INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Lubomirski     

Józef Lubomirski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lubomirski Józef h. Szreniawa (1751–1817), starosta romanowski, kasztelan kijowski, generał lejtnant. Był synem Stanisława woj. kijowskiego (zob.) i Ludwiki Honoraty z Pociejów, bratem Ksawerego (zob.) i Michała (zob.). W r. 1774 otrzymał chorągiew pancerną. T. r. wykupił starostwo romanowskie od Rożnieckich. W r. 1776 został spisany akt podziału majątku między braćmi, na mocy którego L. otrzymał wielkie dobra rówieńskie na Wołyniu (4 miasta i 76 wsi), oszacowane na blisko 7 milionów złp. i dające intraty 360 000 złp. rocznie. Zapewne ok. t. r. ożenił się z Ludwiką z Sosnowskich (zob.). Wg dość powszechnej opinii, małżeństwo to doszło do skutku w rezultacie majątkowo-karcianych układów obu ojców, bowiem Stanisław Lubomirski przegrał w karty do J. Sosnowskiego dobra szarogodzkie na Podolu. Stały się one posagiem Ludwiki.

Od 17 III 1786 do początku 1788 r. był L. szefem 12 regimentu pieszego kor., a od 18 II t. r. szefem 5 p. przedniej straży wojsk kor.; pułk ten 6 V 1793 został wcielony do wojsk rosyjskich. W połowie 1790 r. L. otrzymał po swoim bracie Aleksandrze kasztelanię kijowską. Początkowo poparł w sejmie opozycję. W czerwcowym sporze o prorogację obrad wtórował, lecz znacznie spokojniej, J. Suchorzewskiemu w ataku na projekt przedłużenia sejmu (10 i 15 VI). Wkrótce jednak znalazł się w obozie stronników reform. Dn. 2 V 1791 podpisał «asekurację», której sygnatariusze zobowiązali się przeprowadzić nazajutrz w sejmie uchwalenie projektu Ustawy Rządowej. L. należał następnie do członków-fundatorów Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej 3 maja.

O stosunku L-ego do reform społecznych wiemy mało. W debatach nad sprawą miejską wypowiedział się krótko na sesji sejmowej 2 XII 1791 w duchu zgodnym z ustawą kwietniową. Za stanowisko zajęte wobec realizacji reformy miejskiej chwalił go H. Kołłątaj w liście do Stanisława Augusta z 26 VIII 1791. Podkanclerzy, krytykując postawę wielu starostów, wymienił starostę romanowskiego jako przykład pozytywny, ponieważ L. «z miasteczkiem Skwirą postąpił po ludzku z zupełną do prawa stosownością». Mieszczanie Skwiry (starostwo romanowskie) 1 VIII 1791 zawarli dobrowolną i zgodną z kwietniowym prawem o miastach ugodę z plenipotentem starosty L-ego. Natomiast poddani ze wsi Jerczyki w r. 1792 procesowali się z L-m w Referendarii Kor. «o różne krzywdy». Poparcie dla Konstytucji 3 maja zaakcentował L. jeszcze raz w maju 1792, ofiarowując Rzpltej 4 armaty 6-funtowe. Sejm uchwalił mu za to zwyczajową «Wdzięczność». W t. r. L. został generałem-majorem wojsk kor.

Przywiązania do Konstytucji nie poparł L. jednak udziałem w wojnie. Już 3 VII t. r. Stanisław August rozpatrywał jego prośbę o urlop, argumentowaną złym stanem zdrowia. Po zakończeniu działań wojennych L. został przydzielony do dywizji IV dowodzonej przez gen. lejtnanta Stefana Lubowidzkiego. Po akcesie Stanisława Augusta do konfederacji targowickiej pozostał w wojsku; Tokarz zalicza go do «miernot» wśród ówczesnej generalicji. W r. 1793 L. awansował na generała lejtnanta, lecz 28 II 1794 został zredukowany w ramach ogólnej redukcji wojska. Na mocy uchwały sejmu grodzieńskiego L. otrzymał za rangę 32 000 złp. z kasy brygady Piotra Ożarowskiego. Podczas powstania 1794 r. brygada (teraz Rzewuskiego) żądała zwrotu tej sumy, «nieprawnie zabranej». Rada Najwyższa Narodowa 31 V t. r. poleciła poszukiwać tej sumy na «wszelkich funduszach» L-ego, a 1 VIII nakazała zajęcie jego warszawskiego pałacu. L. należał do wolnomularstwa: w r. 1786 był członkiem II stopnia i dozorcą loży Doskonała Tajemnica, a w r. 1787 – mistrzem loży Polak Doskonały.

Miasto Równe przeżywało za czasów L-ego okres pomyślności; wyrobił on w r. 1778 królewski przywilej na jarmarki, a w r. 1789 potwierdził przywileje Żydom. Rozrzutny tryb życia, urządzenie pałacu i wspaniałych ogrodów w Równem doprowadziło do wielkiego zadłużenia dóbr. Zagrożony bankructwem, L. odstąpił je żonie, która przy pomocy zasobów Sosnowskich wysanowała majątek.

L. posiadał ordery: Św. Stanisława (21 XII 1776), Orła Białego (4 I 1791) i bawarski Św. Huberta. Order Orła Białego wyprosił u Stanisława Augusta dla L-ego bp A. Naruszewicz. Zmarł L. w lipcu 1817 w Równem. Z małżeństwa z Sosnowską miał synów: Henryka (zob.), Fryderyka i zmarłych w dzieciństwie Władysława i Karola, oraz córkę Helenę Stanisławową Mniszchową.

 

Portrety (informacja): Katalog wystawy urządzonej ku czci T. Kościuszki… we Lwowie 15 X 1917, Lw. 1917; – Enc. Wojsk., (sporo informacji bałamutnych); W. Enc. Ilustr.; Boniecki; Łoza S., Kawalerowie Orderu Św. Stanisława, W. 1925; – Dembiński B., Polska na przełomie, W.–Lw.–P. 1913 po s. 486; Dzwonkowski W., Młode lata Kościuszki, „Bibl. Warsz.” 1911 t. 4 s. 46; Falkowski J., Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce, P. 1882 I 64, 66; Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, W. 1925 s. 12, 30; Kalinka W., Sejm Czteroletni, Wyd. 4., Kr. 1896 II 435; Korzon T., Kościuszko, Kr. 1894 s. 101; Łoza S., Historia Orderu Orła Białego, W. 1922; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Nowak J., Satyra polityczna Sejmu Czteroletniego, Kr. 1933; Skałkowski A., Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji 3 maja, „Pam. B. Kórn.” (Kórnik) Z. 2: 1930 s. 73; Smoleński W., Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1897; Stecki T. J., Z boru i stepu. Obrazy i pamiątki, Kr. 1888 s. 37–43; Tokarz W., Rozprawy i szkice, T. 2: Militaria, W. 1959; Wolański A., Wojna polsko-rosyjska 1792 r., P. 1924 I; – Akty powstania Kościuszki; Dziennik czynności sejmu… warszawskiego… 1790, [W. 1790]; Inwentarz Arch. XX. Lubomirskich (linia dąbrowieńska), Oprac. S. Inglot, W. 1937; Korespondencja Adama Naruszewicza 1762–1796, Wyd. J. Platt, Wr. 1959; Księgi referendarii kor. z 2 poł. XVIII w. T. 2: 1781–1794, Wyd. A. Keckowa i W. Pałucki, W. 1957; Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, V; Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, Oprac. J. Dihm, W. 1957; Stanisław August i ks. Józef Poniatowski w świetle własnej korespondencji, Wyd. B. Dembiński, Lw. 1904; Vol. leg., VIII, IX; – AGAD: Arch. Sejmu Czteroletniego, sygn. 7, 9; B. Kórn.: sygn. 937; B. Narod.: rkp. 6147 IV t. 7 (kontrakt majątkowy i 2 listy), rkp. 6231 III (akt podziału majątku między synami Stanisława Lubomirskiego. 26–27 II 1776); B. Ossol.: rkp. 6736 (listy od teściów Józefa i Tekli Sosnowskich z l. 1777–1782).

Jerzy Kowecki

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Fryderyk August I

1750-12-23 - 1827-05-05
król Saksonii
 

Kazimierz Józef Brodziński

1791-03-08 - 1835-10-10
poeta
 

Józef Maria Grassi

1757-04-22 - 1838-01-07
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Franciszek Pac h. Gozdawa

II poł. XVII w. - koniec X 1764
kasztelan żmudzki
 

Maurycy Mochnacki

1803-09-13 - 1834-12-20
działacz polityczny
 

Antoni Barciński

1803-06-26 - 1878-05-09
nauczyciel matematyki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.