INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Wincenty Stanisław Puzyna      Treffen bei Stoczek, den 14 Feb. 1831 - staloryt w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl

Józef Wincenty Stanisław Puzyna  

 
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puzyna Józef Wincenty Stanisław (1793–1862), oficer wojsk Ks. Warsz., powstaniec 1830/31 r., działacz polityczny 1848 r., właściciel ziemski. Ur 19 III (wg S. Tarnowskiego 21 IV) w Gwoźdźcu w obwodzie kołomyjskim, był synem Jana z Dukli Filipa (ur. 26 V 1755), szambelana króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, i Franciszki z Koziebrodzkich, starościanki olchowieckiej.

P. uczęszczał do gimnazjum w Stanisławowie. Po zajęciu Lwowa przez wojska polskie (27 V 1809) wstąpił do tworzonej z młodzieży lwowskiej gwardii honorowej i wraz z nią wszedł w skład formowanego przez Adama Potockiego pułku jazdy, przemianowanego ostatecznie na 11 p. ułanów wojsk Ks. Warsz. W pułku tym 15 IV 1810 awansował na kaprala, 1 IX 1810 otrzymał stopień sierżanta z przeniesieniem do kompanii artylerii konnej dowództwa kpt. Władysława Ostrowskiego, pełniącej służbę w garnizonie Gdańska; dn. 20 I 1812 postąpił na wachmistrza. W przededniu kampanii rosyjskiej 1812 r. P. mianowany został (12 III) porucznikiem 2 kl. Wraz ze swoją kompanią walczył w składzie 10 korpusu marszałka S. Macdonalda w Kurlandii. Ze szczątkami tegoż korpusu znalazł się na powrót w Gdańsku i odbył oblężenie twierdzy w 1813 r. W powstającej armii Król. Pol. P. otrzymał 21 I 1815 przydział w stopniu podporucznika do 2 baterii lekkiej artylerii konnej. Do służby jednak się nie zgłosił, powrócił do domu rodzinnego i objął następnie majątek Podhajczyki w obw. kołomyjskim.

Na wiadomość o wybuchu powstania listopadowego, w pierwszych dniach stycznia 1831, P. wyruszył do Król. Pol. i przybył do Warszawy. Już 6 II przeznaczony został w stopniu porucznika do 4 baterii lekkiej artylerii konnej, lecz spotkawszy przypadkowo 8 II w Warszawie gen. Józefa Dwernickiego, nakłoniony został przez niego do objęcia dowództwa baterii w formowanym przez tegoż generała korpusie. Na czele swej baterii P. przybył 11 II z Warszawy do Rębkowa, gdzie połączył się z korpusem, a już 14 II wziął czynny udział w bitwie pod Stoczkiem, przyczyniając się «spokojnością w ogniu i trafnemi strzałami» do odniesionego zwycięstwa; odznaczony za to został 14 III Krzyżem Złotym Virtuti Militari. W czasie przeprowadzonej w Zamościu reorganizacji artylerii korpusu, P. objął komendę nad utworzoną baterią pozycyjną artylerii konnej, wyposażoną w ciężkie działa sześcio- i dwunastofuntowe, zdobyte na nieprzyjacielu pod Stoczkiem, Ryczywołem i Kurowem. Uczestniczył w kwietniowej wyprawie gen. J. Dwernickiego na Wołyń. W Kryłowie P. osłaniał z lewego brzegu swoim ogniem budowę mostu przez Bug (9–10 IV). Odznaczył się następnie ze swoją baterią w bitwie pod Boremlem (18–19 IV). Dwukrotnie bateria P-y wyjeżdżała przed własną kawalerię dla przeprowadzenia z powodzeniem ognia kartaczami na nacierającego nieprzyjaciela. W czasie postoju korpusu w Kołodnem (24 IV) awansowany został przez gen. J. Dwernickiego na kapitana. Dn. 27 IV z całym korpusem P. przekroczył pod Klebanówką granicę austriacką. Odstawiony do Kołomyi, mimo nadzoru władz austriackich w czerwcu 1831 przedostał się na powrót do Król. Pol. i wszedł ponownie do służby wojskowej. Dn. 1 VIII w stopniu kapitana 1 kl. mianowany został komendantem zakładu artylerii konnej w Warszawie. Po kapitulacji Warszawy P. udał się z armią do Modlina. Z rozkazu dowódcy artylerii czynnej gen. Józefa Bema objął 15 IX w Trębkach Wielkich dowództwo 3 baterii lekkiej artylerii konnej. Przed przekroczeniem granicy pruskiej P. z całym korpusem oficerskim baterii dwukrotnie (28 IX i 3 X) opowiedział się za odrzuceniem warunków J. Paskiewicza bezwarunkowej kapitulacji oraz za opuszczeniem kraju po zniszczeniu sprzętu i amunicji. W Prusach P., stacjonując w Elblągu, dowodził brygadą artylerii konnej. Przebywał następnie w Dreźnie i Lipsku, a w r. 1833 powrócił do Galicji. Wszedł w posiadanie dóbr Chwaliboga i Słobódka Polna w obwodzie kołomyjskim, gdzie zamieszkał, został członkiem stanów galicyjskich.

Rewolucja 1848 r. spowodowała włączenie się P-y do czynnego działania politycznego. Przybył do Lwowa i z ramienia Soboru Ruskiego wszedł do Centralnej Rady Narodowej. Jako przedstawiciel dawnej szlachty ruskiej, opowiadającej się za łącznością z Polską, P. podpisał 11 V 1848 protest przeciwko adresowi partii Świętojurców z 19 IV, żądającemu m. in. zerwania historycznych związków z Polską. W końcu maja t. r. P. przybył do Pragi na zjazd słowiański, przyjęty został 4 VI do sekcji polsko-ruskiej zjazdu, sam występując w niej jako Rusin. Pragę opuścił wkrótce po wybuchu powstania zbrojnego, nie biorąc w nim zresztą czynnego udziału. Powrócił do swoich posiadłości i zajął się gospodarowaniem.

W l. 1857–8 P. przebywał w Paryżu, gdzie odwiedził gen. Macieja Rybińskiego i otrzymał od niego stopień majora; za jego zgodą dokonał odpisów sporządzonego na emigracji wykazu imiennego generałów i oficerów wyższych wojska polskiego 1831 r. oraz uzupełnianej tamże listy oficerów i żołnierzy odznaczonych krzyżami Virtuti Militari za kampanie t. r. Materiały te przywiezione do kraju wydane zostały, już po śmierci P-y, przez Stanisława Tarnowskiego w 1881 r. P. pozostawił pamiętniki o wypadkach 1831 r., które zaginęły w czasie drugiej wojny światowej. Zmarł 30 XI (wg J. Białyni Chołodeckiego 29 XI, wg St. Tarnowskiego 1 XII, wg T. Żychlińskiego 2 XII) 1862 w Słobódce Polnej i pochowany został na cmentarzu greckokatolickim przy miejscowej cerkwi.

P. poślubił w r. 1849 Emilię z Koziebrodzkich, córkę Leopolda, miecznikównę bracławską, siostrę Szczęsnego Emeryka (zob.); miał z nią córkę Emilię (zm. 1856).

 

Maliszewski, Bibliogr. pamiętników; Uruski, XV; Żychliński, XIII, XVIII; Xięga Pamiątkowa … zawierająca spis imienny dowódzców i sztabs-oficerów tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy armii polskiej w tymż roku krzyżem wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lw. 1881 (tamże życiorys P-y oprac. przez St. Tarnowskiego); Chołodecki Białynia J., Cmentarzyska i groby naszych bohaterów z lat 1794–1864 na terenie Wschodniej Małopolski, Lw. 1928 s. 43; – Gembarzewski B., Artyleria polska w dobie powstania listopadowego – Bateria 3. lekka artylerii konnej, „Przegl. Artyleryjski” R. 17: 1939 z. 1 s. 1, 13; Powstanie czy rewolucja?, Pod red. H. Kocója, Kat. 1981; Przewalski S., Boremelskie boje, „Roczn. Wołyński” T. 2: 1931, odb. Równe 1931; tenże, Generał Maciej Rybiński, Wr. 1949; Schnür-Pepłowski S., Z tajnego archiwum. (Kartka z dziejów Galicji), Lw. 1896 s. 41; Wisłocki W. T., Kongres Słowian w roku 1848 i sprawa polska, Lw. 1927; – Batowski A., Diariusz wypadków 1848 roku, Oprac. M. Tyrowicz, Wr. 1974; Dembiński H., Pamiętniki o powstaniu w Polsce r. 1830–1831, Kr. 1877 II 379; Dunin A., Działania korpusu Jła Dwernickiego, „Pam. Emigracji” 1833 cz. 2 nr 4: Władysław III, s. 5; tenże, Opis bitwy pod Boremlem, tamże cz. 2 nr 10: Władysław IV, s. 3; Dwernicki J., Pamiętniki, Lw. 1870 s. 17, 19, 26, 78, 93, 100; Jaszowski J., Pamiętnik dowódcy rakietników konnych, W. 1968; Maciejowski I., Pod rozkazami jen. Dwernickiego. Wspomnienia … z r. 1831-go, „Tyg. Ilustr.” 1921 nr 2–14; Slovanský sjezd v Praze roku 1848. Sbirka dokumentů, K vydáni přípravil V. Žáček, Praha 1958; – „Kur. Warsz.” 1862 nr 290; – B. Ossol.: rkp. 6766/I (7 listów P-y do Udalryka Cieńskiego), 6773/II (Księga rycin WP z r. 1831 oraz część spisów imiennych z wydanej w r. 1881 Księgi Pamiątkowej); B. PAN w Kr.: rkp. 1194; B. Pol. w Paryżu: rkp. 387, 395; – Arch. Red. PSB: Życiorys P-y oprac. przez Jana Serwatowskiego z W.; – Kartoteka oficerów WP z l. 1815–31 Z. Zacharewicza z Kr.

Zbigniew Zacharewicz

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.