INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Kazimierz Sikorski  

 
 
1736-09-02 - 1780-08-06
 
Biogram został opublikowany w latach 1996-1997 w XXXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sikorski Kazimierz, w zakonie Kazimierz od św. Michała (1736–1780), pijar, matematyk, etyk. Ur. 2 IX w Brzozowej w diec. przemyskiej, prawdopodobnie pochodził z rodziny szlacheckiej h. Lis (jego siostrzeńcem był pijar Michał Siekierzyński, zob.).

S. należał do pierwszego pokolenia pijarów kształconych wg reformatorskiego programu Stanisława Konarskiego. Naukę rozpoczął w Podolińcu, tam też wstąpił (30 VIII 1753) do zakonu pijarów i w l. 1753–5 odbył nowicjat. W r. szk. 1755/6 kontynuował naukę w Rzeszowie, studiując pod kierunkiem Celestyna Kaliszewskiego humaniora, dwa następne lata spędził w kolegium w Międzyrzeczu Koreckim, gdzie w tamtejszym profesorium ukończył kurs filozofii (logikę i fizykę). Powrócił do Rzeszowa i podjął pracę pedagogiczną (w ramach obowiązkowej praktyki dwuletniej) – w l. szk. 1758/9 i 1759/60 uczył gramatyki w niższych klasach pijarskich szkół publicznych. Władze zakonne pozytywnie oceniły jego zdolności, pilność oraz postawę religijną i wysłały go na dwuletnie studia teologii spekulatywnej do Warszawy (1760/1–1761/2), gdzie uczył się pod kierunkiem Szymona Bojdeckiego i Felicjana Mizerskiego. W czasie pobytu w Warszawie opublikował jeden z pierwszych pijarskich podręczników arytmetyki pt. Arithmetica brevis et facilis ad usum studiosae iuventutis (1761). W podręczniku widoczne są wpływy niemieckiej «nowożytnej filozofii», S. niejednokrotnie powoływał się w nim na dzieła Ch. Wolffa. Arithmetica była używana w pracy dydaktycznej w szkołach pijarskich.

Po ukończeniu studiów teologicznych w Warszawie S. wyjechał do Rzymu, korzystając z funduszu stypendialnego prowincji polskiej (utworzonego dzięki Antoniemu Konarskiemu i Samuelowi Wysockiemu). Studiował tam dwa lata (1762/3 i 1763/4) rozmaite dyscypliny (ze szczególnym uwzględnieniem matematyki), uzyskując bardzo dobre wyniki. Po powrocie przez rok (1764/5) uczył w Rzeszowie młodzież świecką filozofii. Doceniając jego wiedzę, orientację w nowożytnych prądach naukowych i doświadczenie, władze zakonne zleciły mu kształcenie młodych zakonników w ramach profesoriów. Począwszy od r. szk. 1765/6 wykładał filozofię w różnych ośrodkach (w r. 1765/6 w Nowym Sączu, w l. 1765/7–1768/9 oraz 1773/4 w Międzyrzeczu Koreckim), a w l. 1769/70–1772/3 uczył filozofii i matematyki w Rzeszowie, ciągle dobrze oceniany przez zwierzchników. W r. szk. 1774/5 został prefektem szkół pijarskich w Łomży, powstałych tam po kasacie jezuitów i mieszczących się w byłym kolegium jezuickim. W Łomży wizytował S-ego w listopadzie 1774 z ramienia KEN Szczepan Hołowczyc i odnotował w raporcie, prawdopodobnie przekazane mu przez S-ego obawy, związane z laicką reformą oświaty prowadzącą do «upadku religii i dobrych obyczajów». Zagadnieniami moralnymi zajmował się S. szczególnie w ostatnich latach życia: w warszawskiej drukarni pijarskiej opublikował w r. 1776 Mowy moralne przeciwko kłamstwu i różnym rodzajom nierzetelności miane w szkołach łomżyńskich…, zadedykowane ówczesnemu bpowi płockiemu Michałowi Jerzemu Poniatowskiemu (z jego bowiem zalecenia S. podjął się wygłaszania dla uczniów łomżyńskich co miesiąc nauk moralnych). W jednej z mów S. występował przeciwko stosowaniu przysięgi jako środka dowodowego przed sądem. Nawiązywał w ten sposób do myśli włoskich humanistów, a zwłaszcza do poglądów C. Becarii. Z braku podręczników Mowy S-ego używane były w szkołach KEN, czasem nawet jako jedyna książka do nauk moralnych (np. w l. 1778–80 w Węgrowie i w l. 1778–9 w Pułtusku). W późniejszych latach (nawet w poł. XIX w.) książeczkę wykorzystywano jako lekturę obowiązkową w seminariach duchownych.

W l. 1775–9 S. pełnił funkcję superiora i rektora w Łomży (ponadto w r. 1777 tymczasowo zastępował nauczyciela matematyki). Jako «umiejący żyć z ludźmi», zjednywał sobie przyjaciół oraz darczyńców i doprowadził w krótkim czasie do gruntownego odnowienia gmachu szkolnego i kościoła. Uruchomił także prężnie działający teatr szkolny. Dzięki staraniom S-ego i protekcji bpa Poniatowskiego załatwione zostały sprawy majątkowe kolegium. W maju 1775 nastąpiła intromisja do kwestionowanych posiadłości: ogrodu, browaru, karczmy i pól «za ogrodem». W sierpniu 1778 pod zarząd kolegium oddany został szpital św. Ducha. Udało się także S-emu wyjść zwycięsko z konfliktu o kolegium łomżyńskie z zakonem benedyktynów (1779). Kronikarz pijarski wychwalał porządek w szkołach i kwitnący stan kolegium za rządów S-ego (szkołę i pijarów łomżyńskich cenił podkanclerzy lit. Joachim Chreptowicz). Z racji wieku i doświadczenia S. służył radą nie tylko kolegium łomżyńskiemu, lecz również diec. płockiej, a nawet okolicznej szlachcie. Tuż przed śmiercią został prawdopodobnie obrany rektorem Domu Nowicjatu w Drohiczynie. S. zmarł na febrę 6 VIII 1780 w Warszawie, dokąd przybył na posiedzenie kapituły prowincjonalnej. Został pochowany w pijarskim kościele w Warszawie.

 

Enc. Org. (1898 1904), XXIII; Podr. Enc. Kośc.; Bielski, Vita et scripta, s. 142; DENES, I 545; Horányi, Scriptores, II 671; Słown. Pol. Teologów Katol., IV (Grzebień L.); – Affek M., Związki polsko-włoskie w naukach prawnych (1764–1795), W. 1995 s. 30, 37, 40, 56, 74, 112, 154, 162; Buba J., Matematyka w dawnych szkołach pijarskich w Polsce – nauczyciele, podręczniki, w: Pijarzy w kulturze dawnej Polski, Kr. 1982 s. 250; [Dzierżanowski K.] D. K., Krótka wiadomość o szkole łomżyńskiej, od r. 1616 do 1818, przez K.D. b. profesora przy tejże szkole, z Płocka, „Bibl. Warsz.” 1861 t. 1 s. 636–40; Godlewska D., Szkolnictwo w Łomży w okresie Komisji Edukacji Narodowej, Zesz. Naukowo-Dydaktyczne Filii Uniw. Warsz. w Białymstoku, z. 10, Pedagogika i Psychologia, T. 4: 1975 s. 94, 96; Pawlikowska-Brożek Z., Wkład pijarów do matematycznej literatury podręcznikowej, w: Wkład pijarów do nauki i kultury w Polsce XVII–XIX, W.–Kr. 1993 s. 283; Pitala A., Przyczynki do dziejów polskiej prowincji pijarów 1642–1992, Kr. 1993 s. 53–4; Stępień R., Współpraca pijarów z Komisją Edukacji Narodowej na terenie Korony, Wr. 1994 s. 113; Śrutwa J., Szkoła księży pijarów, w: Dzieje teologii katol., II cz. 2 s. 561; Tync S., Nauka moralna w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, Kr. 1922 s. 142, 151–2; – Historia Domus Varsaviensis Scholarum Piarum, Oprac. L. Chmaj, Wr. 1959 s. 175, 203; Komisja Edukacji Narodowej, z. 24. Raporty generalnych wizytatorów z r. 1774, Wyd. T. Wierzbowski, W. 1906 s. 70–4; – Arch. OO. Pijarów w Kr.: Liber decretorum de diligentia professorum et magistrorum scholarum, Col. Petr. nr 13, k. 22v., 24, 27, 29, 33, 35, 37, 41v., 42v., 44v., 46, 47v., 48, Matricula [Provinciae Polonae Schol. Piarum 1742–1867]; Arch. PAN: rkp. III–76 nr 39 k. 330 i n. (mater. Ludwika Chmaja); B. Czart.: rkp. 1843 k. 131, Historia domus Ressoviensis.

Jarosław Kurkowski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.