Święcicki Julian (1839—1912), uczestnik powstania styczniowego, zesłaniec, jezuita.
Ur. 28 II w Krutniowie w pow. lityńskim (gub. podolska) w niezamożnej rodzinie szlacheckiej, był synem Józefa, dzierżawcy, oraz Anastazji ze Stachurskich. Miał młodszego brata Paulina (zob.) i dwie siostry, m.in. Weronikę.
Po śmierci rodziców Ś-m i jego bratem zaopiekowała się daleka krewna. W r. 1859 ukończył Ś. gimnazjum w Kamieńcu Podolskim. Prawdopodobnie przez pewien czas był wolnym słuchaczem na Wydz. Prawa Uniw. św. Włodzimierza w Kijowie, gdzie nawiązał kontakt z tajnym Związkiem Trojnickim. W Kijowie uczęszczał na «wyższe kursy» przy włodzimierskim korpusie kadetów i tam wstąpił do wojska rosyjskiego. Wg Leona Syroczyńskiego brał udział w przygotowaniach do powstania styczniowego. Po jego wybuchu porzucił służbę wojskową i w kwietniu 1863 wyjechał z Kijowa (wg własnych zeznań z zamiarem wstąpienia do Liceum Odeskiego). W okolicach Białej Cerkwi sformował niewielki oddział, złożony w większości z pracowników cukrowni w Szamrajówce, który 10 V t.r. pod Rozalówką został rozbity przez niewielkie siły wojsk rosyjskich i kilkuset okolicznych chłopów. Ś. został wzięty do niewoli i umieszczony w areszcie (prawdopodobnie w Białej Cerkwi); był następnie więziony i sądzony w Kijowie. Skazany 26 V na rozstrzelanie za «zdradę stanu, za podniesienie broni przeciw rządowi, za dowodzenie uzbrojoną szajką, za grabież z groźbami», tuż przed wykonaniem wyroku został ułaskawiony, ale otrzymał karę chłosty (100 nahajek kozackich) i przed 3 VIII wyrokiem sądu wojennego w Kijowie skazano go na 20 lat ciężkich robót w kopalniach na Syberii.
Drogę na zesłanie odbywał Ś. w grupie aresztantów przez Krzemieńczuk, Połtawę, Charków, Woroneż i Kazań. Na stacji etapowej w mieście Korocza (gub. kurska) doszło 14 VIII 1863 do buntu zesłańców żądających zdjęcia kajdan; otoczeni przez wojsko zostali przeprowadzeni do tamtejszego więzienia i dotkliwie pobici. Ś. latem 1864 przybył do Tomska, a jesienią t.r. do Irkucka. Na podstawie rozporządzenia z 3 X t.r. gen.-gubernatora Syberii Wschodniej M. S. Korsakowa pracował w kopalniach Nerczyńskiego Okręgu Górniczego w obwodzie zabajkalskim, a w lutym r.n. w kopalni w Akatuji. Na mocy manifestu cara Aleksandra II z 16 IV 1866 zmniejszono mu wymiar kary do 12 lat, potem w wyniku kolejnych amnestii został przeniesiony do kategorii skazanych na osiedlenie w Archangielsku.
W r. 1875 uzyskał Ś. zezwolenie na odwiedziny stron rodzinnych. Gdy zbliżał się termin powrotu na Syberię, przeszedł potajemnie granicę rosyjsko-austriacką i w czerwcu 1879 przybył do Krakowa. Po czterech miesiącach zgłosił się do prowincjała zakonu jezuitów w Galicji o. Michała Mycielskiego i 6 X t.r. wstąpił do nowicjatu Jezuitów w Starej Wsi pod Brzozowem. Odbył nowicjat (1879—80) pod kierunkiem Kaspra Szczepkowskiego oraz roczny (1880—1) kurs humaniorów z zakresu szkoły średniej pod kierunkiem Macieja Szaflarskiego i 19 VII 1881 otrzymał niższe święcenia w Przemyślu. Pierwsze śluby zakonne złożył 9 X t.r. w Tarnopolu; w r. szk. 1881/2 w tamtejszym konwikcie szlacheckim pełnił funkcję wychowawcy i prefekta infirmerii dla chorych wychowanków, a także studiował retorykę. W Krakowie pod kierunkiem Amanda Kraetziga ukończył skrócony kurs filozofii scholastycznej (1882—3) oraz trzyletni (1883—6) kurs teologii dogmatycznej i moralnej u Wacława Titza. Dn. 21 VI 1885 przyjął z rąk bp. Albina Dunajewskiego święcenia kapłańskie. Niedługo potem zachorował na płuca; w tym czasie odwiedzali go inni zakonnicy-zesłańcy, kapucyn Wacław Nowakowski i jego siostrzeniec, jezuita Józef Wasilewski.
W r. 1886, ze względu na stan zdrowia, został Ś. przeniesiony do Starej Wsi; w tamtejszym kolegium do r. 1901 uczył kleryków historii powszechnej. W l. 1888—9 zaliczył trzecią probację (studium duchowości i prawa zakonnego), a 2 II 1890 złożył ostatnie śluby zakonne. Był też w kolegium nauczycielem literatury i języka polskiego (1890—1901), geografii (1895—8, 1899—1901) oraz języka rosyjskiego. Jako prefekt odpowiadał w l. 1898—1901 za wykształcenie gimnazjalne młodzieży zakonnej. Od r. 1900 sprawował opiekę duchową nad klerykami, a od r.n. również nad kapłanami, prowadził wykłady ascetyczne dla braci zakonnych; do jego uczniów należeli m.in. Władysław Szczepański, Wacław Kruszka, Mieczysław Kuznowicz, Kazimierz Konopka i Jan Rostworowski. W l. 1901—8 jako prefekt kierował biblioteką. Przez cały czas pobytu w Starej Wsi był spowiednikiem w kościele paraf., a od r. 1890 w domu zakonnym jezuitów i sióstr służebniczek. W l. 1890—1911 udzielał corocznych rekolekcji służebniczkom i ich kandydatkom, a także rodzinie Orpiszewskich w Krościenku Wyżnym (1894), klaryskom w Starym Sączu (1903) i księżom świeckim (1906). Zmarł 8 X 1912 w Starej Wsi, został pochowany 10 X na miejscowym cmentarzu paraf.
Enc. jezuitów; Spis powstańców 1863 roku więzionych w twierdzy kijowskiej, Przemyśl 1995 s. 115; — Brząkalski J., O. Julian Święcicki, „Nasze Wiad.” T. 4: 1913 s. 101—3; Pachucki J., Matka Leona Jankiewicz, Kr. 1929 s. 103; Političeskaja ssylka w Sibiri. Nerčinskaja katorga, Red. L. M. Goriuškin, Novosibirsk 1993 III 160—1, 164; Szelęgiewicz A., Z historii klasztoru sióstr służebniczek NMP w Starej Wsi, w: Chwalcie z nami Panią świata. Z dziejów Kościoła na ziemi brzozowskiej, Kr. 1985 s. 132; Świerczyńska D., Paulin Święcicki. Dramat pisarza pogranicza, „Pam. Liter.” 1996 z. 1 (dot. rodziny); Zieliński, Bitwy; — Bzowski T., Ojcowie i bracia Towarzystwa Jezusowego zmarli w polskich prowincjach od r. 1820, Kr.—W. 1932 s. 250—2; Bzowski T., Drzymała K., Wspomnienia naszych zmarłych 1820—1982, Kr. 1982 IV 19—20; Catalogus Provinciae Galiciae Societatis Jesu, Cracoviae 1879/80—1912/13; Gawroński Rawita F., Rok 1863 na Rusi, Lw. 1903 s. LIII; Kruszka W., Siedem siedmioleci, czyli pół wieku życia. Pamiętnik i przyczynek do historii polskiej w Ameryce, P.—Milwaukee 1924 II 668; Lasocki W., Wspomnienia z mojego życia, Kr. 1933 I 456; Mendizábal R., Catalogus defuntorum in renata Societate Iesu ab a. 1814 ad s. 1970, Romae 1972 s. 232 (nr 12838); Michalevič I., Kameneckaja gimnazija. Istoričeskije zapiski o piatidesiatiletii jejo suščestvovanija (1833—1883), Kamenec-Podol’sk 1883; Prasa tajna, cz. 3; Syroczyński L., Z przed 50 lat…, Lw. 1914; Wystąpienie polskich katorżników na trakcie około bajkalskim…, Oprac. A. Brus, W. Śliwowska, W. 2007; — „Czas” 1863 nr 126; „Dzien. Pozn.” 1863 nr 245; „Nasze Wiad.” T. 1: 1904—6 s. 112, 363, 622, T. 2: 1906—10 s. 198, 673, T. 3: 1910—12 s. 40, 182, 184—5, 276, 423 (wykazy misji i rekolekcji głoszonych przez Ś-ego); — Nekrologi z r. 1912: „Czas” nr 469, „Gaz. Lwow” nr 234, „Gaz. Warsz.” nr 109, „Gaz. Wieczorna” nr 933, „Głos Narodu” nr 234; — Arch. Prow. Polski Południowej TJ w Kr.: rkp. 327 k. 162—3, rkp. 376 k. 104 (nekrolog), rkp. 980 k. 212, 321—4 (listy do T. Walla), rkp. 1010 k. 415, 428, 443, 452, 466, 470, 488 (programy nauczania i egzaminów, akademie ku czci Ś-ego, 1889—1907), rkp. 1177 k. 1138a (wspomnienia J. Książkiewicza z r. 1903), rkp. 1230 (wykaz misji, list Ś-ego z 20 XII 1898), rkp. 1335 k. 162—3 (Księga przyjęć do zakonu); B. Narod.: rkp. I 10101 k. 1v, 131; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny w Kijowie: F. 442 op. 813 nr 310, F. 489 op. 1 nr 163 s. 15—16, 19—20; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny we Lw.: F. 618 op. 2 spr. 2455 k. 6 (akt zgonu Paulina); Gosudarstvennyj archiv Rossijskoj Federacii w Moskwie: F. 109 1864 op. 39 vol. 265, 1865 vol. 164 k. 1—3, 7—18; IH PAN: Kartoteka powstańców i zesłańców; USC w Brzozowie: Liber mortuorum parafii Stara Wieś (odpis aktu zgonu Ś-ego); — Informacje ks. Bogusława Steczka z Krakowa, ks. Kazimierza Lenia ze Starej Wsi oraz Olega Chorowca z Radomia.
Anna Brus i Ludwik Grzebień