Pierożyński Leon (ok. 1745 lub 1753–1827), dramatopisarz, poeta, aktor. O pochodzeniu brak danych; na widownię publiczną wypłynął w Warszawie w r. 1775 jako autor wydanego bezimiennie przekładu komedii N. Chamforta „Młoda Indianka”, wystawionego we wrześniu 1777 na scenie Teatru Narodowego. W dwa miesiące później (4 XI 1777) debiutował na tejże scenie jako aktor we własnej komedii Pasterka sabaudzka (wg G. Desfontainesa lub J. F. Marmontela). W r. 1778 prowadził antrepryzę teatralną w Lublinie, zapoczątkowując regularne odtąd podróże teatralne aktorów «narodowych». W r. 1779 grał w teatrze warszawskim, m.in. w operze komicznej swego pióra, z muzyką «kapelmajstra JKMci» Gaetaniego (właściwie Kajetana Majera), Nie każdy śpi, co chrapi, która zyskała wielkie powodzenie, była trzykrotnie drukowana (W. 1779, Kr. 1790, Lw. [1799]) i wiele razy wznawiana w Warszawie, Krakowie i Lwowie. W r. 1780 grano następną przeróbkę operową P-ego – Trzy życzenia, wg Casteta i J. Guicharda z muzyką F. Philidora (wyd. W. 1782). Na początku 1780 r. P. zawarł związek małżeński z szesnastoletnią Marianną Franciszką Marunowską (zob. Pierożyńska), siostrą Agnieszki Truskolaskiej; wkrótce potem wyjechał ponownie z zespołem aktorskim, do którego weszła jego żona, do Lublina. Po kilkumiesięcznych występach dołączył do teatru Truskolaskich we Lwowie, działającym tam od jesieni 1780 do września 1783. Po upadku antrepryzy Truskolaskich występował parę miesięcy w Lublinie, po czym, jeszcze w r. 1783, udał się z zespołem aktorów «narodowych» do Nieświeża i objął kierownictwo dworskiego teatru Karola Radziwiłła, skąd w r. 1783 wyjeżdżał z występami do Wilna, a w r. 1784 do Grodna (w czasie sejmu). W r. 1784 wystawiał w Nieświeżu „Agatkę” Michała Radziwiłła (17 IX, przed bawiącym tam Stanisławem Augustem) oraz – zapewne – wystawianą w t.r. w Warszawie swoją przeróbkę opery G. Gazzanigo Wyspa Alczyny (wg G. Bertatiego). W lecie 1785 Radziwiłł niespodziewanie zerwał zawarty z Pierożyńskimi kontrakt, a P. zbankrutował i musiał ukrywać się przed wierzycielami. W sierpniu przybył do Wilna, gdzie część jego aktorów przeszła do występującego tam teatru Wojciecha Bogusławskiego, wśród nich żona P-ego, z którą Bogusławski nawiązał jawny romans. Między Pierożyńskimi doszło do zerwania, P. wrócił sam do Warszawy i zaangażował się na trzy lata do Teatru Narodowego, już wszakże w maju 1786, w towarzystwie pełnomocnika Franciszka Ryxa, werbującego aktorów do Teatru Narodowego, udał się do Wilna i przywiózł żonę do Warszawy.
Lata 1786–8 były szczytowym okresem działalności autorsko-aktorskiej P-ego. Został naczelnym librecistą teatru: przerobił 8 librett oper (komicznych),włoskich, francuskich i niemieckich aktualnie granych i wznawianych w latach następnych, a także wystawianych poza Warszawą (np. w r. 1790 w Krakowie wystawiano jego Zazdrośnika na doświadczeniu, wg G. Bertatiego, z muzyką P. Anfossiego). Z oper tych drukiem ukazała się jednak tylko jedna: Kochanek zazdrosny czyli fałszywe pozory (wg Th. d’Hèle, z muzyką A. M. Grétry’ego), reprezentowana «przez aktorów JKMci narodowych dnia 8 września 1787 r. to jest w dzień anniwersarza elekcji Najjaśniejszego Pana» (wyd. bezimiennie W. 1787). P. kreował w niej rolę «buffo carricato», komicznego starca, odnosząc i na tym polu znaczne sukcesy. Występował głównie w konkurencyjnych z Bogusławskim rolach «basso buffo»; «wszystkich rozweselał» także jako Osmin w komedii F. Zabłockiego „Soliman II” (7 V 1786). Osiągał również niezłe zarobki; jako aktor pobierał miesięcznie 12 dukatów (30 V 1787 Ryx wystawił mu zaświadczenie o zarobkach dla «ułożenia się» P-ego z wierzycielami «przez ustąpienie im części płac swoich»), poza tym zarabiał jako tłumacz utworów scenicznych (w r. 1787 otrzymał z tego tytułu 228 dukatów) i pobierał skromne gratyfikacje ze szkatuły królewskiej. Ustawicznych zgryzot dostarczało mu wszakże prowadzenie się żony; doprowadzony do rozpaczy, w styczniu 1788 skierował do marszałka w. kor. Michała Mniszcha drastyczny list. Domagał się w nim: ukarania osób, które «żonę moją do nierządu zbałamuciły», oraz spowodowania jej powrotu do domu. Sprawa stała się głośna, Mniszech przedstawił list królowi, nie wiadomo jednak, czy i co przedsięwziął. Po ustaniu kontraktu z Teatrem Narodowym P. wyjechał do Lublina, gdzie od maja 1789 do końca 1790 r. prowadził, wraz z Józefem Harasimowiczem i Wojciechem Jasińskim, teatr; dla jego potrzeb napisał komedię Jacek mistrz czyli szkoła łagodności (1789). W tym czasie rozstał się ostatecznie z żoną. W r. 1791 wrócił do Warszawy, ale współpracy z kierowanym wówczas przez Bogusławskiego Teatrem Narodowym nie podjął, występował jedynie w królewskim Teatrze na Wyspie w Łazienkach (m.in. w roli Alego w operetce Grétry’go „Dwaj skąpcy”, przeróbka J. Baudouina).
Późniejsze dzieje P-ego są mało znane. W r. 1794 «trzymał pocztę» w Smile na Ukrainie. W r. 1795 występował w Wilnie w zespole Żółkiewskiej oraz na scenie dworskiej Aleksandrostwa Sapiehów w Dereczynie. Od początku XIX w. przebywał na Wołyniu, gdzie do r. 1808 związany był z domem Franciszka Ksawerego Sapiehy, byłego woj. smoleńskiego, o czym świadczy kilka panegiryków drukowanych w tłoczni poczajowskiej (Na ślub Janusza Xięcia Sapiehy…, 1803, Od zwłok Ksawerego Xięcia Sapiehy…, 1808, Nagrobek Kassyldzie z Załęskich Sapieżynie…, 1808) lub pozostałych w rękopisach (niektóre ogłosiła „Bibl. Warsz.” 1844 t. 4). Później był rezydentem innych dworów wołyńskich, wypłacając się za gościnę pisaniem okolicznościowych wierszy. W Warszawie słuch o nim zaginął; występująca w r. 1803 o unieważnienie małżeństwa Pierożyńska zeznała przed konsystorzem, że mąż ją porzucił i od siedmiu lat nie daje znaku życia; nie zgłosił się również (osobiście «lub przez mandatariusza») w ciągu kwartału, jak domagało się ogłoszenie prasowe konsystorza („Gaz. Warsz.” 1804 nr 2, 10, 19), i 9 IV 1804 Pierożyńska uzyskała wolność wstąpienia w inne związki małżeńskie. P. zmarł w r. 1827 w domu Tomasza Ostrowskiego, właściciela wsi Łyczawka w pow. starokonstantynowskim (parafia Kupiel).
P. był zdolnym aktorem i autorem dramatycznym, przerabiane przez niego opery były wielokrotnie wznawiane w Warszawie, a niektóre z nich znajdowały się w repertuarze Teatru Narodowego aż do r. 1813 (Johanka i Bernardon, wg F. Livigniego, z muzyką D. Cimarosa, Zazdrości wieśniacze, wg T. Grandiego, z muzyką G. Sartiego, Żołnierz czarnoksiężnik, wg L. Anseame, z muzyką Gaetaniego) oraz reprezentowane były na sesjach wyjazdowych w Kaliszu, Poznaniu i Gdańsku. Zazdrości wieśniacze umieścił nadto Bogusławski w planach edycji „Teatru Narodowego”. Spośród napisanych przez P-ego czternastu sztuk teatralnych zachowały się jedynie teksty czterech współcześnie wydanych, pozostałe, przechowywane w rękopisach w Bibliotece Teatrów Warszawskich, w r. 1944 uległy zniszczeniu.
Estreicher; Nowy Korbut, VI cz. 1–2 (bibliogr.); Słownik Teatru Pol., (bibliogr.); – Leon Pierożyński poeta przeszłego wieku, „Bibl. Warsz.” 1844 t. 4; Raszewski Z., Wojciech Bogusławski, W. 1972 I–II; Szwankowski E., Repertuar teatrów warszawskich 1814–1831, W. 1973; – Bernacki L., Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, Lw. 1925 I–II; Teatr Narodowy 1765–1794, W. 1967.
Elżbieta Aleksandrowska