INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Janusz Podoski      Janusz Podoski, wizerunek na podstawie fotografii Władysława Miernickiego z ok. 1968 r.

Janusz Podoski  

 
 
1898-09-04 - 1971-03-05
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Podoski Janusz (1898–1971), malarz, fotografik. Ur. 4 IX w Łosicach koło Siedlec, był trzecim z czworga dzieci Józefa Gabriela, lekarza, i Janiny z Lubowidzkich. Wkrótce po urodzeniu P-ego rodzina przeniosła się do Janowa Podlaskiego, a w r. 1906 do Łukowa koło Siedlec. P. uczył się w domu u prywatnych nauczycielek, wśród których zawsze zatrudniano nauczycielkę rysunku i muzyki. Nauka domowa została przerwana w r. 1915. Ojciec P-ego został powołany do wojska, a matka wraz z dziećmi znalazła się na Ukrainie. W r. szk. 1916/17 P. ukończył VI klasę gimnazjum w Kijowie. Po rewolucji wyjechał wraz z matką i rodzeństwem do Szepietówki na Wołyniu, gdzie ojciec pracował jako główny lekarz w punkcie ewakuacyjnym. Tam też w oczekiwaniu na powrót do kraju P. wraz z rodzeństwem pobierał lekcje malarstwa u malarza, jeńca wojennego, Czecha. Wówczas już zaczął malować portrety. W r. 1918 powrócił wraz z rodziną do kraju i w r. 1919 rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych (SSP) w Warszawie u Konrada Krzyżanowskiego. W tym okresie zmarł ojciec i P. był zmuszony do podjęcia zarobkowej pracy kreślarza. Pogorszenie się stanu zdrowia w wyniku wcześniej nabytej choroby płuc zmusiło go do porzucenia wszystkich zajęć warszawskich i wyjazdu do Zakopanego. W lecie 1920 P. zgłosił się na ochotnika do Wojska Polskiego; został skierowany do pracy w koszarach. W l. 1921–3 mieszkał w Wilnie u swego starszego brata prawnika i studiował na Wydziale Sztuk Pięknych Uniw. Wil. Podjęcie tych studiów nastręczało początkowo pewne trudności, ponieważ P. nie miał matury. W Wilnie kolegował z rzeźbiarzem Czesławem Szembergiem i malarzem Henrykiem Tellosem, z którymi później utrzymywał przyjacielskie kontakty. W l. 1922–3 oraz 1927–8 P. studiował w Warszawie w Państwowej Szkole Sztuk Pięknych u Tadeusza Pruszkowskiego. W r. 1925 był współzałożycielem artystycznego stowarzyszenia Bractwo św. Łukasza, później (po r. 1931) był również przewodniczącym jego Komisji Artystycznej. W r. 1929 uzyskał z Funduszu Kultury Narodowej pięciomiesięczne stypendium na studia artystyczne w Paryżu, Rzymie, Florencji, Wenecji i Wiedniu. W l. 1930–3 prowadził w Warszawie własną szkołę malarską. W l. 1934–9 należał do Bloku Zawodowego Artystów Plastyków.

P. uprawiał malarstwo sztalugowe olejne, głównie portretowe, rzadziej martwą naturę. W okresie międzywojennym uważał się przede wszystkim za malarza, mimo iż równocześnie uprawiał z zamiłowaniem fotografikę portretową. W r. 1937 miał wystawę indywidualną w Polskim Tow. Fotograficznym, należał do Foto-Klubu warszawskiego i uczestniczył w jego wystawach. Włodzimierz Bartoszewicz tak zapamiętał P-ego ze studiów u Pruszkowskiego: «ruchliwy, nerwowy lubiący się bawić, błyskotliwy w rozmowie gaduła, o cienkim rasowym profilu i czarnych przenikliwych oczach (…) malował przeważnie portrety lub studia głów (…) Głowy te były szeroko malowane, a cechą ich charakterystyczną była nadnaturalna wielkość (…) Prawie zawsze tło było ciemne, dochodzące do głębokiej aksamitnej czerni». Jego obrazy charakteryzowała powaga i spokój. Były to nie tylko portrety powstałe z obserwacji modela, lecz pełne uczucia kompozycje figur na tłach obojętnych oraz obrazy rodzajowe, wśród których wyróżniał się Łowczy, wystawiony w r. 1931 w Genewie. W oświetleniu, kolorycie i technice malarskiej P. ulegał wpływom włoskich i holenderskich malarzy baroku. Uczestniczył we wszystkich wystawach Bractwa św. Łukasza 1928, 1929 i 1932 r. w warszawskim Tow. Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP); w r. 1929 w Powszechnej Wystawie Krajowej (PWK) w Poznaniu (otrzymał tam srebrny medal), w r. 1930 brał udział w wystawie Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych (TPSP) w Krakowie, w r. 1931 w Muzeum Rath w Genewie, w r. 1933 w Nowym Jorku, Buffalo, Cincinnati, Chicago, Syracuse, w r. 1934 w XIX Biennale w Wenecji. W r. 1939 brał udział w Wystawie Światowej w Nowym Jorku jako współautor 7 kompozycji z historii Polski, wykonanych przez członków Bractwa św. Łukasza. W r. 1930 odbyła się indywidualna wystawa prac malarskich artysty w TZSP.

Podobnie jak prace malarskie P-ego, spokojne, powściągliwe, dyskretne w stosunku do modela i nie narzucające się widzowi, były również jego portrety fotograficzne. Zamieszczona w „Arkadach” recenzja z indywidualnej wystawy prac z r. 1931 zwraca uwagę, że pracował on wyłącznie najprostszą techniką bromową, uprawiał tylko fotografię czystą. Za to niezwykle drobiazgowo studiował model, wypatrywał jego cechy charakterystyczne i bardzo starannie wyszukiwał oświetlenie: zawsze z jednego źródła światła. To wystarczało, aby nadać jego poważnym, solidnie wywalorowanym kompozycjom piętno indywidualne. Dzięki fotograficznej pasji P-ego powstała kolekcja zdjęć, posiadających nie tylko walory artystyczne, ale cennych również jako dokument: zbiór ok. 300 wizerunków fotograficznych przedstawiających ok. 230 artystów ze środowiska warszawskiego, nauczycieli i uczniów warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych (ASP), (w posiadaniu rodziny).

W czasie okupacji P. prowadził w częściowo wypalonym Pałacu Staszica atelier artystycznej fotografii portretowej. Związany organizacyjnie z Armią Krajową, zaangażowany był w przefotografowywaniu w miniaturowym formacie zaszyfrowanych depesz wysyłanych do Londynu, skąd otrzymywał materiał fotograficzny wymagający odpowiednich powiększeń (informacja rodziny P-ego). W r. 1945 P. był członkiem założycielem i wiceprezesem Zarządu Okręgu Warszawskiego Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP), w t. r. był też założycielem Związku Polskich Artystów Fotografików (ZPAF). W grudniu 1946 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. Działał we władzach ZPAP i ZPAF, m. in. jako sekretarz zarządu ZPAP w r. 1945, później członek sądu koleżeńskiego, członek komisji kwalifikacyjnej Związku Fotografików, członek sądu koleżeńskiego, sekretarz, a potem skarbnik Cechu Fotografików. W l. 1950–2 był wykładowcą na ASP w Warszawie. W latach powojennych P. wziął udział w kilku wystawach malarskich w warszawskiej Zachęcie: w r. 1950 w wystawie «Plastycy w walce o pokój» (II i III nagroda), w r. 1952 w II Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, w r. 1956 w VIII Wystawie Okręgu Warszawskiego ZPAP, a w r. 1960 w wystawie grupy «Powiśle».

Po r. 1950 rozbudziły się u P-ego zainteresowania muzyczne pod wpływem kontaktów ze środowiskiem muzycznym. Muzyki uczył się prywatnie i nieregularnie, właściwie był samoukiem, lecz okazał się zamiłowanym i uzdolnionym kompozytorem-amatorem. Zmarł w Warszawie, po dłuższej chorobie, 5 III 1971. Został pochowany na cmentarzu wojskowym na Powązkach (kwatera B–18). Był odznaczony m. in. Krzyżem Partyzanckim (1959).

P. był rozwiedziony, potomstwa nie pozostawił.

W zbiorach Muz. Narodowego w Warszawie znajdują się obrazy: Zochna (ok. 1930), Dziewczyna w futrze (ok. 1929), Autoportret I (ok. 1933), Brodaty dziad z kosturem (ok. 1932), Autoportret w berecie (ok. 1928), Portret młodzieńca; w Muz. Okręgowym w Bydgoszczy: Portret Jana Henryka Dąbrowskiego (1929); w Muz. Górnośląskim w Bytomiu: Martwa natura z jabłkami i Martwa natura z cynowym dzbanem (oba ok. 1930); w Muz. Kazimierza Dolnego: Portret pana Bytomskiego.

 

Fot. w Materiałach Red. PSB; – Pol. Bibliogr. Sztuki, I; Artyści plastycy okręgu warsz. ZPAP, 1945–1970, (bibliogr.); Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler; Confrérie de St. Luc. École de Varsovie. Exposition…, Musée Rath (katalog), Genève 1931; XIXe Esposizione Biennale Internazionale d’Arte. Catalogo, Venezia 1934; Katalog Działu Sztuki, PWK, P. 1929; Katalog ilustrowany Miejskiej Galerii Obrazów i Rzeźb w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1929; Katalog VIII Wystawy IPS-u, Bractwo św. Łukasza, W.–Ł. 1932; Katalog pierwszej wystawy Bractwa Św. Łukasza oraz prac N. Abówny i K. Wróblewskiego, Miejska Galeria Sztuki, Ł. 1929; Katalog wystawy zrzeszenia Bractwo św. Łukasza (Warszawa) oraz zrzeszenia Start (Łódź), TPSP, Kr. 1930; Malarze z kręgu Tadeusza Pruszkowskiego, Muzeum Narodowe w W. (katalog wystawy), 1978 IX–X; Official Catalogue of the Polish Pavilion at the World’s Fair in New York 1939; Salon Plastyków Bloku Zawodowego Artystów Plastyków, IPS, W. 1936; TZSP, Salon Doroczny 1921 (katalog), W. 1921 III–IV; Wiercińska, Katalog prac TZSP; Wystawa malarstwa, rzeźby i grafiki. Komitet Przyjaciół Sztuki Polskiej w Warszawie (katalog); Przewodnik TZSP. Wystawa zbiorowa prac grupy Bractwo św. Łukasza, W. 1928 nr 31; toż, W. 1929 nr 48; toż, W. 1932 nr 70; toż, W. 1938 nr 130; toż, Wystawa zbiorowa prac J. P-ego, Warszawa, członka grupy Bractwo św. Łukasza, W. 1930 nr 57; – Bartoszewicz W., Buda na Powiślu, W. 1966 s. 73, 90, 158, 161, 182, 194, 207, 227 oraz reprod. autoportretu, ilustr. 26; Czartoryska U., Spotkania fotografii z plastyką. Janusz Podoski, „Fotografia” 1960 nr 10 s. 344–6; Piwocki, Hist. Akad. Sztuk Pięknych w W.; Pol. życie artyst. w l. 1915–39; – Resursa Obywatelska, W. 1937; – „Roczn. Centr. Biura Wystaw Artyst.” na l. 1956, 1959–61; „Życie Warszawy” 1971 nr 57 (nekrolog); – IS PAN: Materiały pracowni Słown. Artystów Pol.; Zarząd Główny ZPAF: Ankieta personalna P-ego; Zarząd Główny ZPAP: Ankieta personalna P-ego; – Informacje siostrzenicy P-ego Krystyny Sommerowej, Jadwigi Mijalowej i Jana Zamoyskiego z Warszawy oraz siostry P-ego Marii Jankowskiej z Włocławka.

Maria Zakrzewska

 

 

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to wersja zaktualizowana, uwzględniająca opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.    

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

malarstwo portretowe (zmarli od 1951), Szkoła Sztuk Pięknych w Warszawie, Polska Partia Robotnicza, śmierć po długiej chorobie, Krzyż Partyzancki, Armia Krajowa, Blok Zawodowych Artystów Plastyków, rodzeństwo - 3, Związek Polskich Artystów Plastyków, rozwód z pierwszą żoną, Wydział Sztuk Pięknych, cmentarz wojskowy na Powązkach w Warszawie - zm. 1951-2000, działalność konspiracyjna w czasie II wojny światowej, twórczość kompozytorska, powrót do niepodległej Polski, twórczość fotograficzna, Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu 1929, gimnazjum w Kijowie, Wystawa Światowa w Nowym Jorku 1939, fotografia portretowa, choroba płuc, uniwersytet w Wilnie II RP, prowadzenie szkoły malarskiej, obrazy martwej natury, dzieła w Muzeum Narodowym w Warszawie, dzieła w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, ojciec - lekarz, praca kreślarza, wykształcenie domowe, twórczość malarska (zmarli od 1951), wystawy Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, okres wojen światowych, wystawy Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, portrety artystów, ochotnicza służba w WP, zamiłowanie do muzyki, wystawa "Plastycy w walce o pokój" 1950, dzieła w Muzeum Okręgowym w Bydgoszczy, wystawy malarskie w Stanach Zjednoczonych, Związek Polskich Artystów Fotografików, Bractwo św. Łukasza, okupacja hitlerowska Warszawy, stypendium Funduszu Kultury Narodowej, uczniowie Tadeusza Pruszkowskiego, Ogólnopolska Wystawa Plastyki 1952, brak dzieci (osoby zm. 1951-1975)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jerzy Andrzejewski

1909-08-19 - 1983-04-19
prozaik
 

Teofil Trzciński

1878-12-19 - 1952-12-25
reżyser teatralny
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Rostek

1859-11-12 - 1929-03-28
działacz narodowy
 

Jerzy Bitschan

1903-11-27 - 1918-11-21
obrońca Lwowa
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.