fizyk miejski w Toruniu. Pochodził z Ostroroga, ur. w rodzinie braci czeskich.
Od młodości był S. przeznaczony na duchownego Jednoty braci czeskich. W czerwcu 1580 jako akolita (kandydat na ministra) uczestniczył w synodzie Jednoty w Poznaniu; używał już wówczas łacińskiego «nazwiska» Amplias. W r. 1583 został wysłany przez Jednotę na studia zagraniczne i równocześnie podjął się opieki nad wyjeżdżającymi na Zachód synami szlacheckimi. Dn. 1 X t.r. wpisał się do metryki uniw. w Altdorfie jako preceptor Piotra Jaskułeckiego (Jaskóleckiego) i Wojciecha Witosławskiego. Owocem jego studiów teologicznych była ogłoszona tam w r. 1584 Oratio, qua Christi duae naturae in una hypostasi […] enarrantur […] conscripta et recitata…. W r. 1585 został zatrudniony przez Andrzeja Leszczyńskiego przyszłego woj. brzeskiego kujawskiego jako preceptor jego siostrzeńca Stanisława Ostroroga, syna Wacława i Katarzyny Leszczyńskiej. Leszczyńskiemu zaprotegował S-ego zapewne konsenior Jednoty Symeon Teofil Turnowski. Dn. 20 IX 1585 zapisał się S. wraz ze Stanisławem Ostrorogiem na uniw. heidelberski. W poł. 1586 przeniósł się ze swym podopiecznym do Bazylei; już wcześniej nawiązał kontakt z tutejszym profesorem J. J. Grynaeusem. W kwietniu 1587 S. i Stanisław Ostroróg przebywali w Strasburgu, gdzie dołączyli do bawiących tam od jesieni 1585 braci Ostroroga: Sędziwoja i Jakuba. Z całą trójką był S. późną jesienią t.r. ponownie w Heidelbergu, w r. 1588 znowu w Bazylei. W r.n. przebywał w kraju; na synodzie Jednoty w Poznaniu na przełomie czerwca i lipca otrzymał napomnienie za «wysokomyślność a swawolność». Przyrzekł wówczas poprawę i został skierowany na nauczyciela do szkoły braterskiej w Ostrorogu.
W r. 1590 wyjechał S. z polecenia A. Leszczyńskiego do Strasburga jako opiekun jego stypendysty Jana Turnowskiego (przyszłego seniora Jednoty). Na przełomie l. 1591 i 1592 został preceptorem Wacława Leszczyńskiego (przyszłego kanclerza kor.), z którym 26 I 1592 był już w Strasburgu, skąd latem t.r. przenieśli się do Heidelbergu (immatrykulowani 13 VII), w końcu r. 1593 wrócili do Strasburga, gdzie S. przyjął pod swą pieczę także syna A. Leszczyńskiego – Rafała (przyszłego woj. bełskiego). W r. 1595, gdy Wacław Leszczyński wyruszył w podróż po Europie, S. pozostał preceptorem Rafała, przebywając z nim na przemian w Strasburgu i w Bazylei. W r. 1596 dołączył do nich młodszy brat Rafała Leszczyńskiego – Andrzej. S. cieszył się uznaniem A. Leszczyńskiego, zyskał je także wśród profesorów w Niemczech i Szwajcarii, zawarł wiele znajomości. Cenił go historyk Jednoty Jan Łasicki, chwalił w przedmowie do swego poematu „Ulyses seu Parva Odyssea…” (Argentorati 1595) sztrasburski profesor T. Scultetus; zaprzyjaźnił się S. z Grynaeusem. Protekcja A. Leszczyńskiego nie miała jednak wpływu na stosunek do S-ego jego zwierzchników w Jednocie, którzy oczekiwali, iż wróci do Wielkopolski i podejmie obowiązki ministra. W r. 1596 nie podporządkował się S. wezwaniu S. T. Turnowskiego do powrotu i – jak zapisano w synodalnym protokole – «tyłem się odwrócił od nas, sprośnie przytaczając argumenta». Ponadto zarzucił S. studia teologiczne i poświęcił się medycznym. W semestrze letn. 1597 na podstawie napisanej pod kierunkiem J. M. Stupanusa rozprawy Theses de peste lue pestifera uzyskał w Bazylei doktorat medycyny. T.r. wyszła tamże jego Oratio de natura et virtutibus aquarum acidarum. Pozostał nadal za granicą. Zimą t.r. przebywał we Francji, być może jako lekarz J. J. Ostroroga; w r. 1598 ogłosił w Lyonie panegiryk z okazji odznaczenia J. J. Ostroroga francuskim Orderem św. Michała (Panegirycus ad illustrem D. Ioannem Jacobum comitem de Ostrorog… z dedykacją dla sztrasburskiego profesora prawa H. Estienne’a).
W maju 1598 był S. w Bazylei; wpisał się wówczas ponownie do uniwersyteckiej metryki z nowym podopiecznym – Przecławem Pakoszem z Uliaszewic. Bracia czescy potraktowali studia medyczne S-ego jako przejaw samowoli, lecz choć uważali, iż jest «słaba nadzieja, aby miał w jarzmie posłuszeństwa chodzić», jeszcze w maju t.r. zwrócili się doń z propozycją objęcia stanowiska nadwornego kaznodziei A. Leszczyńskiego. S. propozycji nie przyjął; dopiero wiosną 1600 podjął próbę porozumienia z kierownictwem Jednoty, ale okazała się ona bezskuteczna. Synod w Gołuchowie w kwietniu t.r. zadecydował o wykluczeniu S-ego z Kościoła. Kiedy S. wrócił do Polski, nie wiadomo. W czerwcu 1608 objął funkcję fizyka miejskiego w Toruniu, którą sprawował do 2 XII 1611. Do obowiązków jego należało również – na podstawie zarządzenia rady z r. 1609 – wizytowanie, w obecności delegatów wszystkich ordynków miejskich, toruńskich aptek, schowków i innych oficyn, w których handlowano lekami, a także reprezentowanie władz miejskich na sejmikach ziemskich i sejmach kor. oraz w poselstwach na dwór królewski w Warszawie, gdzie załatwiał interesy miast pruskich. Zmarł w r. 1612.
O stosunkach rodzinnych S-ego brak informacji.
Estreicher; Kośmiński, Słown. lekarzów; Mameła Z., Poczet lekarzy i aptekarzy dawnego Torunia, Tor. 1998 s. 19; – Pietrzyk Z., W kręgu Strasburga, Kr. 1997; Sipayłłówna M., Stosunki Leszczyńskich z uniwersytetem bazylejskim, „Odrodzenie i Reform. w Pol.” T. 8: 1963 s. 111–14; Wiszniewski, Hist. liter. pol., IX 561; – Akta synodów różnowierczych w Pol., IV; Zernecke J. H., Thornische Chronica…, Berlin 1727 s. 241; – AP w Tor.: Katalog II II 5b s. 20, Katalog II II 6b s. 38, Akta rodziny Steinbornów, sygn. 7 s. 14; B. AP w Tor.: Steinborn O., Lekarze w mieście Toruniu, sygn. 339 s. 10–11 (mszp.). – Mater. Red. PSB: Kartoteka Komitetu źródeł do życia umysłowego Polski.
Janusz Tandecki