INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Krzysztof Wilhelm Chlebowski h. Poraj  

 
 
Biogram został opublikowany w 1937 r. w III tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Chlebowski Krzysztof Wilhelm, h. Poraj (1755–1808), generał-major wojsk pruskich, syn Aleksandra, również pozostającego w służbie wojskowej pruskiej. Ur. w Prusach Zachodnich, wychowywał się w berlińskim korpusie kadetów i »całą duszą przywiązał się do stanu i narodu, w którym wziął pierwszy początek życia i fizycznie i moralnie«. Przeszedłszy wszystkie stopnie wojskowe od chorążego do generała, w r. 1794 jako adiutant króla Fryderyka Wilhelma II brał udział w bitwie pod Szczekocinami; po rozbiorze Polski przygotował plan dyslokacji garnizonów w Prusach Południowych. Za zasługi otrzymał w r. 1796 dobra w pow. rawskim: Nowydwór, Starą Rawę, Stare Regno, Podskarbice i Komorów, w fałszywym szacunku ogólnym 33 tys. talarów, gdy dzierżawa roczna tych dóbr przynosiła 6 tys. tal. Komorów, dający rocznie 1.500 tal., podarował kochance swojej, Buchholtzowej, »ponieważ obawiał się, żeby tajemnic jego, o których wiedziała, nie odkryła«. Wyniesienie swoje i nagrody zawdzięczał schlebianiu prezydentowi Prus Poł., hr. Hoymowi. Jako szef pułku piechoty w Warszawie organizował tamże szkołę regimentową i założył bibliotekę dla garnizonu warszawskiego. Ch. był mistrzem założonej w Warszawie przez majora Dietricha Bandemera 6 IV 1797 pruskiej loży masońskiej »Zum goldenen Leuchter«, do której należeli wojskowi i urzędnicy, Niemcy i zniemczeni Polacy (np. porucznik Karol Dobrzikowski, kapitan Karol Schwensizki, landrat obwodu sochaczewskiego Bonawentura Winkler Kentrzynski i in). W r. 1804 Ch. został członkiem warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, na wniosek Samuela Lindego, który go zalecał jako człowieka utalentowanego, »szanującego i kochającego Polaków«; wybór Ch-go »potrzebny – twierdził – bo wpływ jego w Berlinie i do samego króla bardzo się może stać użytecznym Towarzystwu«. Zamierzał też Linde powołać Ch-go na nauczyciela taktyki w Liceum warszawskim. W r. 1806 wybrano Ch-go na delegata Tow. P. N. do »traktowania i zastępowania T-wa w interesach cywilnych«. Na posiedzeniu T-wa wygłosił on referat pt. Postrzeżenia względem dobroczynnego wpływu nauk do sztuki wojennej, w którym dowodził, że »tylko doskonale oświecony człowiek doskonałym wojownikiem być może« (streszczenie tego referatu w »Rocznikach« Tow. Warsz. P. N., t. IV, całość w »Pamiętniku Naukowym«, W. 1819, II, 421 sq).

Podczas wojny z Napoleonem w r. 1806 Ch. mianowany był delegatem do głównej kwatery rosyjskiej i 22 X 1806 zawarł w Grodnie umowę w sprawie przemarszu wojsk rosyjskich przez terytorium pruskie; w czasie kampanii nie wykazał jednak ani zdolności ani energii. Ulegał stale żonie (Joannie z Tepperów) i córce, był nieporadnym, niezdecydowanym, nie miał też żadnej powagi w sztabie rosyjskim. Zmarł 1808 r.

Brat Ch-go, Karol Fryderyk, również wychowaniec berlińskiego korpusu kadetów, służył w pułku nassauskim, w r. 1776–87 był dyrektorem założonej 1774 r. w celach germanizacyjnych szkoły wojskowej w Chełmnie. Głównym zadaniem tej szkoły było przygotowanie młodzieży polskiej do korpusu berlińskiego; rezultaty były »błogosławione dla niemczyzny«, gdyż wszyscy wychowańcy ulegli germanizacji. Karol Fryd. Ch-ski zmarł jako pułkownik 1814 r.

 

Uruski II; Złota Księga, II 50 (nieścisłe); »Pamiętnik Warsz.« 1810, I 324; »Roczniki Tow. Warsz. Przyj. Nauk«, W. 1811, VII 339; Kraushar, Tow. Warsz. P. N., I 261, 270, 316; Held, Das schwarze Register, oder General-Tableau sämmtlicher in Süd-Preussen 1794–8 verschenkten polnischen Güter, b. m. 1801; Smoleński, Rządy pruskie na ziemiach pol., W. 1886, 74; Grünhagen, Zerboni und Held, Berlin 1897; Akta wolnomularskie w rkp. B. ord. Zamoyskich nr 1760, II (m. in. »Verzeichniss sämmtlicher Brüder der gesetzmässigen, verbesserten und vollkommenen St. Johannis-Loge genannt »Zum Goldenen Leuchter« zu Warschau den 6 April 1805«); Höpfner, Der Krieg 1806–7, Berlin 1855, III 32; Schottmüller, Der Polenaufstand 1806–7, Lissa 1907, 16, 22, 28; Breysig Th., Das kgl. Kadettenhaus zu Culm, 1776–1876, Culm 1876, 6 nn.; Lehmann, Preussen und die kathol. Kirche, Leipzig 1885, V 143.

Henryk Mościcki

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.