Ślizień Józef Adam (zm. ok. 1856), marszałek powiatu borysowskiego, kolekcjoner.
Był jedynym synem Michała (zob.) i Anny z Bohuszewiczów Minkowskich, skarbnikówny mińskiej, bratankiem Rafała Śliźnia (zm. 1817, zob.). Miał siostry: Teklę, niezamężną, Honoratę, żonę Józefa Kukiewicza, koniuszego orszańskiego, oraz Zofię (1780—1861), żonę Dominika Tyszkiewicza (1754—1813), marszałka pow. borysowskiego.
Ś. piastował w l. 1802—5 urząd marszałka pow. borysowskiego (niektóre opracowania błędnie podają l. 1804—7), marszałkiem tytułowano go również później. Po wkroczeniu wojsk napoleońskich na teren Litwy Komisja Rządu Tymczasowego Prow. Mińskiej powołała Ś-a 15 VII 1812 w skład utworzonej wówczas komisji pow. borysowskiego. Co najmniej od 10 VIII do 13 VIII t.r. był Ś. komisarzem prezydującym i w tym charakterze podpisał 10 VIII postanowienie komisji o wyznaczeniu na 15 VIII sejmiku powiatowego w Borysowie «dla wyboru reprezentantów na sejm Królestwa Polskiego» i podpisania akcesów do Konfederacji Generalnej. Po klęsce Napoleona zajął się gospodarowaniem i kolekcjonerstwem. W r. 1836 przedstawił wywód szlachectwa wraz z tablicą genealogiczną; Deputacja Wywodowa Szlachecka Gub. Mińskiej potwierdziła jego szlachectwo 24 XII (12 XII st.st.) t.r.
Ś. odziedziczył po ojcu dobra Mściż (pow. borysowski), liczące 6 folwarków i 23 wsie, oraz Zamostocze, Żdanówkę (pow. borysowski) i Tonwy (pow. miński). Miał także Kniahinin w pow. wilejskim. Rezydował w okazałym klasycystycznym pałacu w Mściżu, wzniesionym zapewne jeszcze przez ojca, a wykończonym przez Ś-a (do dziś zachowała się jedynie brama wjazdowa); obok pałacu znajdował się park krajobrazowy z imponującym drzewostanem i alejami lipowymi. Druga żona, Antonina Kolumna Oborska, wniosła mu Hańcewicze i Prusewicze w pow. borysowskim. Dn. 9 IV (28 III st.st.) 1812 w Mściżu ufundował Ś. drewnianą unicką cerkiew parafialną i uposażył ją czterema włókami ziemi.
Ś., «miłośnik rzeczy naukowych», bibliofil, numizmatyk i kolekcjoner, znacznie powiększył odziedziczony po ojcu, znajdujący się w mściskim pałacu księgozbiór, głównie z zakresu prawa, polityki i historii, który na miejscu udostępniał okolicznym ziemianom; w r. 1847 liczył on ok. 7 tys. woluminów (przeważnie oprawione w półskórek, z własnoręcznym podpisem właściciela: «Z biblioteki Józefa Śliźnia, marszałka pow. borysowskiego»), najwięcej z XVIII w., głównie z czasów stanisławowskich (m.in. bogaty zbiór broszur politycznych z okresu Sejmu Czteroletniego). Ś. gromadził również numizmaty (ok. 2 tys. monet i medali), obrazy, stare makaty, rzeźby, miał także zbiór «konch i minerałów». Wg spowinowaconego ze Ś-em Eustachego Tyszkiewicza był Ś. «miłośnikiem i znawcą botaniki» i zebrał liczącą prawie 3,5 tys. okazów kolekcję rzadkich roślin, umieszczając gatunki egzotyczne w specjalnie wybudowanych szklarniach i cieplarniach. Założył też duży zwierzyniec z licznymi gatunkami ptaków oraz innych zwierząt (żółwi, jeleni, sarn, łosi i danieli). Ś. zmarł ok. r. 1856 prawdopodobnie w Mściżu. Po jego śmierci majątek przeszedł w ręce zięcia, Ignacego Bułhaka, który przeniósł niemal całe zbiory Ś-a do pałacu w Dobośni w pow. bobrujskim i włączył do swoich kolekcji (w czasie powstania styczniowego zbiory te uległy zniszczeniu).
Ś. był żonaty z Wilhelminą de Liebe (Liebbe), generałówną wg Teodora Żychlińskiego (zapewne córką Jana, szambelana króla od 2 VIII 1779 i ppłk. wojsk lit., siostrą zamieszkałego na terenie pow. borysowskiego barona Gustawa de Liebe), z którą dzieci nie miał. Z drugiego małżeństwa z Antoniną Kolumną Oborską, zapewne córką Tomasza, krajczego mińskiego, i Katarzyny z Haraburdów, pozostawił dwie córki: Izabelę Klarę (1810—1834), od r. 1828 żonę Ignacego Bułhaka (1786 lub 1788 — 1848), marszałka pow. bobrujskiego (1834) i kuratora honorowego szkół tego powiatu, dziedzica Dobośni oraz Czehrynki, Nowego Bychowa i być może Żylicz w pow. bychowskim, a także Beresniówki (Bereśniewki) w pow. borysowskim, oraz Teresę (zm. 1882), dziedziczkę dóbr Mściż, Budzienicze i Tonwy, która po śmierci siostry poślubiła (najpóźniej ok. 1854) swojego szwagra I. Bułhaka. Siostrzenicą Ś-a była Kamila Tyszkiewiczówna, żona Rafała Śliźnia (1803—1881, zob.).
Boniecki, II 243, XV 185; Chwalewik, Zbiory pol., I 64, 489; Ciechanowicz J., Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rzeszów 2001 V 241; tenże, Rody szlacheckie Imperium Rosyjskiego pochodzące z Polski. Herbarz polsko-rosyjski, W. 2006 II 459; Gerbovnik belaruskaj šlachty, Minsk 2002 I 164, 2007 II 371, 417, 447, 460, 471, 2014 III 307; Oficerowie, II (dot. Jana de Liebbe); Słown. Geogr. (Bereśniewka, Bychów, Czehrynka, Hańcewicze, Kniahinin, Mściż, Obrub, Prusewicze, Tonwy, Zamostocze, Zdanówka, Żdanówka); Słown. pracowników książki pol.; Uruski, II 81; Żychliński, IV 301—2; — Aftanazy, Dzieje rezydencji, I; Bułhak W., Bułhakowie. Zarys historii rodu, W. 1994; Dzieje rodziny Ciechanowieckich herbu Dąbrowa (XIV—XXI wiek), Red. A. Rachuba, W. 2013; Topolska M. B., Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku, P.—Zielona Góra 2002 s. 331; Vitkauskienė B. R., Złotnictwo wileńskie. Ludzie i dzieła. XV—XVIII wiek, W. 2006; — Akty vil. archeogr. kom., XXXVII 199, 209, 222, 233, 235, 276—7, 279—81, 290, 366, 426—7; Mesiaceslov s rospisju činovnych osob v gosudarstvie ili obščij štat na leto ot Roždestva Christova 1805, Pet. [1804/5] s. 306; Miesiaceslov s rospisju činovnych osob v gosudarstvie na leto ot Roždestva Christova 1803, Pet. [1802/3] s. 386; toż 1804, Pet. [1803/4] s. 153; Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, przemysłowo-handlowym i lekarskim..., Red. E. Tyszkiewicz, Wil. 1847 s. III, 148, 270—1, 273, Dodatki, s. 3; Radziszewski F., Wiadomość historyczno-statystyczna o znakomitych bibliotekach i archiwach publicznych i prywatnych…, Kr. 1875 s. 51; Rejestry podymnego województwa mińskiego. Powiat miński 1775, Oprac. D. Drozd, Minsk 2014 s. 75, 117, 123; — AGAD: Metryka Kor., Sigillata, nr 34 k. 134, Zbiór z Muz. Narod., nr 850; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 6710 k. 1—12v.
Andrzej Haratym