INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jerzy Rzeczycki h. Janina  

 
 
2 poł. XVI w. - 1649-08-15
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rzeczycki Jerzy h. Janina (zm. 1649), rotmistrz wojsk kor., starosta urzędowski. Był synem Andrzeja (zob.) i Anny z Oporowskich.

Po nauce, prawdopodobnie w którymś z gimnazjów różnowierczych, R. zapisał się w r. 1597 na uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą, w r. 1599 był w Bazylei. Po powrocie do kraju służył w wojsku kor. Dn. 20 XII 1613 otrzymał z cesji matki star. urzędowskie. Uczestniczył zapewne (w relacjach brak imienia) w r. 1617 w wyprawie moskiewskiej na czele 100-konnej roty kozackiej w pułku królewicza Władysława, w r. 1621 brał udział w kampanii chocimskiej. Był R. zarazem dość aktywny w swoim woj. lubelskim. Jako wyznawca kalwinizmu bywał na synodach Kościoła małopolskiego. Na synodzie w Lublinie 24 VI 1622 powierzono mu funkcję seniora świeckiego dystryktu lubelskiego. Zwlekał jednakże z realizacją testamentu swego ojca w sprawie fundacji zboru w Rzeczycy (upominano go w r. 1630), zalegał z oddawaniem kolekty. R. miał także dobra w woj. ruskim; brał udział w okazowaniu pod Lwowem 8 IV 1630. Podczas bezkrólewia po śmierci Zygmunta III wyznaczono go 3 VI 1632 na lubelskim sejmiku przedkonwokacyjnym na rotmistrza do przeglądu zaciągniętego wojska powiatowego. Dn. 13 IX t.r. marszałkował lubelskiemu sejmikowi deputackiemu. Był na sejmie elekcyjnym i został na nim wybrany do komisji mającej rozpatrzyć skargi różnowierców. Domagał się poszanowania i poszerzenia praw dysydentów. W r. 1633 współwyznawcy z Małopolski przewidywali go jako delegata na konwokację generalną Kościoła kalwińskiego we Włodawie wyznaczoną na 22 IX. W zjeździe tym nie wziął jednak udziału, pociągnął bowiem z królem pod Smoleńsk; 4 IV t.r. był na poprzedzającym smoleńską kampanię okazowaniu pod Lwowem, a po jej zakończeniu stawił się ponownie na popisie lwowskim z pocztem 24 IV 1634.

Bliskie kontakty łączyły R-ego z Radziwiłłami – Krzysztofem woj. wileńskim, a następnie z Bogusławem, koniuszym lit. W początkach 1641 r., zgodnie z wolą stryja, wyznaczył on R-ego głównym ekonomem (dozorcą) swych dóbr. R. sprawował tę funkcję od 24 VI 1641 do 24 VI 1642. Później sprawował nad nimi nadzór ogólny, a bezpośrednio zarządzał do r. 1646 dobrami położonymi w Koronie, Starą Wsią, Węgrowem, Kuropiętynem. W tym czasie utrzymywał stałą korespondencję z księciem, będąc jego powiernikiem i doradcą. M. in. radził mu czynić przygotowania zbrojne do nadciągającej wojny tureckiej. Nadal należał do działaczy Kościoła kalwińskiego; na synodzie prowincjonalnym w Chmielniku, 15 VIII 1644, wybrano go w skład delegacji, która miała udać się do króla z podziękowaniem za zorganizowanie colloquium charitativum. Szlachta woj. ruskiego na sejmikach w Sądowej Wiszni (11 I 1645 i 13 IX 1646) upominała się u króla o wynagrodzenie wojskowych zasług R-ego.

W czasie bezkrólewia w r. 1648 R. został wybrany do sądu kapturowego, wyznaczono go także na rotmistrza do zaciągu żołnierzy. W tym czasie pozycja R-ego znacznie wzrosła. Podczas sejmu elekcyjnego 1648 r. została przedstawiona jego kandydatura na dowódcę oddziałów kor. mających zapewnić bezpieczeństwo w stolicy. Elekcję Jana Kazimierza podpisał R. z woj. lubelskim. Podczas wyprawy zborowskiej, pod Sokalem był przewidziany na dowódcę jednego z korpusów. Wg pierwotnych planów miał on razem z ks. Samuelem Karolem Koreckim na czele 7 tys. jazdy ruszyć na odsiecz Zbarażowi. Do realizacji tego zamierzenia jednak nie doszło. Podczas bitwy pod Zborowem stał na czele 60 piechoty i 15 VIII 1649, osłaniając przeprawę oddziałów polskich przez rzekę Strypę, poległ w starciu z Tatarami.

R. posiadał kilka wsi w woj. lubelskim, m. in. Chroślinę. W dobrach trzymanego star. urzędowskiego miał wójtostwa w Dzierzkowicach i Urzędowie oraz w Księżomierzu, na Rusi Czerwonej miał Przemyślany i Borszów. Dn. 9 XII 1627 król zezwolił R-emu na odstąpienie dożywotnich praw do leżących w pow. lwowskim królewszczyzn (Porzecze, Wielopole, Strzalce, Zalesie, Karaczemów i Wroców) na rzecz Aleksandra z Bachorzyc Stadnickiego. R. uchodził wśród współczesnych za znawcę języków orientalnych; miał znać turecki, tatarski, arabski i perski. Wydaje się jednak, iż umiejętności te ograniczały się do języka tatarskiego, którego nauczył się przy okazji wojaczki na kresach. Bywalec zebrań w Babinie, otrzymał w Rzeczypospolitej Babińskiej tytuł «łowczego żubrów» w nagrodę za anegdotę o rzekomych żubrzych obyczajach.

Żonaty z Elżbietą z Trzciany miał R. kilkoro dzieci; syn Andrzej odbył peregrynację zagraniczną z Bogusławem Radziwiłłem, Piotr studiował w Bazylei i w r. 1646 dedykował ojcu łaciński utwór „De nobilitate”, w którym dziękował za koszty poniesione na jego edukację.

Przypisany R-emu w bibliografii Estreichera utwór pt. „Żywot bogobojnego i podciwego człowieka z różnych autorów zebrany i na polski wiersz światu pokazany […]” (1644), zawierający ostry atak na duchowieństwo katolickie, a zwłaszcza na jezuitów, był autorstwa Jana Rzeczyckiego (M. Wiszniewski).

 

Estreicher; Niesiecki; Święcki, Historyczne pamiątki, II 45; – Baranowski B., Znajomość Wschodu w dawnej Polsce do XVIII w., Ł. 1950 s. 129; Chłapowski K., Realizacja reform egzekucji dóbr 1563–1665, W. 1984; Dzięgielewski J., O tolerancję dla zdominowanych, W. 1986; Frąś L., Bitwa pod Zborowem w 1649, „Kwart. Hist.” T. 46: 1932 z. 3–4 s. 354; Romaniuk T., Rola i znaczenie szlachty różnowierczej na sejmiku lubelskim w l. 1575–1648, w: Studia z dziejów epoki Renesansu, W. 1979; tenże, Starania o ujednolicenie obrządku kalwińskiego, „Odr. i Reform. w Pol.” T. 16: 1971 s. 127; Tworek S., Działalność oświatowo-kulturalna kalwinizmu małopolskiego, L. 1970 s. 162; Wiszniewski, Hist. liter. pol., VII 186 (Jan Rzeczycki); – Ältere Universitäts-Matrikeln. Universität Frankfurt a. Oder, Hrsg. E. Friedlaender, Leipzig 1887 I; Akta grodz. i ziem., X, XX; Akta Rzeczypospolitej Babińskiej, Wyd. S. Windakiewicz, Kr. 1895, Arch. do Dziej. Liter., VIII; Akta synodów różnowierczych, III; Dobrski M., Ze starych szpargałów, „Gaz. Lub.” 1895 nr 143; Kallenbach J., Polacy w Bazylei w XVI w., Kr. 1870, Arch. do Dziej. Liter., VI 7; Michałowski J., Księga pamiątnicza, Wyd. A. Z. Helcel, Kr. 1864; Ossoliński J., Pamiętnik, W. 1976 s. 58; Ossoliński Z., Pamiętnik, W. 1983; Potocki P., Saeculum, Cracoviae 1702; Radziwiłł, Pamiętnik, I, III; Radziwiłł B., Autobiografia, Wyd. T. Wasilewski, W. 1979; Rejestr poborowy województwa lubelskiego, Wr. 1957; Vol. leg., IV 228; – AGAD: Arch. Radziwiłłów Dz. V nr 13629, Metryka Kor. 155 k. 183–184; B. PAN w Kr.: rkp. 8323 (lauda lubelskie) k. 315, 322, 326, 327–329.

Witold Kłaczewski

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Andrzej Rzeczycki h. Janina

2 poł. XVI w. - przed 08.07.1608 instygator królewski
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Michał Sędziwój h. Ostoja

1566-02-02 - między 20 V a 12 VIII 1636
alchemik
 

Jan Wężyk

1575 - 1638-05-27
prymas Polski
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.