INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Stecki  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2004-2005 w XLIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stecki Józef (1767–1832), ziemianin, marszałek szlachty powiatu rówieńskiego, mecenas nauki i kultury.

Był wnukiem Kazimierza Stanisława (zob.), synem Jana Kazimierza, chorążego w. kor. (zob.), i Marii Teresy Małachowskiej, córki Jana, kanclerza w. kor. (zob.).

S. uczęszczał do kolegium pijarskiego w Międzyrzeczu Koreckim, ale go nie ukończył. Wg Michała Czajkowskiego mawiał o swej rodzinie: «chociaż Steccy zakładali szkoły, to żaden z nich nie doszedł z proformy do trzeciej klasy». W opinii Eustachego Iwanowskiego «żadnej książki nie przeczytał, dobrze się wysłowić nie umiał». Był jednak miłośnikiem muzyki i teatru oraz miał szacunek dla nauki. Kajetan Koźmian informuje o jego młodzieńczej służbie w armii austriackiej.

S. w młodym wieku ożenił się z wojewodzianką czernichowską Teklą Wilżanką, «niezbyt urodziwą, ułomną, małego wzrostu, ale wielkiej duszy i rozumną» (H. Stecki Olechnowicz). Ok. r. 1793 małżonkowie zamieszkali w należącej do S-ego Bychawie (pow. lubelski), która po trzecim rozbiorze, w r. 1795, znalazła się pod panowaniem austriackim. Steccy cieszyli się zapewne sympatią mieszkańców, bowiem literat ukrywający się pod krypt. S.R. napisał w r. 1802 z okazji ich imienin dwa wiersze ulotne: „Dowód przychylności życzeń JW. Józefowi Steckiemu w dzień uroczystych jego imienin d. 19 marca 1802 r. okazany w Bychawie” (L.) oraz „Ofiara życzeń w dniu imienin Jaśnie Wielmożnej Hrabinie Tekli z hrabiów Wilgów Steckiej oddana roku 1802, dnia 23. września” (L.); ten sam literat uczcił ich przeprowadzkę na Wołyń „Elegią czyli wierszem smutnym na wyjazd z Galicji Zachodniej Jaśnie Wielmożnych hrabiów Józefa i Tekli z hrabiów Wilgów Steckich, po przedaży dóbr swych klucza bychawskiego do dóbr swych będących na Rusi, Roku 1803... dnia 1 lipca” (L. 1803).

Po powrocie w r. 1803 na znajdujący się pod panowaniem rosyjskim Wołyń S. z żoną zamieszkał w pałacu ojca w Międzyrzeczu Koreckim, gdzie obok wspaniałej rezydencji znajdowały się trzy ogrody: kwiatowy, spacerowy z oranżeriami i cieplarniami oraz warzywno-owocowy. Dzięki S-emu pałac międzyrzecki stał się jednym z centrów wołyńskiego życia towarzyskiego i kulturalnego. W dworskim teatrze (urządzonym ok. r. 1822) mogącym pomieścić kilkuset widzów, wystawiano komedie i opery, często występowała kapela nadworna, dyrygowana przez Antoniego Lipińskiego, brata skrzypka Karola Lipińskiego; na bale zjeżdżała szlachta zarówno z Wołynia, jak Podola i Ukrainy. Namiętnością S-ego były polowania; urządzał je corocznie w należących do niego wielkich lasach w pow. radomyślskim. «Wszystkich pociągała szczera, trochę rubaszna gościnność gospodarza i uprzejmość zacnej, wykształconej jego małżonki» (T. J. Stecki). W r. 1807 kupił S. wieś Raśniki w pow. ostrogskim. Popularny wśród szlachty wołyńskiej, został wybrany w r. 1809 na marszałka pow. rówieńskiego i funkcję tę sprawował do r. 1811. W r. 1814 przejął od ojca zarząd rodzinnego Międzyrzecza Koreckiego, ale nie zajmował się gospodarowaniem, powierzając zarządzanie majątkami żonie; była ona «kasjerką męża, sama prowadziła książki kasowe, pieniądze przyjmowała i wypłacała, co przy tak wielkiej fortunie było pracą niemałą» (Stecki Olechnowicz). Jako delegat pow. rówieńskiego podpisał memoriał szlachty wołyńskiej z 13 VII 1815 protestujący przeciw niezgodnemu z procedurą mianowaniu gubernialnego marszałka szlachty.

S. przyczynił się do rozkwitu kolegium pijarskiego w Międzyrzeczu Koreckim; regularnie wspierał je finansowo, dokonał na jego rzecz zapisu wsi Charuczy (pow. rówieński), łożył na pensje dla nauczycieli i stypendia dla uczniów. Na jego koszt trzydziestu uczniów rocznie wyjeżdżało na dalszą naukę na Uniw. Wil. i Uniw. Warsz., a sześciu innych otrzymywało fundusze na studia zagraniczne. Wystarał się dla kolegium o bogatą bibliotekę, gabinety fizyczny i astronomiczny oraz założenie ogrodu botanicznego. Na początku l. dwudziestych kolegium uzyskało rangę szkoły powiatowej, a 28 VIII 1826 zostało podniesione do stopnia gimnazjum; wysokim poziomem nauczania starało się konkurować z Liceum Krzemienieckim. W uznaniu zasług dla oświaty otrzymał S. rosyjskie Ordery: św. Włodzimierza i św. Anny II kl. oraz został mianowany członkiem honorowym Uniw. Wil. Żona S-ego wspierała edukację dziewcząt z rodzin szlacheckich i opiekowała się założonym w Międzyrzeczu Koreckim pensjonatem, jednym z pierwszych na Wołyniu.

W r. 1827, po śmierci synowej, Julii z Czackich, Steccy zaniechali uroczystych balów, organizowali natomiast liczne zjazdy szlacheckie. Wg Steckiego Olechnowicza rozważano na nich rozpoczęcie przygotowań do powstania na Wołyniu. S. nie brał udziału w tych dyskusjach, ale im sprzyjał, m.in. polecił koniuszemu, by uczył szlachecką młodzież jazdy konnej w celu przygotowania «dzielnych kozaków ułanów dla Polski» (Czajkowski). Wybuch powstania listopadowego przyjął z nadzieją i wysyłając do niego swego syna, zorganizował na jego pożegnanie 19 III 1831 w pałacu międzyrzeckim uroczysty koncert z udziałem nadwornej orkiestry i skrzypka K. Lipińskiego. W kwietniu t.r., będąc już chorym, przyjął dowódcę oddziału powstańczego Karola Różyckiego, przekazał mu «ze szkatuły co miał dukatów» (M. Budzyński) i oddał do jego dyspozycji konie ze swej stajni. Różycki, chcąc uchronić gospodarza przed represjami rosyjskimi upozorował zabór koni. S. zmarł 1 IV 1832 w Międzyrzeczu Koreckim; zgon przyspieszyła podobno klęska powstania i emigracja syna. Kilkanaście dni później, 20 IV, zmarła żona S-ego. Oboje zostali pochowani w krypcie kościoła Pijarów w Międzyrzeczu Koreckim. Już t.r. gimnazjum międzyrzeckie zostało zlikwidowane; w r. 1834 przekazano bibliotekę do gimnazjum w Żytomierzu oraz do nowo utworzonych szkół powiatowych w Łucku i Nowogrodzie Wołyńskim. Dobra międzyrzeckie uległy konfiskacie w r. 1837 (władze rosyjskie podważyły testament S-ego, w którym majątek zapisał wnukom, wydziedziczając bezprawnie syna, Ludwika), a w pałacu urządzono szkółkę rządową dla leśników i pisarzy gminnych.

W małżeństwie z Teklą z Wilgów (1773–1832), córką Ludwika Wilgi, woj. czernichowskiego, miał S. syna Ludwika (zob.).

 

Estreicher, w. XIX; Słown. Geogr. (Bychawa, Charucza, Międzyrzecz Korecki, Równe); Żychliński, X 20–1; – Aftanazy, Dzieje rezydencji, V; Bieliński, Uniw. Wil., III; Dobrzański J., Z dziejów ofiarności na cele oświaty na Wołyniu, Podolu i Ukrainie w latach 1795–1832, „Nasza Polska” T. 14: 1931 s. 133; Estreicher K., Teatra w Polsce, Kr. 1992 IV cz. 1 s. 145–6; Falkowski J., Życie towarzyskie w guberniach: Podolskiej, Wołyńskiej i Kijowskiej w pierwszej połowie naszego wieku, „Kłosy” 1887 nr 1155 s. 110; Gawroński F., Michał Czajkowski (Sadyk-Pasza), Pet. 1900 s. 21–2; Komorowski J., Polskie życie teatralne na Podolu i Wołyniu do 1863 roku, Wr. 1985 s. 142–3; Moszyński A., Monografia kollegium i szkoły pijarskiej w Międzyrzeczu Koreckim, Kr. 1876 s. 64–94; Prysiażnyj T., Udział pijarów w rozwoju nauki i kultury na Ukrainie w XVIII i XIX w., „Analecta. Studia i Mater. z Dziej. Nauki” R. 4: 1995 nr 2 s. 84; Radzimiński Z., Marszałkowie wołyńskiej ziemi przed Unią Lubelską i miana ich spadkobiercy. Marszałkowie szlachty wołyńskiej w porozbiorowej dobie, „Kwart. Hist.” R. 29: 1915 s. 83; Stecki T. J., Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym, Lw. 1864 I 174; tenże, Z boru i stepu, Kr. 1888 s. 140–9; Zasztowt L., Kresy 1832–1864. Szkolnictwo na ziemiach litewskich i ruskich dawnej Rzeczypospolitej, W. 1997; – Andrzejowski A., Ramoty starego Detiuka o Wołyniu, Wyd. F. Gawroński, Wil. 1921 II 220; Błędowska z Działyńskich H., Pamiątka przeszłości. Wspomnienia z lat 1794–1832, Oprac. I. Kostenicz, Z. Makowiecka, W. 1960; Budzyński M., Wspomnienia mojego życia, P. 1880 I 41; Czajkowski M., Dziwne życia Polaków i Polek, Lipsk 1900 s. 94–5; tenże, Pamiętniki Sadyka Paszy, Lw. 1898 s. 38–43, 272–3; [Iwanowski E.] Eu...Heleniusz, Listki wichrem do Krakowa z Ukrainy przyniesione, Kr. 1901 I 279–86; Karwicki J. Dunin, Z moich wspomnień, W. 1902 III 51; Kowalski F., Wspomnienia, Kijów 1859 I 236; Koźmian A. E., Pamiętniki z dziewiętnastego wieku, P. 1867 I 15, II 59; Koźmian K., Pamiętniki, Oprac. J. Willaume, Wr. 1972 I 314; Lipski J., Archiwum Kuratorii Wileńskiej X. Ad. Czartoryskiego, Kr. 1926; Petrusewicz-Pietraszewicz A., Piękny Kijów w małym obrazie. Powiastka z 1848 roku..., Wil. 1850 s. 37, 54, 59–75; Rubinštein S. F., Chronologičeskij ukazatel’ ukazov i pravitel’stvennych rasporiaženij po guberniam Zapadnoj Rossii, Belorussii i Malorossii za 240 let s. 1652 do 1892 goda, Vil’na 1894; Stecki Olechnowicz H., Wspomnienia mojej młodości, Lw. 1895 s. 8–26; – B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 3029 k. 45–6, 57–8.

Elżbieta Orman-Michta i Mirosław Ustrzycki

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Hugo Kołłątaj (Kołłontay)

1750-04-01 - 1812-12-28
filozof
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Anna Barbara Libera

1805-08-31 - 1886-06-10
literatka
 

Karol Kazimierz Sienkiewicz

1793-01-20 - 1860-02-07
bibliotekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.